કર્ણનાસે નિકૃત્તે તુ વિસ્વરં વિનનાદ સા। યથાગતં પ્રદુદ્રાવ રાક્ષસી ઘોરદર્શના
કાન અને નાક કપાઈ જતા, એ રાક્ષસી કર્કશ અવાજે ચીસો પાડી અને જેમ આવી હતી તેમ જ, ભયાનક દેખાવાળી રાક્ષસી ભાગી ગઈ.
તસ્યાં ગતાયાં ગહનં વ્રજન્તૌ વનમોજસા। આસેદતુરમિત્રઘ્નૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
એ રાક્ષસી ચાલી ગઈ પછી, રામ અને લક્ષ્મણ, બંને ભાઈઓ, શત્રુઓના વિનાશક, ઉત્સાહપૂર્વક ઘન વનમાં પ્રવેશ્યા.
લક્ષ્મણસ્તુ મહાતેજાઃ સત્ત્વવાઞ્છીલવાઞ્છુચિઃ। અબ્રવીત્ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં ભ્રાતરં દીપ્તતેજસમ્
પછી મહા તેજસ્વી, ધીર, સદ્ગુણ અને શુદ્ધ હૃદયવાળા લક્ષ્મણે, હાથ જોડીને તેજસ્વી ભાઈ રામને કહ્યું.
સ્પન્દતે મે દૃઢં બાહુરુદ્વિગ્નમિવ મે મનઃ। પ્રાયશશ્ચાપ્યનિષ્ટાનિ નિમિત્તાન્યુપલક્ષયે
મારો હાથ જોરથી ધબકે છે, મન પણ ચિંતિત છે અને અનેક અશુભ સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે.
તસ્માત્ સજ્જીભવાર્ય ત્વં કુરુષ્વ વચનં મમ। મમૈવ હિ નિમિત્તાનિ સદ્યઃ શંસન્તિ સમ્ભ્રમમ્
એથી, હે આર્ય, તું સજ્જ થા અને મારી વાત સાંભળ; કેમ કે મારા આ સંકેતો તરત જ કોઈ સંકટનું સૂચન કરે છે.
એષ વઞ્જુલકો નામ પક્ષી પરમદારુણઃ। આવયોર્વિજયં યુદ્ધે શંસન્નિવ વિનર્દતિ
આ વંજુલક નામનો પક્ષી, અત્યંત ભયાનક છે, એ જાણે યુદ્ધમાં અમારી વિજયની ઘોષણા કરે છે એમ ચીસો પાડે છે.
તયોરન્વેષતોરેવં સર્વં તદ્ વનમોજસા। સંજજ્ઞે વિપુલઃ શબ્દઃ પ્રભઞ્જન્નિવ તદ્ વનમ્
એ રીતે બંને ભાઈઓ ઉત્સાહથી વનમાં શોધખોળ કરતા હતા, ત્યારે એ વનમાં મોટો અવાજ થયો, જાણે આખું વન તૂટી પડ્યું હોય.
સંવેષ્ટિતમિવાત્યર્થં ગહનં માતરિશ્વના। વનસ્ય તસ્ય શબ્દોઽભૂદ્ વનમાપૂરયન્નિવ
એ વનમાં, જાણે પવનથી ઘેરાઈ ગયું હોય તેમ, એવો પ્રચંડ અવાજ થયો કે આખું વન ગુંજી ઉઠ્યું.
તં શબ્દં કાંક્ષમાણસ્તુ રામઃ ખડ્ગી સહાનુજઃ। દદર્શ સુમહાકાયં રાક્ષસં વિપુલોરસમ્
આ અવાજની રાહ જોતા, રામ પોતાના ભાઈ સાથે, હાથમાં તલવાર લઈને, વિશાળ શરીર અને પહોળા છાતીવાળા રાક્ષસને જોયો.
આસેદતુશ્ચ તદ્રક્ષસ્તાવુભૌ પ્રમુખે સ્થિતમ્। વિવૃદ્ધમશિરોગ્રીવં કબન્ધમુદરેમુખમ્
બન્ને ભાઈઓએ આગળ જઈને, તેમના સામે ઊભેલા, માથા અને ગળા વગરના, પેટમાં મોઢાવાળા કબંધ રાક્ષસને જોયો.
રોમભિર્નિશિતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાગિરિમિવોચ્છ્રિતમ્। નીલમેઘનિભં રૌદ્રં મેઘસ્તનિતનિઃસ્વનમ્
તેના શરીર પર તીખા, કાંટાળાં વાળ હતાં, તે ઊંચો પર્વત જેવો દેખાતો, વાદળ જેવો કાળો અને ભયાનક હતો, અને તેનો અવાજ વીજળીના ગર્જનાથી પણ વધારે ભયાનક હતો.
અગ્નિજ્વાલાનિકાશેન લલાટસ્થેન દીપ્યતા। મહાપક્ષેણ પિઙ્ગેન વિપુલેનાયતેન ચ
તેના કપાળ પર અગ્નિ જેવી જ્વાળા ઝળહળતી હતી, અને તેના વિશાળ, પીળા, ફેલાયેલા પાંખો હતાં.
એકેનોરસિ ઘોરેણ નયનેન સુદર્શિના। મહાદંષ્ટ્રોપપન્નં તં લેલિહાનં મહામુખમ્
તેના છાતી પર એક જ મોટું, ભયાનક અને સ્પષ્ટ દેખાતું આંખ હતું, મોટા દાંતવાળો અને પોતાનું વિશાળ મોઢું ચાટતો હતો.
ભક્ષયન્તં મહાઘોરાનૃક્ષસિંહમૃગદ્વિજાન્। ઘોરૌ ભુજૌ વિકુર્વાણમુભૌ યોજનમાયતૌ
તે ભયાનક રાક્ષસ ભયાનક રીંછ, સિંહ, હરણ અને પક્ષીઓ ખાઈ રહ્યો હતો, અને તેના બે ભયાનક હાથ, એક એક યોજન લાંબા, હલાવી રહ્યો હતો.
કરાભ્યાં વિવિધાન્ ગૃહ્ય ઋક્ષાન્ પક્ષિગણાન્ મૃગાન્। આકર્ષન્તં વિકર્ષન્તમનેકાન્ મૃગયૂથપાન્
તે પોતાના હાથથી વિવિધ રીંછ, પક્ષીઓના જૂથો અને હરણોને પકડી, અનેક ઝુંડના વડાઓને ખેંચી અને દોરી રહ્યો હતો.
સ્થિતમાવૃત્ય પન્થાનં તયોર્ભ્રાત્રોઃ પ્રપન્નયોઃ। અથ તં સમતિક્રમ્ય ક્રોશમાત્રં દદર્શતુઃ
તે રાક્ષસે બંને ભાઈઓના રસ્તા પર ઊભો રહીને અવરોધ કર્યો હતો. પછી બંને ભાઈઓએ થોડું આગળ જઈને, એક ક્રોશ જેટલી દૂર, તેને જોયો.
મહાન્તં દારુણં ભીમં કબન્ધં ભુજસંવૃતમ્। કબન્ધમિવ સંસ્થાનાદતિઘોરપ્રદર્શનમ્
બન્ને ભાઈઓએ કબંધને જોયો, જે વિશાળ, ભયાનક, ભયપ્રદ, હાથોથી ઢંકાયેલો અને કાંડા જેવો દેખાતો અત્યંત ભયાનક હતો.
સ મહાબાહુરત્યર્થં પ્રસાર્ય વિપુલૌ ભુજૌ। જગ્રાહ સહિતાવેવ રાઘવૌ પીડયન્ બલાત્
તે મહાબળવાને પોતાના વિશાળ હાથ બહુ દૂર સુધી ફેલાવીને, બંને રાઘવ ભાઈઓને એકસાથે જોરથી પકડી લીધા.
ખડ્ગિનૌ દૃઢધન્વાનૌ તિગ્મતેજૌ મહાભુજૌ। ભ્રાતરૌ વિવશં પ્રાપ્તૌ કૃષ્યમાણૌ મહાબલૌ
હાથમાં તલવાર અને મજબૂત ધનુષ ધરાવતાં, તેજસ્વી અને બળવાન બંને ભાઈઓ, એ મહાબળવાન દ્વારા ખેંચાતા, પોતે કંઈ કરી શક્યા નહીં.
તત્ર ધૈર્યાચ્ચ શૂરસ્તુ રાઘવો નૈવ વિવ્યથે। બાલ્યાદનાશ્રયાચ્ચૈવ લક્ષ્મણસ્ત્વભિવિવ્યથે
ત્યાં રાઘવ પોતાના ધૈર્યને કારણે ડગ્યો નહીં, પણ લક્ષ્મણ તો યુવાન અને આધાર વગર હોવાથી, ખરેખર ગભરાઈ ગયો.
ઉવાચ ચ વિષણ્ણઃ સન્ રાઘવં રાઘવાનુજઃ। પશ્ય માં વિવશં વીર રાક્ષસસ્ય વશંગતમ્
લક્ષ્મણે, મનમાં દુઃખી થઈ, રાઘવને કહ્યું: 'હે વીર, જુઓ, હું કેવી રીતે આ રાક્ષસના હાથમાં લાચાર થઈ ગયો છું.'
મયૈકેન તુ નિર્યુક્તઃ પરિમુચ્યસ્વ રાઘવ। માં હિ ભૂતબલિં દત્ત્વા પલાયસ્વ યથાસુખમ્
'હે રાઘવ, તું એકલો બચી જા, મને ભુતાદિ દેવતાઓને બલિ આપી, તું સ્વેચ્છાએ ભાગી જા.'
અધિગન્તાસિ વૈદેહીમચિરેણેતિ મે મતિઃ। પ્રતિલભ્ય ચ કાકુત્સ્થ પિતૃપૈતામહીં મહીમ્
'મને ખાતરી છે કે, તું વહેલી તકે વૈદેહીને મળી જઈશ, અને હે કકુત્સ્થ, પિતૃ-પિતામહોની રાજ્ય પણ પાછું મેળવી લેશે.'
તત્ર માં રામ રાજ્યસ્થઃ સ્મર્તુમર્હસિ સર્વદા। લક્ષ્મણેનૈવમુક્તસ્તુ રામઃ સૌમિત્રિમબ્રવીત્
'પછી, હે રામ, જ્યારે તું રાજ્યમાં સ્થાપિત થાશે, ત્યારે મને હંમેશા યાદ રાખજે.' લક્ષ્મણે આમ કહ્યું ત્યારે, રામે સુમિત્રાનંદનને જવાબ આપ્યો.
મા સ્મ ત્રાસં વૃથા વીર નહિ ત્વાદૃગ્ વિષીદતિ। એતસ્મિન્નન્તરે ક્રૂરો ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
'હે વીર, વ્યર્થમાં ડરતો નહીં; તારા જેવા પુરુષે ક્યારેય હિંમત હારવી નહીં.' એ દરમિયાન, એ ક્રૂર રાક્ષસ રામ અને લક્ષ્મણ પાસે આવી પહોંચ્યો.
તાવુવાચ મહાબાહુઃ કબન્ધો દાનવોત્તમઃ। કૌ યુવાં વૃષભસ્કન્ધૌ મહાખડ્ગધનુર્ધરૌ
પછી મહાબળવાન કબંધ, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, બંનેને પૂછ્યું: 'તમે બંને કોણ છો, જે વાછરડાની જેમ પહોળા ખભા ધરાવ છો અને મોટા તલવાર-ધનુષ લઈને આવ્યા છો?'
ઘોરં દેશમિમં પ્રાપ્તૌ દૈવેન મમ ચાક્ષુષૌ। વદતં કાર્યમિહ વાં કિમર્થં ચાગતૌ યુવામ્
તમે બંને આ ભયાનક જગ્યાએ કિસ્મતના કારણે મારા નજરે પડ્યા છો. કહો, અહીં આવવાનો તમારો શું હેતુ છે? કેમ આવ્યા છો?
ઇમં દેશમનુપ્રાપ્તૌ ક્ષુધાર્તસ્યેહ તિષ્ઠતઃ। સબાણચાપખડ્ગૌ ચ તીક્ષ્ણશૃઙ્ગાવિવર્ષભૌ
હું અહીં ભૂખ્યો બેઠો છું અને તમે ધનુષ-બાણ અને તલવારથી સજ્જ, તીખા શિંગાવાળા બળદ જેવા ઉભા છો.
માં તૂર્ણમનુસમ્પ્રાપ્તૌ દુર્લભં જીવિતં હિ વામ્। તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા કબન્ધસ્ય દુરાત્મનઃ
તમે ઝડપથી મારી પાસે આવી ગયા છો; હવે તમારો જીવ બચવો મુશ્કેલ છે. દુષ્ટ કબંધના આ વચન સાંભળીને—
ઉવાચ લક્ષ્મણં રામો મુખેન પરિશુષ્યતા। કૃચ્છ્રાત્ કૃચ્છ્રતરં પ્રાપ્ય દારુણં સત્યવિક્રમ
રામે, મુખ સુકાઈ ગયેલું, લક્ષ્મણને કહ્યું: 'અત્યારે આપણે જે દુઃખ ભોગવી રહ્યા છીએ, એ પહેલાંના બધાથી વધારે કઠિન છે, હે સચ્ચા વીર—'