કુરુ કલ્યાણમત્યર્થં યદિ જાનાસિ તત્ત્વતઃ। એવમુક્તસ્તુ રામેણ વાક્યં દનુરનુત્તમમ્
જો તું સાચે જાણતો હોય તો મોટું ભલું કર, એ વાત કહિ દે. રામે આવું કહ્યું ત્યારે તે દૈત્યે જવાબ આપ્યો.
પ્રોવાચ કુશલો વક્તા વક્તારમપિ રાઘવમ્। દિવ્યમસ્તિ ન મે જ્ઞાનં નાભિજાનામિ મૈથિલીમ્
વાણીમાં કુશળ એવા દૈત્યે રાઘવને કહ્યું: 'મને દિવ્ય જ્ઞાન નથી અને હું વૈદેહીને ઓળખતો પણ નથી.'
યસ્તાં વક્ષ્યતિ તં વક્ષ્યે દગ્ધઃ સ્વં રૂપમાસ્થિતઃ। યોઽભિજાનાતિ તદ્રક્ષસ્તદ્ વક્ષ્યે રામ તત્પરમ્
'જ્યારે હું દાઝીશ અને મારું સાચું રૂપ પરત મેળવો, ત્યારે જે તેને જાણે છે તે જણનો હું તને ઉલ્લેખ કરીશ; રામ, જે રાક્ષસ જાણે છે, તેનું નામ હું તને કહીશ.'
અદગ્ધસ્ય હિ વિજ્ઞાતું શક્તિરસ્તિ ન મે પ્રભો। રાક્ષસં તુ મહાવીર્યં સીતા યેન હૃતા તવ
'હું દાઝ્યો ન હોઉં ત્યાં સુધી મને જાણવાની શક્તિ નથી, પ્રભુ; પણ જે મહાવીર રાક્ષસે તારી સીતાને લઈ ગયો છે—'
વિજ્ઞાનં હિ મહદ્ ભ્રષ્ટં શાપદોષેણ રાઘવ। સ્વકૃતેન મયા પ્રાપ્તં રૂપં લોકવિગર્હિતમ્
'મારું મોટું જ્ઞાન તો શાપના દોષે ગુમ થઈ ગયું છે, રાઘવ; મારા જ કરમથી હું આવું જગતને નાપસંદ રૂપ પામ્યો છું.'
કિં તુ યાવન્ન યાત્યસ્તં સવિતા શ્રાન્તવાહનઃ। તાવન્મામવટે ક્ષિપ્ત્વા દહ રામ યથાવિધિ
'પણ, જયાં સુધી થાકેલો સૂર્ય અસ્ત નથી જતો, ત્યાં સુધી મને ખાડામાં નાખી દાઝી દે, રામ, જેમ યોગ્ય હોય તેમ.'
દગ્ધસ્ત્વયાહમવટે ન્યાયેન રઘુનન્દન। વક્ષ્યામિ તં મહાવીર યસ્તં વેત્સ્યતિ રાક્ષસમ્
'રઘુકુલના વંશજ, ખાડામાં તારા હાથે યોગ્ય રીતે દાઝાવા પછી, હું તને એ મહાવીર વિશે કહીશ, જે એ રાક્ષસને શોધી કાઢશે.'
તેન સખ્યં ચ કર્તવ્યં ન્યાય્યવૃત્તેન રાઘવ। કલ્પયિષ્યતિ તે વીર સાહાય્યં લઘુવિક્રમ
'રાઘવ, એના સાથે તારે મિત્રતા કરવી જોઈએ, કારણ કે એ યોગ્ય માર્ગે ચાલે છે; હે વીર, એ તારા માટે તરત સહાયની યોજના ઘડી દેશે.'
નહિ તસ્યાસ્ત્યવિજ્ઞાતં ત્રિષુ લોકેષુ રાઘવ। સર્વાન્ પરિવૃતો લોકાન્ પુરા વૈ કારણાન્તરે
'ત્રણે લોકમાં એના માટે કંઈ અજાણ્યું નથી, રાઘવ; એ પહેલાં કોઈ બીજા કારણસર બધાં લોકમાં ફર્યો છે.'
thumb|દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે દ્વિસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો બહોતેરમો સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે. સાંભળો.
એવમુક્તૌ તુ તૌ વીરૌ કબન્ધેન નરેશ્વરૌ। ગિરિપ્રદરમાસાદ્ય પાવકં વિસસર્જતુઃ
કબંધે આવી રીતે કહ્યું પછી, એ બે વીર પુરુષો પર્વતની ખીણ પાસે ગયા અને અગ્નિ પ્રગટાવ્યો.
લક્ષ્મણસ્તુ મહોલ્કાભિર્જ્વલિતાભિઃ સમન્તતઃ। ચિતામાદીપયામાસ સા પ્રજજ્વાલ સર્વતઃ
લક્ષ્મણે ચારે બાજુથી જ્વલંત લાકડીઓથી ચિતા સળગાવી, જે સર્વત્ર તેજથી ધધકી ઉઠી.
તચ્છરીરં કબન્ધસ્ય ઘૃતપિણ્ડોપમં મહત્। મેદસા પચ્યમાનસ્ય મન્દં દહત પાવકઃ
કબંધનું મોટું શરીર, ઘી જેવા દેખાતું, ધીમે ધીમે અગ્નિમાં દાઝતું હતું અને ચરબી ઓગળી રહી હતી.
સવિધૂય ચિતામાશુ વિધૂમોઽગ્નિરિવોત્થિતઃ। અરજે વાસસી બિભ્રન્માલ્યં દિવ્યં મહાબલઃ
ચિતાને ઝડપથી ઝાડી, કબંધ ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો ઊભો થયો, ધૂળરહિત વસ્ત્ર પહેરેલા અને દિવ્ય માળાથી શોભતો, મહાબળવાન હતો.
તતશ્ચિતાયા વેગેન ભાસ્વરો વિરજામ્બરઃ। ઉત્પપાતાશુ સંહૃષ્ટઃ સર્વપ્રત્યઙ્ગભૂષણઃ
પછી ચિતામાંથી ઝડપથી બહાર આવી, તેજસ્વી અને નિર્મળ વસ્ત્રધારી, આનંદિત અને સર્વાંગે આભૂષણોથી સજ્જ થયો.
વિમાને ભાસ્વરે તિષ્ઠન્ હંસયુક્તે યશસ્કરે। પ્રભયા ચ મહાતેજા દિશો દશ વિરાજયન્
હંસયુક્ત તેજસ્વી વિમાનમાં ઊભો રહી, કીર્તિશાળી અને મહાપ્રભાશાળી કબંધે પોતાની કાંતિથી દસેય દિશાઓ પ્રકાશિત કરી દીધી.
સોઽન્તરિક્ષગતો વાક્યં કબન્ધો રામમબ્રવીત્। શૃણુ રાઘવ તત્ત્વેન યથા સીતામવાપ્સ્યસિ
પછી કબંધ આકાશમાં જઈ રામને કહ્યું: 'રાઘવ, સાચી રીતે સાંભળ, હું તને કહું છું કે તું સીતાને કેવી રીતે પાછી મેળવે.'
રામ ષડ્ યુક્તયો લોકે યાભિઃ સર્વં વિમૃશ્યતે। પરિમૃષ્ટો દશાન્તેન દશાભાગેન સેવ્યતે
'રામ, દુનિયામાં છ રીતો છે, જેના દ્વારા બધું વિચારવામાં આવે છે; દસમાં ભાગથી તપાસ્યા પછી, દસમાં ભાગથી સેવા કરવામાં આવે છે.'
દશાભાગગતો હીનસ્ત્વં હિ રામ સલક્ષ્મણઃ। યત્કૃતે વ્યસનં પ્રાપ્તં ત્વયા દારપ્રધર્ષણમ્
રામ, તું અને લક્ષ્મણ, બંને હવે જીવનના દસમા ભાગે આવી પહોંચ્યા છો, અને એમાં તું થોડું ઓછું અનુભવ્યું છે. એ જ કારણે તારે દુઃખ ભોગવવું પડ્યું છે, અને તારી પત્નીનું અપમાન થયું છે.
તદવશ્યં ત્વયા કાર્યઃ સ સુહૃત્ સુહૃદાં વર। અકૃત્વા નહિ તે સિદ્ધિમહં પશ્યામિ ચિન્તયન્
એથી, હે મિત્રોમાં શ્રેષ્ઠ રામ, હવે તારે જરૂર કામ કરવું જ પડશે. જો તું એ ન કરે તો, હું વિચારું છું કે તને સફળતા મળશે નહીં.
શ્રૂયતાં રામ વક્ષ્યામિ સુગ્રીવો નામ વાનરઃ। ભ્રાત્રા નિરસ્તઃ ક્રુદ્ધેન વાલિના શક્રસૂનુના
હે રામ, સાંભળ, હું તને કહું છું – સુગ્રીવ નામનો એક વાનર છે, જેને તેના ભાઈ વાલી, જે ક્રોધી અને ઇન્દ્રપુત્ર છે, એણે ઘરેથી કાઢી મૂક્યો છે.
ઋષ્યમૂકે ગિરિવરે પમ્પાપર્યન્તશોભિતે। નિવસત્યાત્મવાન્ વીરશ્ચતુર્ભિઃ સહ વાનરૈઃ
એ વીર અને આત્મસંયમી સુગ્રીવ ચાર વાનરો સાથે પંપા તળાવની નજીક આવેલા ઋષ્યમૂક પર્વત પર રહે છે.
વાનરેન્દ્રો મહાવીર્યસ્તેજોવાનમિતપ્રભઃ। સત્યસંધો વિનીતશ્ચ ધૃતિમાન્ મતિમાન્ મહાન્
એ વાનરરાજ સુગ્રીવ ખૂબ જ પરાક્રમી છે, તેની તેજસ્વિતા અપરમિત છે, સત્યનિષ્ઠ, વિનમ્ર, ધીર અને બુદ્ધિશાળી છે.
દક્ષઃ પ્રગલ્ભો દ્યુતિમાન્ મહાબલપરાક્રમઃ। ભ્રાત્રા વિવાસિતો વીર રાજ્યહેતોર્મહાત્મના
એ કુશળ, નિર્ભય, તેજસ્વી અને મહાબળવાન સુગ્રીવને તેના મહાત્મા ભાઈએ રાજ્ય માટે ઘર છોડાવ્યું છે.
સ તે સહાયો મિત્રં ચ સીતાયાઃ પરિમાર્ગણે। ભવિષ્યતિ હિ તે રામ મા ચ શોકે મનઃ કૃથાઃ
એ સુગ્રીવ તારી સીતાની શોધમાં તારો સહાય અને મિત્ર બનશે; રામ, તું દુઃખમાં મન ન મૂડ.
ભવિતવ્યં હિ તચ્ચાપિ ન તચ્છક્યમિહાન્યથા। કર્તુમિક્ષ્વાકુશાર્દૂલ કાલો હિ દુરતિક્રમઃ
આ તો થવાનું જ હતું, અને એ અહીં બીજું થઈ શકે તેમ નથી; હે ઇક્ષ્વાકુ વંશના વીર, સમયને કોઈ પણ જીતતો નથી.
ગચ્છ શીઘ્રમિતો વીર સુગ્રીવં તં મહાબલમ્। વયસ્યં તં કુરુ ક્ષિપ્રમિતો ગત્વાદ્ય રાઘવ
હે વીર, તું અહીંથી જલદી સુગ્રીવ પાસે જા, એ મહાબળવાન છે; રાઘવ, આજે જ જઈને એને તારો મિત્ર બનાવી લે.
અદ્રોહાય સમાગમ્ય દીપ્યમાને વિભાવસૌ। ન ચ તે સોઽવમન્તવ્યઃ સુગ્રીવો વાનરાધિપઃ
મૈત્રી માટે એની પાસે જા, જેમ અગ્નિ પ્રગટે છે તેમ; અને વાનરાધિપતિ સુગ્રીવને કદી ઓછું ન આંકજે.
કૃતજ્ઞઃ કામરૂપી ચ સહાયાર્થી ચ વીર્યવાન્। શક્તૌ હ્યદ્ય યુવાં કર્તું કાર્યં તસ્ય ચિકીર્ષિતમ્
એ કૃતજ્ઞ છે, ઈચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરી શકે છે, સહાયની શોધમાં છે અને પરાક્રમી છે; આજે તમે બંને એના ઇચ્છિત કાર્યને પૂર્ણ કરી શકો છો.
કૃતાર્થો વાકૃતાર્થો વા તવ કૃત્યં કરિષ્યતિ। સ ઋક્ષરજસઃ પુત્રઃ પમ્પામટતિ શઙ્કિતઃ
એ ભલાં સફળ થાય કે ન થાય, ભાલુરાજના પુત્ર સુગ્રીવ તારો કામ જરૂર કરશે; એ પંપા તળાવ પાસે સાવચેત ફરી રહ્યો છે.