રોમભિર્નિશિતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાગિરિમિવોચ્છ્રિતમ્। નીલમેઘનિભં રૌદ્રં મેઘસ્તનિતનિઃસ્વનમ્
તેના શરીર પર તીખા, કાંટાળાં વાળ હતાં, તે ઊંચો પર્વત જેવો દેખાતો, વાદળ જેવો કાળો અને ભયાનક હતો, અને તેનો અવાજ વીજળીના ગર્જનાથી પણ વધારે ભયાનક હતો.
અગ્નિજ્વાલાનિકાશેન લલાટસ્થેન દીપ્યતા। મહાપક્ષેણ પિઙ્ગેન વિપુલેનાયતેન ચ
તેના કપાળ પર અગ્નિ જેવી જ્વાળા ઝળહળતી હતી, અને તેના વિશાળ, પીળા, ફેલાયેલા પાંખો હતાં.
એકેનોરસિ ઘોરેણ નયનેન સુદર્શિના। મહાદંષ્ટ્રોપપન્નં તં લેલિહાનં મહામુખમ્
તેના છાતી પર એક જ મોટું, ભયાનક અને સ્પષ્ટ દેખાતું આંખ હતું, મોટા દાંતવાળો અને પોતાનું વિશાળ મોઢું ચાટતો હતો.
ભક્ષયન્તં મહાઘોરાનૃક્ષસિંહમૃગદ્વિજાન્। ઘોરૌ ભુજૌ વિકુર્વાણમુભૌ યોજનમાયતૌ
તે ભયાનક રાક્ષસ ભયાનક રીંછ, સિંહ, હરણ અને પક્ષીઓ ખાઈ રહ્યો હતો, અને તેના બે ભયાનક હાથ, એક એક યોજન લાંબા, હલાવી રહ્યો હતો.
કરાભ્યાં વિવિધાન્ ગૃહ્ય ઋક્ષાન્ પક્ષિગણાન્ મૃગાન્। આકર્ષન્તં વિકર્ષન્તમનેકાન્ મૃગયૂથપાન્
તે પોતાના હાથથી વિવિધ રીંછ, પક્ષીઓના જૂથો અને હરણોને પકડી, અનેક ઝુંડના વડાઓને ખેંચી અને દોરી રહ્યો હતો.
સ્થિતમાવૃત્ય પન્થાનં તયોર્ભ્રાત્રોઃ પ્રપન્નયોઃ। અથ તં સમતિક્રમ્ય ક્રોશમાત્રં દદર્શતુઃ
તે રાક્ષસે બંને ભાઈઓના રસ્તા પર ઊભો રહીને અવરોધ કર્યો હતો. પછી બંને ભાઈઓએ થોડું આગળ જઈને, એક ક્રોશ જેટલી દૂર, તેને જોયો.
મહાન્તં દારુણં ભીમં કબન્ધં ભુજસંવૃતમ્। કબન્ધમિવ સંસ્થાનાદતિઘોરપ્રદર્શનમ્
બન્ને ભાઈઓએ કબંધને જોયો, જે વિશાળ, ભયાનક, ભયપ્રદ, હાથોથી ઢંકાયેલો અને કાંડા જેવો દેખાતો અત્યંત ભયાનક હતો.
સ મહાબાહુરત્યર્થં પ્રસાર્ય વિપુલૌ ભુજૌ। જગ્રાહ સહિતાવેવ રાઘવૌ પીડયન્ બલાત્
તે મહાબળવાને પોતાના વિશાળ હાથ બહુ દૂર સુધી ફેલાવીને, બંને રાઘવ ભાઈઓને એકસાથે જોરથી પકડી લીધા.
ખડ્ગિનૌ દૃઢધન્વાનૌ તિગ્મતેજૌ મહાભુજૌ। ભ્રાતરૌ વિવશં પ્રાપ્તૌ કૃષ્યમાણૌ મહાબલૌ
હાથમાં તલવાર અને મજબૂત ધનુષ ધરાવતાં, તેજસ્વી અને બળવાન બંને ભાઈઓ, એ મહાબળવાન દ્વારા ખેંચાતા, પોતે કંઈ કરી શક્યા નહીં.
તત્ર ધૈર્યાચ્ચ શૂરસ્તુ રાઘવો નૈવ વિવ્યથે। બાલ્યાદનાશ્રયાચ્ચૈવ લક્ષ્મણસ્ત્વભિવિવ્યથે
ત્યાં રાઘવ પોતાના ધૈર્યને કારણે ડગ્યો નહીં, પણ લક્ષ્મણ તો યુવાન અને આધાર વગર હોવાથી, ખરેખર ગભરાઈ ગયો.
ઉવાચ ચ વિષણ્ણઃ સન્ રાઘવં રાઘવાનુજઃ। પશ્ય માં વિવશં વીર રાક્ષસસ્ય વશંગતમ્
લક્ષ્મણે, મનમાં દુઃખી થઈ, રાઘવને કહ્યું: 'હે વીર, જુઓ, હું કેવી રીતે આ રાક્ષસના હાથમાં લાચાર થઈ ગયો છું.'
મયૈકેન તુ નિર્યુક્તઃ પરિમુચ્યસ્વ રાઘવ। માં હિ ભૂતબલિં દત્ત્વા પલાયસ્વ યથાસુખમ્
'હે રાઘવ, તું એકલો બચી જા, મને ભુતાદિ દેવતાઓને બલિ આપી, તું સ્વેચ્છાએ ભાગી જા.'
અધિગન્તાસિ વૈદેહીમચિરેણેતિ મે મતિઃ। પ્રતિલભ્ય ચ કાકુત્સ્થ પિતૃપૈતામહીં મહીમ્
'મને ખાતરી છે કે, તું વહેલી તકે વૈદેહીને મળી જઈશ, અને હે કકુત્સ્થ, પિતૃ-પિતામહોની રાજ્ય પણ પાછું મેળવી લેશે.'
તત્ર માં રામ રાજ્યસ્થઃ સ્મર્તુમર્હસિ સર્વદા। લક્ષ્મણેનૈવમુક્તસ્તુ રામઃ સૌમિત્રિમબ્રવીત્
'પછી, હે રામ, જ્યારે તું રાજ્યમાં સ્થાપિત થાશે, ત્યારે મને હંમેશા યાદ રાખજે.' લક્ષ્મણે આમ કહ્યું ત્યારે, રામે સુમિત્રાનંદનને જવાબ આપ્યો.
મા સ્મ ત્રાસં વૃથા વીર નહિ ત્વાદૃગ્ વિષીદતિ। એતસ્મિન્નન્તરે ક્રૂરો ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
'હે વીર, વ્યર્થમાં ડરતો નહીં; તારા જેવા પુરુષે ક્યારેય હિંમત હારવી નહીં.' એ દરમિયાન, એ ક્રૂર રાક્ષસ રામ અને લક્ષ્મણ પાસે આવી પહોંચ્યો.
તાવુવાચ મહાબાહુઃ કબન્ધો દાનવોત્તમઃ। કૌ યુવાં વૃષભસ્કન્ધૌ મહાખડ્ગધનુર્ધરૌ
પછી મહાબળવાન કબંધ, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, બંનેને પૂછ્યું: 'તમે બંને કોણ છો, જે વાછરડાની જેમ પહોળા ખભા ધરાવ છો અને મોટા તલવાર-ધનુષ લઈને આવ્યા છો?'
ઘોરં દેશમિમં પ્રાપ્તૌ દૈવેન મમ ચાક્ષુષૌ। વદતં કાર્યમિહ વાં કિમર્થં ચાગતૌ યુવામ્
તમે બંને આ ભયાનક જગ્યાએ કિસ્મતના કારણે મારા નજરે પડ્યા છો. કહો, અહીં આવવાનો તમારો શું હેતુ છે? કેમ આવ્યા છો?
ઇમં દેશમનુપ્રાપ્તૌ ક્ષુધાર્તસ્યેહ તિષ્ઠતઃ। સબાણચાપખડ્ગૌ ચ તીક્ષ્ણશૃઙ્ગાવિવર્ષભૌ
હું અહીં ભૂખ્યો બેઠો છું અને તમે ધનુષ-બાણ અને તલવારથી સજ્જ, તીખા શિંગાવાળા બળદ જેવા ઉભા છો.
માં તૂર્ણમનુસમ્પ્રાપ્તૌ દુર્લભં જીવિતં હિ વામ્। તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા કબન્ધસ્ય દુરાત્મનઃ
તમે ઝડપથી મારી પાસે આવી ગયા છો; હવે તમારો જીવ બચવો મુશ્કેલ છે. દુષ્ટ કબંધના આ વચન સાંભળીને—
ઉવાચ લક્ષ્મણં રામો મુખેન પરિશુષ્યતા। કૃચ્છ્રાત્ કૃચ્છ્રતરં પ્રાપ્ય દારુણં સત્યવિક્રમ
રામે, મુખ સુકાઈ ગયેલું, લક્ષ્મણને કહ્યું: 'અત્યારે આપણે જે દુઃખ ભોગવી રહ્યા છીએ, એ પહેલાંના બધાથી વધારે કઠિન છે, હે સચ્ચા વીર—'
વ્યસનં જીવિતાન્તાય પ્રાપ્તમપ્રાપ્ય તાં પ્રિયામ્। કાલસ્ય સુમહદ્ વીર્યં સર્વભૂતેષુ લક્ષ્મણ
પ્રિયાને પાછી મેળવ્યા વિના જ મૃત્યુ લાવતું આ દુઃખ આપણને આવી પડ્યું છે. હે લક્ષ્મણ, કાળની શક્તિ બધા જીવમાં બહુ જ મોટી છે.
ત્વાં ચ માં ચ નરવ્યાઘ્ર વ્યસનૈઃ પશ્ય મોહિતૌ। નહિ ભારોઽસ્તિ દૈવસ્ય સર્વભૂતેષુ લક્ષ્મણ
હે પુરુષશાર્દૂલ, જુઓ કે દુઃખે તું અને હું કેવી રીતે ભુલાઈ ગયા છીએ. હે લક્ષ્મણ, દૈવ માટે કોઈ પણ ભાર મોટો નથી.
શૂરાશ્ચ બલવન્તશ્ચ કૃતાસ્ત્રાશ્ચ રણાજિરે। કાલાભિપન્નાઃ સીદન્તિ યથા વાલુકસેતવઃ
મહાન વીર, શક્તિશાળી અને શસ્ત્રકુશળ યોદ્ધાઓ પણ, જ્યારે કાળનો પ્રહાર થાય છે ત્યારે રણભૂમિમાં રેતના ટાપુઓ જેવી રીતે ધરાશાયી થાય છે, એમ પડી જાય છે.
ઇતિ બ્રુવાણો દૃઢસત્યવિક્રમો મહાયશા દાશરથિઃ પ્રતાપવાન્। અવેક્ષ્ય સૌમિત્રિમુદગ્રવિક્રમઃ સ્થિરાં તદા સ્વાં મતિમાત્મનાકરોત્
આ રીતે બોલીને, દૃઢ અને સચ્ચા વીર, મહાપ્રતિષ્ઠિત દશરથપુત્ર રામે, પરાક્રમી સૌમિત્રિને જોયા પછી પોતાનું મન મજબૂત બનાવ્યું.
thumb|સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૩-
અહીં સત્તરમો સર્ગ શરૂ થાય છે. સાંભળો.
તૌ તુ તત્ર સ્થિતૌ દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। બાહુપાશપરિક્ષિપ્તૌ કબન્ધો વાક્યમબ્રવીત્
પછી, બંને ભાઈ રામ અને લક્ષ્મણને ત્યાં ઉભેલા અને પોતાના હાથના પાંસામાં બંધાયેલા જોઈ, કબંધએ એમને કહ્યું—
તિષ્ઠતઃ કિં નુ માં દૃષ્ટ્વા ક્ષુધાર્તં ક્ષત્રિયર્ષભૌ। આહારાર્થં તુ સંદિષ્ટૌ દૈવેન હતચેતનૌ
હે શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયો, ભૂખ્યો હું સામે ઉભો છું, છતાં તમે કેમ ઊભા રહેલા છો? દૈવના ઇશારે, તમારો બુદ્ધિભ્રમ થઈને, તમે મારા ખોરાક માટે અહીં આવ્યા છો.
તચ્છ્રુત્વા લક્ષ્મણો વાક્યં પ્રાપ્તકાલં હિતં તદા। ઉવાચાર્તિસમાપન્નો વિક્રમે કૃતનિશ્ચયઃ
આ યોગ્ય અને હિતની વાત સાંભળીને, દુઃખમાં પણ નિશ્ચયપૂર્વક કાર્ય માટે તૈયાર લક્ષ્મણે કહ્યું—
ત્વાં ચ માં ચ પુરા તૂર્ણમાદત્તે રાક્ષસાધમઃ। તસ્માદસિભ્યામસ્યાશુ બાહૂ છિન્દાવહે ગુરૂ
થોડી જ વારમાં એ દુષ્ટ રાક્ષસ તને અને મને પકડી લેશે; એટલે, ચાલ, આપણે બંને ઝડપથી તલવારથી એની મજબૂત બાહુઓ કાપી નાખીએ.
ભીષણોઽયં મહાકાયો રાક્ષસા ભુજવિક્રમઃ। લોકં હ્યતિજિતં કૃત્વા હ્યાવાં હન્તુમિહેચ્છતિ
આ ભયાનક અને વિશાળકાય રાક્ષસ, બળવાન બાહુઓવાળો, આખી દુનિયાને જીતીને હવે આપણને મારવા ઈચ્છે છે.