પાદ્યમાચમનીયં ચ સર્વં પ્રાદાદ્ યથાવિધિ। તામુવાચ તતો રામઃ શ્રમણીં ધર્મસંસ્થિતામ્
તેમણે પગ ધોવા અને પાન માટેનું પાણી વિધિ પ્રમાણે આપ્યું. પછી રામે ધર્મમાં સ્થિર થયેલી તપસ્વિ સ્ત્રીને કહ્યું.
કચ્ચિત્તે નિર્જિતા વિઘ્નાઃ કચ્ચિત્તે વર્ધતે તપઃ। કચ્ચિત્તે નિયતઃ કોપ આહારશ્ચ તપોધને
શું તારા બધા અવરોધો દૂર થયા છે? શું તારો તપ વધતો જાય છે? તારો ક્રોધ નિયંત્રિત છે ને, અને ખોરાક પણ નિયમિત છે ને, હે તપની સંપત્તિ ધરાવનારી?
કચ્ચિત્તે નિયમાઃ પ્રાપ્તાઃ કચ્ચિત્તે મનસઃ સુખમ્। કચ્ચિત્તે ગુરુશુશ્રૂષા સફલા ચારુભાષિણિ
શું તારા નિયમો પાળાય છે? મનને શાંતિ મળી છે ને? ગુરુની સેવા ફળદાયી થઈ છે ને, હે મૃદુભાષિણી?
રામેણ તાપસી પૃષ્ટા સા સિદ્ધા સિદ્ધસમ્મતા। શશંસ શબરી વૃદ્ધા રામાય પ્રત્યવસ્થિતા
રામે પૂછતાં, સિદ્ધ અને સિદ્ધો દ્વારા માન્ય એવી વૃદ્ધ અને સ્થિર શબરીએ રામને જવાબ આપ્યો.
અદ્ય પ્રાપ્તા તપઃસિદ્ધિસ્તવ સંદર્શનાન્મયા। અદ્ય મે સફલં જન્મ ગુરવશ્ચ સુપૂજિતાઃ
આજે તારી મુલાકાતથી મારા તપનું ફળ મળ્યું છે; આજે મારું જન્મ સફળ થયું અને મારા ગુરુઓની પણ યોગ્ય રીતે પૂજા થઈ.
અદ્ય મે સફલં તપ્તં સ્વર્ગશ્ચૈવ ભવિષ્યતિ। ત્વયિ દેવવરે રામ પૂજિતે પુરુષર્ષભ
આજે મારું તપ ફળ્યું છે અને હવે સ્વર્ગ પણ મળશે, કેમ કે હે રામ, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ અને દેવ સમાન, તારી અહીં પૂજા થઈ છે.
તવાહં ચક્ષુષા સૌમ્ય પૂતા સૌમ્યેન માનદ। ગમિષ્યામ્યક્ષયાંલ્લોકાંસ્ત્વત્પ્રસાદાદરિંદમ
હે સૌમ્ય, તારી કૃપાદૃષ્ટિથી હું પવિત્ર થઈ ગઈ છું; તારી કૃપાથી, હે શત્રુવિનાશક, હવે હું શાશ્વત લોકોએ જઈ શકીશ.
ચિત્રકૂટં ત્વયિ પ્રાપ્તે વિમાનૈરતુલપ્રભૈઃ। ઇતસ્તે દિવમારૂઢા યાનહં પર્યચારિષમ્
જ્યારે તું ચિત્રકૂટે તેજસ્વી વિમાનોમાં આવ્યો, ત્યારે ત્યાંથી મેં તારી સેવા કરીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.
તૈશ્ચાહમુક્તા ધર્મજ્ઞૈર્મહાભાગૈર્મહર્ષિભિઃ। આગમિષ્યતિ તે રામઃ સુપુણ્યમિમમાશ્રમમ્
આ મહાન, ધર્મજ્ઞ મહર્ષિઓએ મને કહ્યું હતું: 'રામ તારા પવિત્ર આશ્રમમાં આવશે.'
સ તે પ્રતિગ્રહીતવ્યઃ સૌમિત્રિસહિતોઽતિથિઃ। તં ચ દૃષ્ટ્વા વરાંલ્લોકાનક્ષયાંસ્ત્વં ગમિષ્યસિ
'તારે સૌમિત્રિ સાથે આવેલા આ અતિથિને સ્વાગત આપવું; અને તેને જોઈને તું ઉત્તમ, શાશ્વત લોકોએ પહોંચશે.'
એવમુક્તા મહાભાગૈસ્તદાહં પુરુષર્ષભ। મયા તુ સંચિતં વન્યં વિવિધં પુરુષર્ષભ
મહાન ઋષિઓએ આમ કહ્યું ત્યારે, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં તારા માટે વિવિધ જંગલનાં ફળ-મૂળ એકત્ર કર્યા છે.
તવાર્થે પુરુષવ્યાઘ્ર પમ્પાયાસ્તીરસમ્ભવમ્। એવમુક્તઃ સ ધર્માત્મા શબર્યા શબરીમિદમ્
હે પુરુષસિંહ, પંપાના કાંઠે ઉગેલા આ વનફળ-મૂળ તારા માટે છે. શબરીએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, ધર્મનિષ્ઠ રામે તેને ઉત્તર આપ્યો.
રાઘવઃ પ્રાહ વિજ્ઞાને તાં નિત્યમબહિષ્કૃતામ્। દનોઃ સકાશાત્ તત્ત્વેન પ્રભાવં તે મહાત્મનામ્
રાઘવે, જે સદા સમાજથી દૂર રાખવામાં આવી હતી, તે શબરીને દાનવકુળના મહાન આત્માઓની સાચી શક્તિ વિશે પૂછ્યું, કારણ કે તે તેને સારી રીતે જાણતી હતી.
શ્રુતં પ્રત્યક્ષમિચ્છામિ સંદ્રષ્ટું યદિ મન્યસે। એતત્તુ વચનં શ્રુત્વા રામવક્ત્રવિનિઃસૃતમ્
'હું એ વિષયમાં સાંભળ્યું છે, પણ જો તું મંજૂરી આપે તો તેને સીધું જોવા માંગું છું.' રામના મુખમાંથી આ વચન સાંભળ્યા પછી,
શબરી દર્શયામાસ તાવુભૌ તદ્વનં મહત્। પશ્ય મેઘઘનપ્રખ્યં મૃગપક્ષિસમાકુલમ્
શબરીએ બંનેને એ વિશાળ વન બતાવ્યું: 'જુઓ, મેઘઘન સમાન ઘનઘોર છે, અને અનેક પ્રાણીઓ-પક્ષીઓથી ભરેલું છે.'
મતઙ્ગવનમિત્યેવ વિશ્રુતં રઘુનન્દન। ઇહ તે ભાવિતાત્માનો ગુરવો મે મહાદ્યુતે। જુહવાંચક્રિરે નીડં મન્ત્રવન્મન્ત્રપૂજિતમ્
'હે રઘુનંદન, આ મતાંગવન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; અહીં મારા મહાન તેજસ્વી ગુરુઓએ યજ્ઞ કરીને મંત્રપૂર્વક પૂજિત વિધિવત વેદી બનાવી હતી.'
ઇયં પ્રત્યક્સ્થલી વેદી યત્ર તે મે સુસત્કૃતાઃ। પુષ્પોપહારં કુર્વન્તિ શ્રમાદુદ્વેપિભિઃ કરૈઃ
'આ પૂર્વમુખી વેદી છે, જ્યાં મારા માન્ય ગુરુઓએ શ્રમથી કંપતા હાથોથી પુષ્પાર્પણ કર્યું હતું.'
તેષાં તપઃપ્રભાવેણ પશ્યાદ્યાપિ રઘૂત્તમ। દ્યોતયન્તી દિશઃ સર્વાઃ શ્રિયા વેદ્યતુલપ્રભા
'હે રઘુમાં શ્રેષ્ઠ, તેમના તપના પ્રભાવથી આજે પણ આ વેદી અતુલ્ય તેજથી ચમકે છે અને ચારેય દિશાઓ પ્રકાશિત કરે છે.'
અશક્નુવદ્ભિસ્તૈર્ગન્તુમુપવાસશ્રમાલસૈઃ। ચિન્તિતેનાગતાન્ પશ્ય સમેતાન્ સપ્ત સાગરાન્
ઉપવાસ અને થાકથી કંટાળાઈને, આગળ જવાનું શકય ન હતું. ત્યારે તેમણે મનમાં જ સાતે સમુદ્રોને બોલાવ્યા, અને તે બધા અહીં એકઠા થઈ ગયા—જુઓ તો સાચું.
કૃતાભિષેકૈસ્તૈર્ન્યસ્તા વલ્કલાઃ પાદપેષ્વિહ। અદ્યાપિ ન વિશુષ્યન્તિ પ્રદેશે રઘુનન્દન
તેઓએ સ્નાન કર્યા પછી પોતાના વાલકળાં આ વૃક્ષો પર મૂકી દીધાં હતાં; રઘુવંશના આનંદ, આજે પણ એ વાલકળાં અહીં સુકાઈ નથી.
દેવકાર્યાણિ કુર્વદ્ભિર્યાનીમાનિ કૃતાનિ વૈ। પુષ્પૈઃ કુવલયૈઃ સાર્ધં મ્લાનત્વં ન તુ યાન્તિ વૈ
દેવતાઓ માટે તેમણે જે પુષ્પો અને નીલકમળ ચઢાવ્યાં હતાં, એ પુષ્પો આજ સુધી કદી સુકાયા નથી, ભલે એ કાર્ય બહુ જૂના હોય.
કૃત્સ્નં વનમિદં દૃષ્ટં શ્રોતવ્યં ચ શ્રુતં ત્વયા। તદ્ ઇચ્છામ્ય્ અભ્યનુજ્ઞાતા ત્યક્ષ્યામ્ય્ એતત્ કલેવરમ્
આ આખું વન તું જોઈ લીધું અને એની વાત પણ સાંભળી લીધી; હવે તારી પરવાનગીથી હું આ શરીર છોડી દઈશ એવી મારી ઈચ્છા છે.
તેષામિચ્છામ્યહં ગન્તું સમીપં ભાવિતાત્મનામ્। મુનીનામાશ્રમો યેષામહં ચ પરિચારિણી
હું એ મહાન ઋષિઓના આશ્રમ પાસે જવું છું, જેમના આશ્રમમાં હું સેવા કરતી હતી.
ધર્મિષ્ઠં તુ વચઃ શ્રુત્વા રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ। પ્રહર્ષમતુલં લેભે આશ્ચર્યમિતિ ચાબ્રવીત્
એના ધર્મમય વચનો સાંભળી રાઘવ અને લક્ષ્મણને અતિ આનંદ થયો અને તેમણે કહ્યું: 'આ તો અદ્ભુત છે!'
તામુવાચ તતો રામઃ શબરીં સંશિતવ્રતામ્। અર્ચિતોઽહં ત્વયા ભદ્રે ગચ્છ કામં યથાસુખમ્
પછી રામે શ્રદ્ધાવાન શબરીને કહ્યું: 'ભદ્રે, તું મને પૂજ્યો છે; હવે તારી ઈચ્છા પ્રમાણે, આનંદથી જા.'
ઇત્યેવમુક્તા જટિલા ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરા। અનુજ્ઞાતા તુ રામેણ હુત્વાઽઽત્માનં હુતાશને
આ રીતે રામે પરવાનગી આપ્યા પછી વાળવાળી, વાલકળ અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલી શબરીએ પોતાને અગ્નિમાં આહુતિ આપી.
જ્વલત્પાવકસંકાશા સ્વર્ગમેવ જગામ હ। દિવ્યાભરણસંયુક્તા દિવ્યમાલ્યાનુલેપના
તે જ્વલંત અગ્નિ જેવી તેજસ્વી બની સ્વર્ગે ગઈ, અને ત્યાં દિવ્ય આભૂષણો, સુંદર ફૂલો અને સુગંધિત લપસણોથી શોભાયમાન થઈ.
દિવ્યામ્બરધરા તત્ર બભૂવ પ્રિયદર્શના। વિરાજયન્તી તં દેશં વિદ્યુત્સૌદામની યથા
ત્યાં તે દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરી, સૌમ્ય અને સુંદર રૂપે દેખાઈ, અને વીજળી જેવી તેજથી એ સ્થાન પ્રકાશિત કરી દીધું.
યત્ર તે સુકૃતાત્માનો વિહરન્તિ મહર્ષયઃ। તત્ પુણ્યં શબરી સ્થાનં જગામાત્મસમાધિના
શબરીએ પોતાના ધ્યાનબળે એ પવિત્ર સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું, જ્યાં એ પુણ્યશીલ મહર્ષિઓ વિહાર કરે છે.
thumb|પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો પચોતેરમો સર્ગ સાંભળો.