વલ્ગુસ્વરા નિકૂજન્તિ પમ્પાસલિલગોચરાઃ। નોદ્વિજન્તે નરાન્ દૃષ્ટ્વા વધસ્યાકોવિદાઃ શુભાઃ
પંપાના પાણીમાં એ સૌમ્ય અવાજે કૂજન કરે છે; એ નિર્દોષ અને શુભ પક્ષીઓ માનવોને જોઈને ડરે નહીં.
ઘૃતપિણ્ડોપમાન્ સ્થૂલાંસ્તાન્ દ્વિજાન્ ભક્ષયિષ્યથઃ। રોહિતાન્ વક્રતુણ્ડાંશ્ચ નલમીનાંશ્ચ રાઘવ
તમે ત્યાં ઘી જેવા ગોળ, મોટા પક્ષીઓ, લાલ રંગના, વાંકડી ચાંચવાળા અને નળમાં રહેતા માછલીઓ પણ ખાઈ શકો છો, હે રાઘવ.
પમ્પાયામિષુભિર્મત્સ્યાંસ્તત્ર રામ વરાન્ હતાન્। નિસ્ત્વક્પક્ષાનયસ્તપ્તાનકૃશાનૈકકણ્ટકાન્
પંપામાં મળતા શ્રેષ્ઠ, તાજા, ચામડી અને પાંખ વિના, શેકેલા, પાતળા અને એક જ કાંટાવાળી માછલીઓ પણ તમે ખાશો, રામ.
તવ ભક્ત્યા સમાયુક્તો લક્ષ્મણઃ સમ્પ્રદાસ્યતિ। ભૃશં તાન્ ખાદતો મત્સ્યાન્ પમ્પાયાઃ પુષ્પસંચયે
લક્ષ્મણ, આપની ભક્તિથી ભરપૂર, એ માછલીઓ પંપાના ફૂલો વચ્ચે બેઠા બેઠા આપને પ્રેમથી પરોસશે.
પદ્મગન્ધિ શિવં વારિ સુખશીતમનામયમ્। ઉદ્ધૃત્ય સ તદાક્લિષ્ટં રૂપ્યસ્ફટિકસંનિભમ્
પંપા સરોવરનું કમળની સુગંધ ધરાવતું, શીતળ અને શુદ્ધ પાણી, ચાંદી કે સ્ફટિક જેવું ચોખ્ખું, તે તમારા માટે લક્ષ્મણ લાવશે.
અથ પુષ્કરપર્ણેન લક્ષ્મણઃ પાયયિષ્યતિ। સ્થૂલાન્ ગિરિગુહાશય્યાન્ વાનરાન્ વનચારિણઃ
પછી લક્ષ્મણ કમળના પાનમાં પાણી આપશે અને જંગલમાં રહેતા, પહાડની ગુફામાં વસતા મોટા વાનરો પણ તમને દેખાડશે.
સાયાહ્ને વિચરન્ રામ દર્શયિષ્યતિ લક્ષ્મણઃ। અપાં લોભાદુપાવૃત્તાન્ વૃષભાનિવ નર્દતઃ
સાંજના સમયે, જ્યારે તમે ફરતા હો, ત્યારે લક્ષ્મણ તમને એવા વાનરો બતાવશે, જે પાણીની લાલચમાં દૂર થઈને, વાછરડાં જેવી દહાડે છે.
સ્થૂલાન્ પીતાંશ્ચ પમ્પાયાં દ્રક્ષ્યસિ ત્વં નરોત્તમ। સાયાહ્ને વિચરન્ રામ વિટપી માલ્યધારિણઃ
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, પંપામાં મોટા પીળા રંગના વાનરો પણ તમે જોશો; સાંજે ફરતા ફરતા, હે રામ, ફૂલોની માળા પહેરેલા વૃક્ષો પણ નજરે પડશે.
શિવોદકં ચ પમ્પાયાં દૃષ્ટ્વા શોકં વિહાસ્યસિ। સુમનોભિશ્ચિતાસ્તત્ર તિલકા નક્તમાલકાઃ
પંપાના પવિત્ર પાણી જોઈને તમારો દુઃખ ઓગળી જશે; ત્યાંના વૃક્ષો તિલક અને રાતરાણીના ફૂલો વડે શોભાયમાન છે.
ઉત્પલાનિ ચ ફુલ્લાનિ પઙ્કજાનિ ચ રાઘવ। ન તાનિ કશ્ચિન્માલ્યાનિ તત્રારોપયિતા નરઃ
હે રાઘવ, ત્યાં ફૂલેલા કમળ અને પદ્મ પણ છે; એ માળાઓ કોઈ મનુષ્યે ત્યાં રાખી નથી.
ન ચ વૈ મ્લાનતાં યાન્તિ ન ચ શીર્યન્તિ રાઘવ। મતઙ્ગશિષ્યાસ્તત્રાસન્નૃષયઃ સુસમાહિતાઃ
હે રાઘવ, એ ફૂલો ક્યારેય સુકાતા નથી કે જમીન પર પડતા નથી; ત્યાં મતંગ ઋષિના શિષ્યો, ધ્યાનમાં લીન મુનિઓ વસે છે.
તેષાં ભારાભિતપ્તાનાં વન્યમાહરતાં ગુરોઃ। યે પ્રપેતુર્મહીં તૂર્ણં શરીરાત્ સ્વેદબિન્દવઃ
ગુરુ માટે જંગલના ફળ-ફૂલો લાવતા, ભારે થાકેલા એ મુનિઓના શરીર પરથી જે પસીનાના ટીપાં જમીન પર પડ્યા...
તાનિ માલ્યાનિ જાતાનિ મુનીનાં તપસા તદા। સ્વેદબિન્દુસમુત્થાનિ ન વિનશ્યન્તિ રાઘવ
હે રાઘવ, એ મુનિઓના તપથી, પસીનાના ટીપાંમાંથી એ માળાઓ ઉત્પન્ન થઈ, અને એ ક્યારેય નાશ પામતી નથી.
તેષાં ગતાનામદ્યાપિ દૃશ્યતે પરિચારિણી। શ્રમણી શબરી નામ કાકુત્સ્થ ચિરજીવિની
હે કકુત્સ્થ, આજે પણ ત્યાં તેમની સેવા કરતી, લાંબા આયુષ્ય ધરાવતી શ્રમણી, શબરી નામની સ્ત્રી જોવા મળે છે.
ત્વાં તુ ધર્મે સ્થિતા નિત્યં સર્વભૂતનમસ્કૃતમ્। દૃષ્ટ્વા દેવોપમં રામ સ્વર્ગલોકં ગમિષ્યતિ
હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર અને સર્વ જીવો દ્વારા પૂજ્ય એવી એ શબરી, હે રામ, તમને દેવ સમાન રૂપે જોઈને સ્વર્ગલોકને પામશે.
તતસ્તદ્રામ પમ્પાયાસ્તીરમાશ્રિત્ય પશ્ચિમમ્। આશ્રમસ્થાનમતુલં ગુહ્યં કાકુત્સ્થ પશ્યસિ
પછી, હે કકુત્સ્થ, પંપાના પશ્ચિમ કાંઠે આવેલું, અનન્ય અને ગુપ્ત આશ્રમ સ્થાન તમે જોશો.
ન તત્રાક્રમિતું નાગાઃ શક્નુવન્તિ તદાશ્રમે। ઋષેસ્તસ્ય મતઙ્ગસ્ય વિધાનાત્ તચ્ચ કાનનમ્
મતંગ ઋષિના નિયમથી, ત્યાંના આશ્રમ અને જંગલમાં હાથીઓ પણ પ્રવેશી શકતા નથી.
મતઙ્ગવનમિત્યેવ વિશ્રુતં રઘુનન્દન। તસ્મિન્ નન્દનસંકાશે દેવારણ્યોપમે વને
હે રઘુનંદન, એ જંગલ મતંગવન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; તે નંદનવન જેવું અને દેવોના વન સમાન છે.
નાનાવિહગસંકીર્ણે રંસ્યસે રામ નિર્વૃતઃ। ઋષ્યમૂકસ્તુ પમ્પાયાઃ પુરસ્તાત્ પુષ્પિતદ્રુમઃ
વિવિધ પક્ષીઓની કલરવથી ગુંજતું એ વન, હે રામ, તમને આનંદ આપશે; પંપાની સામે પુષ્પોથી શોભતા ઋષ્યમૂક પર્વત છે.
સુદુઃખારોહણશ્ચૈવ શિશુનાગાભિરક્ષિતઃ। ઉદારો બ્રહ્મણા ચૈવ પૂર્વકાલેઽભિનિર્મિતઃ
એ પર્વત ચડવા બહુ મુશ્કેલ છે, બાળક હાથીઓ દ્વારા રક્ષાયેલો છે અને પ્રાચીનકાળે બ્રહ્માજીએ તેને રચ્યો છે.
શયાનઃ પુરુષો રામ તસ્ય શૈલસ્ય મૂર્ધનિ। યત્ સ્વપ્નં લભતે વિત્તં તત્ પ્રબુદ્ધોઽધિગચ્છતિ
હે રામ, જે મનુષ્ય એ પર્વતની ટોચ પર સુવે, તેને સપનામાં જે ધન મળે છે, તે જાગ્યા પછી પ્રાપ્ત થાય છે.
યસ્ત્વેનં વિષમાચારઃ પાપકર્માધિરોહતિ। તત્રૈવ પ્રહરન્ત્યેનં સુપ્તમાદાય રાક્ષસાઃ
પણ જો કોઈ દુષ્ટ વર્તનવાળો અને પાપી માણસ એ પર્વત પર ચડે, તો ત્યાંના રાક્ષસો તેને ઊંઘતા પકડીને મારી નાખે છે.
તત્રાપિ શિશુનાગાનામાક્રન્દઃ શ્રૂયતે મહાન્। ક્રીડતાં રામ પમ્પાયાં મતઙ્ગાશ્રમવાસિનામ્
ત્યાં પણ પંપા તળાવ પાસે, મતંગ ઋષિની આશ્રમમાં રહેતા નાના હાથીઓના રમતાં રમતાં ઉઠતા મોટાં ગર્જન સાંભળાય છે.
સક્તા રુધિરધારાભિઃ સંહત્ય પરમદ્વિપાઃ। પ્રચરન્તિ પૃથક્કીર્ણા મેઘવર્ણાસ્તરસ્વિનઃ
મોટા અને તાકાતી હાથીઓ, જેમના શરીર પર લોહીની ધારા વહેતી હોય છે, એકઠાં થાય છે અને વાદળ જેવા કાળા રંગના, ઝડપી-ઝડપી અલગ અલગ દિશામાં ફરતાં રહે છે.
તે તત્ર પીત્વા પાનીયં વિમલં ચારુ શોભનમ્। અત્યન્તસુખસંસ્પર્શં સર્વગન્ધસમન્વિતમ્
ત્યાં એ હાથીઓ શુદ્ધ, સુંદર અને ઠંડું પાણી પીધા પછી, જે સ્પર્શે ઠંડુ અને સુગંધથી ભરપૂર છે, સંપૂર્ણ તૃપ્ત થઈ જાય છે.
નિર્વૃત્તાઃ સંવિગાહન્તે વનાનિ વનગોચરાઃ। ઋક્ષાંશ્ચ દ્વીપિનશ્ચૈવ નીલકોમલકપ્રભાન્
આ રીતે સંતોષ પામીને, એ જંગલમાં રહેતા પ્રાણીઓ વનવાસી ભાલુઓ અને વાઘો સાથે, જેની નરમ અને વાદળી રંગની લૂમ્ળી ચમકે છે, જંગલમાં ફરવા લાગે છે.
રુરૂનપેતાનજયાન્ દૃષ્ટ્વા શોકં પ્રહાસ્યસિ। રામ તસ્ય તુ શૈલસ્ય મહતી શોભતે ગુહા
ત્યાંના હરણ, જંગલી ડુક્કર અને નિર્ભય મૃગોને જોઈને, હે રામ, તારો દુઃખ દૂર થઈ જશે; અને એ પર્વત પર એક વિશાળ ગુફા સુંદર રીતે શોભે છે.
શિલાપિધાના કાકુત્સ્થ દુઃખં ચાસ્યાઃ પ્રવેશનમ્। તસ્યા ગુહાયાઃ પ્રાગ્દ્વારે મહાન્ શીતોદકો હ્રદઃ ૪૦ બહુમૂલફલો રમ્યો નાનાનગસમાકુલઃ। તસ્યાં વસતિ ધર્માત્મા સુગ્રીવઃ સહ વાનરૈઃ
હે કાકુત્સ્થ, એ ગુફા પથ્થરો વડે ઢંકાયેલી છે અને અંદર જવું મુશ્કેલ છે; તેની પૂર્વ બાજુએ એક મોટું ઠંડા પાણીનું તળાવ છે, જે અનેક મૂળ અને ફળોથી ભરેલું છે અને વિવિધ વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું છે. એ ગુફામાં ધર્મપ્રિય સુગ્રીવ વાનરો સાથે રહે છે.
કદાચિચ્છિખરે તસ્ય પર્વતસ્યાપિ તિષ્ઠતિ। કબન્ધસ્ત્વનુશાસ્યૈવં તાવુભૌ રામલક્ષ્મણૌ
ક્યારેક એ પર્વતની ટોચ પર કબંધ પણ ઊભો રહે છે અને એ રીતે રામ અને લક્ષ્મણને માર્ગદર્શન આપે છે.
સ્રગ્વી ભાસ્કરવર્ણાભઃ ખે વ્યરોચત વીર્યવાન્। તં તુ ખસ્થં મહાભાગં તાવુભૌ રામલક્ષ્મણૌ
માળાધારી અને સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, શક્તિશાળી કબંધ આકાશમાં પ્રકાશિત થયો; અને રામ તથા લક્ષ્મણે તેને ત્યાં જોયો.