વ્યસનં જીવિતાન્તાય પ્રાપ્તમપ્રાપ્ય તાં પ્રિયામ્। કાલસ્ય સુમહદ્ વીર્યં સર્વભૂતેષુ લક્ષ્મણ
પ્રિયાને પાછી મેળવ્યા વિના જ મૃત્યુ લાવતું આ દુઃખ આપણને આવી પડ્યું છે. હે લક્ષ્મણ, કાળની શક્તિ બધા જીવમાં બહુ જ મોટી છે.
ત્વાં ચ માં ચ નરવ્યાઘ્ર વ્યસનૈઃ પશ્ય મોહિતૌ। નહિ ભારોઽસ્તિ દૈવસ્ય સર્વભૂતેષુ લક્ષ્મણ
હે પુરુષશાર્દૂલ, જુઓ કે દુઃખે તું અને હું કેવી રીતે ભુલાઈ ગયા છીએ. હે લક્ષ્મણ, દૈવ માટે કોઈ પણ ભાર મોટો નથી.
શૂરાશ્ચ બલવન્તશ્ચ કૃતાસ્ત્રાશ્ચ રણાજિરે। કાલાભિપન્નાઃ સીદન્તિ યથા વાલુકસેતવઃ
મહાન વીર, શક્તિશાળી અને શસ્ત્રકુશળ યોદ્ધાઓ પણ, જ્યારે કાળનો પ્રહાર થાય છે ત્યારે રણભૂમિમાં રેતના ટાપુઓ જેવી રીતે ધરાશાયી થાય છે, એમ પડી જાય છે.
ઇતિ બ્રુવાણો દૃઢસત્યવિક્રમો મહાયશા દાશરથિઃ પ્રતાપવાન્। અવેક્ષ્ય સૌમિત્રિમુદગ્રવિક્રમઃ સ્થિરાં તદા સ્વાં મતિમાત્મનાકરોત્
આ રીતે બોલીને, દૃઢ અને સચ્ચા વીર, મહાપ્રતિષ્ઠિત દશરથપુત્ર રામે, પરાક્રમી સૌમિત્રિને જોયા પછી પોતાનું મન મજબૂત બનાવ્યું.
thumb|સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૩-
અહીં સત્તરમો સર્ગ શરૂ થાય છે. સાંભળો.
તૌ તુ તત્ર સ્થિતૌ દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। બાહુપાશપરિક્ષિપ્તૌ કબન્ધો વાક્યમબ્રવીત્
પછી, બંને ભાઈ રામ અને લક્ષ્મણને ત્યાં ઉભેલા અને પોતાના હાથના પાંસામાં બંધાયેલા જોઈ, કબંધએ એમને કહ્યું—
તિષ્ઠતઃ કિં નુ માં દૃષ્ટ્વા ક્ષુધાર્તં ક્ષત્રિયર્ષભૌ। આહારાર્થં તુ સંદિષ્ટૌ દૈવેન હતચેતનૌ
હે શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયો, ભૂખ્યો હું સામે ઉભો છું, છતાં તમે કેમ ઊભા રહેલા છો? દૈવના ઇશારે, તમારો બુદ્ધિભ્રમ થઈને, તમે મારા ખોરાક માટે અહીં આવ્યા છો.
તચ્છ્રુત્વા લક્ષ્મણો વાક્યં પ્રાપ્તકાલં હિતં તદા। ઉવાચાર્તિસમાપન્નો વિક્રમે કૃતનિશ્ચયઃ
આ યોગ્ય અને હિતની વાત સાંભળીને, દુઃખમાં પણ નિશ્ચયપૂર્વક કાર્ય માટે તૈયાર લક્ષ્મણે કહ્યું—
ત્વાં ચ માં ચ પુરા તૂર્ણમાદત્તે રાક્ષસાધમઃ। તસ્માદસિભ્યામસ્યાશુ બાહૂ છિન્દાવહે ગુરૂ
થોડી જ વારમાં એ દુષ્ટ રાક્ષસ તને અને મને પકડી લેશે; એટલે, ચાલ, આપણે બંને ઝડપથી તલવારથી એની મજબૂત બાહુઓ કાપી નાખીએ.
ભીષણોઽયં મહાકાયો રાક્ષસા ભુજવિક્રમઃ। લોકં હ્યતિજિતં કૃત્વા હ્યાવાં હન્તુમિહેચ્છતિ
આ ભયાનક અને વિશાળકાય રાક્ષસ, બળવાન બાહુઓવાળો, આખી દુનિયાને જીતીને હવે આપણને મારવા ઈચ્છે છે.
નિશ્ચેષ્ટાનાં વધો રાજન્ કુત્સિતો જગતીપતેઃ। ક્રતુમધ્યોપનીતાનાં પશૂનામિવ રાઘવ
હે રાઘવ, નિષ્ક્રિય અને અશક્ત વ્યક્તિઓને મારવું રાજાને શોભતું નથી; એ તો યજ્ઞમાં લાવવામાં આવેલા પશુઓને મારવા જેવું છે.
એતત્ સંજલ્પિતં શ્રુત્વા તયોઃ ક્રુદ્ધસ્તુ રાક્ષસઃ। વિદાર્યાસ્યં તતો રૌદ્રં તૌ ભક્ષયિતુમારભત્
એમની વાતચીત સાંભળીને, ગુસ્સે ભરાયેલા રાક્ષસે પોતાનું ભયાનક મોં ઊઘાડી, બંનેને ખાવા માટે તયારી કરી.
તતસ્તૌ દેશકાલજ્ઞૌ ખડ્ગાભ્યામેવ રાઘવૌ। અચ્છિન્દન્તાં સુસંહૃષ્ટૌ બાહૂ તસ્યાંસદેશતઃ
પછી, સમય અને પરિસ્થિતિને જાણનારા એ બંને રાઘવો, આનંદપૂર્વક તલવારથી એના ખભા પાસે બાહુઓ કાપી નાખી.
દક્ષિણો દક્ષિણં બાહુમસક્તમસિના તતઃ। ચિચ્છેદ રામો વેગેન સવ્યં વીરસ્તુ લક્ષ્મણઃ
રામે ઝડપથી એ રાક્ષસની જમણી બાહુ તલવારથી કાપી નાખી અને વીર લક્ષ્મણે ડાબી બાહુ કાપી નાખી.
સ પપાત મહાબાહુશ્છિન્નબાહુર્મહાસ્વનઃ। ખં ચ ગાં ચ દિશશ્ચૈવ નાદયઞ્જલદો યથા
મહાબાહુ, જેના હાથ કપાઈ ગયા હતા, તે ભયાનક અવાજ સાથે જમીન, આકાશ અને ચારે દિશાઓમાં ગાજતા વાદળ જેવો પડ્યો.
સ નિકૃત્તૌ ભુજૌ દૃષ્ટ્વા શોણિતૌઘપરિપ્લુતઃ। દીનઃ પપ્રચ્છ તૌ વીરૌ કૌ યુવામિતિ દાનવઃ
પોતાના કપાયેલા હાથો અને લોહીથી લથબથ શરીર જોઈ, તે દૈત્ય દુઃખી થઈને એ બે વીરોથી પૂછે છે: 'તમારે નામ શું છે? તમે કોણ છો?'
ઇતિ તસ્ય બ્રુવાણસ્ય લક્ષ્મણઃ શુભલક્ષણઃ। શશંસ તસ્ય કાકુસ્ત્થં કબન્ધસ્ય મહાબલઃ
તેના આવું પૂછતાં, શુભ લક્ષણો ધરાવતો લક્ષ્મણ મહાબલવાન કબંધીને કાકુત્સ્થ વંશ વિશે કહે છે.
અયમિક્ષ્વાકુદાયાદો રામો નામ જનૈઃ શ્રુતઃ। તસ્યૈવાવરજં વિદ્ધિ ભ્રાતરં માં ચ લક્ષ્મણમ્
આ રામ છે, જે ઇક્ષ્વાકુ વંશનો વંશજ છે અને લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે; અને હું તેનો નાનો ભાઈ લક્ષ્મણ છું.
માત્રા પ્રતિહતે રાજ્યે રામઃ પ્રવ્રાજિતો વનમ્। મયા સહ ચરત્યેષ ભાર્યયા ચ મહદ્ વનમ્
જ્યારે માતાએ રાજપાટ આપવાનો ઇનકાર કર્યો, ત્યારે રામ વનમાં જવા નીકળી પડ્યા; હવે તેઓ પોતાના પત્ની અને મારી સાથે આ વિશાળ જંગલમાં ફરે છે.
અસ્ય દેવપ્રભાવસ્ય વસતો વિજને વને। રક્ષસાપહૃતા ભાર્યા યામિચ્છન્તાવિહાગતૌ
આ દેવતાસમાન શક્તિ ધરાવનારા રામ જ્યારે એકાંત વનમાં રહેતા હતા, ત્યારે રાક્ષસે તેમની પત્નીને અપહરણ કરી હતી; અમે અહીં તેને શોધી રહ્યા છીએ.
ત્વં તુ કો વા કિમર્થં વા કબન્ધસદૃશો વને। આસ્યેનોરસિ દીપ્તેન ભગ્નજઙ્ઘો વિચેષ્ટસે
પણ, તું કોણ છે અને કયા કારણથી કબંધી જેવો આ જંગલમાં ચમકતા મોઢા અને તૂટેલા પગ સાથે ફરતો છે?
એવમુક્તઃ કબન્ધસ્તુ લક્ષ્મણેનોત્તરં વચઃ। ઉવાચ વચનં પ્રીતસ્તદિન્દ્રવચનં સ્મરન્
લક્ષ્મણે આવું પૂછતાં, કબંધીને ઇન્દ્રના વચન યાદ આવ્યા અને તે આનંદથી જવાબ આપે છે.
સ્વાગતં વાં નરવ્યાઘ્રૌ દિષ્ટ્યા પશ્યામિ વામહમ્। દિષ્ટ્યા ચેમૌ નિકૃત્તૌ મે યુવાભ્યાં બાહુબન્ધનૌ
હે મનુષ્યસિંહો, તમારું અહીં આવવું શુભ છે; ભાગ્યે હું તમને જોઈ શક્યો અને મારા હાથ, જે તમે બાંધ્યા હતા, તે પણ કપાઈ ગયા.
વિરૂપં યચ્ચ મે રૂપં પ્રાપ્તં હ્યવિનયાદ્ યથા। તન્મે શૃણુ નરવ્યાઘ્ર તત્ત્વતઃ શંસતસ્તવ
હે મનુષ્યસિંહ, સાંભળો, મેં કેવી રીતે પોતાના દુર્વ્યવહારથી આ વિકારરૂપ મેળવ્યું, એ હું સાચી રીતે કહું છું.
thumb|એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે એકસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૩-
અહીં એકોતેરમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે. સાંભળો.
પુરા રામ મહાબાહો મહાબલપરાક્રમમ્। રૂપમાસીન્મમાચિન્ત્યં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્
હે મહાબાહુ રામ, એક સમયે મારી પાસે અવિચલ શક્તિ અને પરાક્રમથી ભરેલું, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ અને અદભુત રૂપ હતું.
યથા સૂર્યસ્ય સોમસ્ય શક્રસ્ય ચ યથા વપુઃ। સોઽહં રૂપમિદં કૃત્વા લોકવિત્રાસનં મહત્
મારો તેજ સૂર્ય, ચંદ્ર અને ઇન્દ્ર જેવો હતો; એ રૂપ ધારણ કરીને હું લોકોએ ડરતા હતા.
ઋષીન્ વનગતાન્ રામ ત્રાસયામિ તતસ્તતઃ। તતઃ સ્થૂલશિરા નામ મહર્ષિઃ કોપિતો મયા
હે રામ, હું જંગલમાં રહેતા ઋષિઓને અહીં-અહીં ભયભીત કરતો; ત્યારે સ્થૂલશિરા નામના મહર્ષિ મારા પર ગુસ્સે થયા.
સ ચિન્વન્ વિવિધં વન્યં રૂપેણાનેન ધર્ષિતઃ। તેનાહમુક્તઃ પ્રેક્ષ્યૈવં ઘોરશાપાભિધાયિના
જ્યારે તેઓ જંગલની વિવિધ વસ્તુઓ ભેગી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે મેં આ રૂપથી તેમને ત્રાસ આપ્યો; એ જોઈને તેમણે મને ભયાનક શાપ આપ્યો.
એતદેવં નૃશંસં તે રૂપમસ્તુ વિગર્હિતમ્। સ મયા યાચિતઃ ક્રુદ્ધઃ શાપસ્યાન્તો ભવેદિતિ
તેમણે કહ્યું: 'તારું આ ક્રૂર રૂપ નિંદનીય રહે.' હું તેમને વિનંતી કરી કે શાપનો અંત થાય.