તતઃ પૂર્વેણ તૌ ગત્વા ત્રિક્રોશં ભ્રાતરૌ તદા। ક્રૌઞ્ચારણ્યમતિક્રમ્ય મતઙ્ગાશ્રમમન્તરે
પછી, બંને ભાઈઓ પૂર્વ તરફ ત્રણ ક્રોશ જેટલું અંતર કાપી, ક્રૌંચ વન પાર કરીને માતંગના આશ્રમ પાસે પહોંચ્યા.
દૃષ્ટ્વા તુ તદ્ વનં ઘોરં બહુભીમમૃગદ્વિજમ્। નાનાવૃક્ષસમાકીર્ણં સર્વં ગહનપાદપમ્
ત્યાં તેમણે એ ભયાનક વન જોયું, જેમાં અનેક ભયાનક પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ હતા, વિવિધ વૃક્ષોથી ભરેલું અને ઘનઘોર ઝાડોથી છાયું હતું.
દદૃશાતે ગિરૌ તત્ર દરીં દશરથાત્મજૌ। પાતાલસમગમ્ભીરાં તમસા નિત્યસંવૃતામ્
ત્યાં દશરથપુત્રોએ પર્વત પર એક ગાઢ, પાતાળ જેટલી ઊંડી અને અંધકારથી ઢંકાયેલી ગુફા જોઈ.
આસાદ્ય ચ નરવ્યાઘ્રૌ દર્યાસ્તસ્યાવિદૂરતઃ। દદર્શતુર્મહારૂપાં રાક્ષસીં વિકૃતાનનામ્
એ ગુફાની નજીક જતા, બંને ભાઈઓએ, જે મનુષ્ય સિંહ જેવા હતા, એક વિકરાળ આકારની અને ભયાનક ચહેરાવાળી રાક્ષસીને જોયી.
ભયદામલ્પસત્ત્વાનાં બીભત્સાં રૌદ્રદર્શનામ્। લમ્બોદરીં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાં કરાલીં પરુષત્વચમ્
એ રાક્ષસી ભયભીત હૃદયવાળાઓને ડરાવનારી, ભયાનક દેખાવાળી, લટકતા પેટવાળી, તીખા દાંતવાળી, ભયાનક અને કરકશ ચામડીવાળી હતી.
ભક્ષયન્તીં મૃગાન્ ભીમાન્ વિકટાં મુક્તમૂર્ધજામ્। અવૈક્ષતાં તુ તૌ તત્ર ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
એ ભયાનક પ્રાણીઓનું ભક્ષણ કરતી, વિકટ અને વિખરેલા વાળવાળી રાક્ષસીને ત્યાં રામ અને લક્ષ્મણે જોઈ.
સા સમાસાદ્ય તૌ વીરૌ વ્રજન્તં ભ્રાતુરગ્રતઃ। એહિ રંસ્યાવહેત્યુક્ત્વા સમાલમ્ભત લક્ષ્મણમ્
એવી રીતે, જ્યારે બંને વીર ભાઈઓ આગળ વધતા હતા અને લક્ષ્મણ આગળ હતો, ત્યારે એ રાક્ષસી નજીક આવી અને બોલી, 'આવો, આનંદ માણીએ,' એમ કહી લક્ષ્મણને પકડી લીધો.
ઉવાચ ચૈનં વચનં સૌમિત્રિમુપગુહ્ય ચ। અહં ત્વયોમુખી નામ લાભસ્તે ત્વમસિ પ્રિયઃ
સૌમિત્રિને વળગી, એ રાક્ષસી બોલી: 'મારું નામ અયોમુખી છે; તું ભાગ્યશાળી છે, તું મને પ્રિય છે.'
નાથ પર્વતદુર્ગેષુ નદીનાં પુલિનેષુ ચ। આયુશ્ચિરમિદં વીર ત્વં મયા સહ રંસ્યસે
'પ્રભુ, પર્વતોની ગુફાઓમાં અને નદીઓના કિનારે, હે વીર, તું મારા સાથે લાંબું આયુષ્ય ભોગવશે.'
એવમુક્તસ્તુ કુપિતઃ ખડ્ગમુદ્ધૃત્ય લક્ષ્મણઃ। કર્ણનાસસ્તનં તસ્યા નિચકર્તારિસૂદનઃ
આવી વાત સાંભળી લક્ષ્મણ ગુસ્સે ભરાઈ, તલવાર કાઢી અને શત્રુઓના સંહારક લક્ષ્મણે એ રાક્ષસીના કાન, નાક અને સ્તન કાપી નાખ્યા.
કર્ણનાસે નિકૃત્તે તુ વિસ્વરં વિનનાદ સા। યથાગતં પ્રદુદ્રાવ રાક્ષસી ઘોરદર્શના
કાન અને નાક કપાઈ જતા, એ રાક્ષસી કર્કશ અવાજે ચીસો પાડી અને જેમ આવી હતી તેમ જ, ભયાનક દેખાવાળી રાક્ષસી ભાગી ગઈ.
તસ્યાં ગતાયાં ગહનં વ્રજન્તૌ વનમોજસા। આસેદતુરમિત્રઘ્નૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
એ રાક્ષસી ચાલી ગઈ પછી, રામ અને લક્ષ્મણ, બંને ભાઈઓ, શત્રુઓના વિનાશક, ઉત્સાહપૂર્વક ઘન વનમાં પ્રવેશ્યા.
લક્ષ્મણસ્તુ મહાતેજાઃ સત્ત્વવાઞ્છીલવાઞ્છુચિઃ। અબ્રવીત્ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં ભ્રાતરં દીપ્તતેજસમ્
પછી મહા તેજસ્વી, ધીર, સદ્ગુણ અને શુદ્ધ હૃદયવાળા લક્ષ્મણે, હાથ જોડીને તેજસ્વી ભાઈ રામને કહ્યું.
સ્પન્દતે મે દૃઢં બાહુરુદ્વિગ્નમિવ મે મનઃ। પ્રાયશશ્ચાપ્યનિષ્ટાનિ નિમિત્તાન્યુપલક્ષયે
મારો હાથ જોરથી ધબકે છે, મન પણ ચિંતિત છે અને અનેક અશુભ સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે.
તસ્માત્ સજ્જીભવાર્ય ત્વં કુરુષ્વ વચનં મમ। મમૈવ હિ નિમિત્તાનિ સદ્યઃ શંસન્તિ સમ્ભ્રમમ્
એથી, હે આર્ય, તું સજ્જ થા અને મારી વાત સાંભળ; કેમ કે મારા આ સંકેતો તરત જ કોઈ સંકટનું સૂચન કરે છે.
એષ વઞ્જુલકો નામ પક્ષી પરમદારુણઃ। આવયોર્વિજયં યુદ્ધે શંસન્નિવ વિનર્દતિ
આ વંજુલક નામનો પક્ષી, અત્યંત ભયાનક છે, એ જાણે યુદ્ધમાં અમારી વિજયની ઘોષણા કરે છે એમ ચીસો પાડે છે.
તયોરન્વેષતોરેવં સર્વં તદ્ વનમોજસા। સંજજ્ઞે વિપુલઃ શબ્દઃ પ્રભઞ્જન્નિવ તદ્ વનમ્
એ રીતે બંને ભાઈઓ ઉત્સાહથી વનમાં શોધખોળ કરતા હતા, ત્યારે એ વનમાં મોટો અવાજ થયો, જાણે આખું વન તૂટી પડ્યું હોય.
સંવેષ્ટિતમિવાત્યર્થં ગહનં માતરિશ્વના। વનસ્ય તસ્ય શબ્દોઽભૂદ્ વનમાપૂરયન્નિવ
એ વનમાં, જાણે પવનથી ઘેરાઈ ગયું હોય તેમ, એવો પ્રચંડ અવાજ થયો કે આખું વન ગુંજી ઉઠ્યું.
તં શબ્દં કાંક્ષમાણસ્તુ રામઃ ખડ્ગી સહાનુજઃ। દદર્શ સુમહાકાયં રાક્ષસં વિપુલોરસમ્
આ અવાજની રાહ જોતા, રામ પોતાના ભાઈ સાથે, હાથમાં તલવાર લઈને, વિશાળ શરીર અને પહોળા છાતીવાળા રાક્ષસને જોયો.
આસેદતુશ્ચ તદ્રક્ષસ્તાવુભૌ પ્રમુખે સ્થિતમ્। વિવૃદ્ધમશિરોગ્રીવં કબન્ધમુદરેમુખમ્
બન્ને ભાઈઓએ આગળ જઈને, તેમના સામે ઊભેલા, માથા અને ગળા વગરના, પેટમાં મોઢાવાળા કબંધ રાક્ષસને જોયો.
રોમભિર્નિશિતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાગિરિમિવોચ્છ્રિતમ્। નીલમેઘનિભં રૌદ્રં મેઘસ્તનિતનિઃસ્વનમ્
તેના શરીર પર તીખા, કાંટાળાં વાળ હતાં, તે ઊંચો પર્વત જેવો દેખાતો, વાદળ જેવો કાળો અને ભયાનક હતો, અને તેનો અવાજ વીજળીના ગર્જનાથી પણ વધારે ભયાનક હતો.
અગ્નિજ્વાલાનિકાશેન લલાટસ્થેન દીપ્યતા। મહાપક્ષેણ પિઙ્ગેન વિપુલેનાયતેન ચ
તેના કપાળ પર અગ્નિ જેવી જ્વાળા ઝળહળતી હતી, અને તેના વિશાળ, પીળા, ફેલાયેલા પાંખો હતાં.
એકેનોરસિ ઘોરેણ નયનેન સુદર્શિના। મહાદંષ્ટ્રોપપન્નં તં લેલિહાનં મહામુખમ્
તેના છાતી પર એક જ મોટું, ભયાનક અને સ્પષ્ટ દેખાતું આંખ હતું, મોટા દાંતવાળો અને પોતાનું વિશાળ મોઢું ચાટતો હતો.
ભક્ષયન્તં મહાઘોરાનૃક્ષસિંહમૃગદ્વિજાન્। ઘોરૌ ભુજૌ વિકુર્વાણમુભૌ યોજનમાયતૌ
તે ભયાનક રાક્ષસ ભયાનક રીંછ, સિંહ, હરણ અને પક્ષીઓ ખાઈ રહ્યો હતો, અને તેના બે ભયાનક હાથ, એક એક યોજન લાંબા, હલાવી રહ્યો હતો.
કરાભ્યાં વિવિધાન્ ગૃહ્ય ઋક્ષાન્ પક્ષિગણાન્ મૃગાન્। આકર્ષન્તં વિકર્ષન્તમનેકાન્ મૃગયૂથપાન્
તે પોતાના હાથથી વિવિધ રીંછ, પક્ષીઓના જૂથો અને હરણોને પકડી, અનેક ઝુંડના વડાઓને ખેંચી અને દોરી રહ્યો હતો.
સ્થિતમાવૃત્ય પન્થાનં તયોર્ભ્રાત્રોઃ પ્રપન્નયોઃ। અથ તં સમતિક્રમ્ય ક્રોશમાત્રં દદર્શતુઃ
તે રાક્ષસે બંને ભાઈઓના રસ્તા પર ઊભો રહીને અવરોધ કર્યો હતો. પછી બંને ભાઈઓએ થોડું આગળ જઈને, એક ક્રોશ જેટલી દૂર, તેને જોયો.
મહાન્તં દારુણં ભીમં કબન્ધં ભુજસંવૃતમ્। કબન્ધમિવ સંસ્થાનાદતિઘોરપ્રદર્શનમ્
બન્ને ભાઈઓએ કબંધને જોયો, જે વિશાળ, ભયાનક, ભયપ્રદ, હાથોથી ઢંકાયેલો અને કાંડા જેવો દેખાતો અત્યંત ભયાનક હતો.
સ મહાબાહુરત્યર્થં પ્રસાર્ય વિપુલૌ ભુજૌ। જગ્રાહ સહિતાવેવ રાઘવૌ પીડયન્ બલાત્
તે મહાબળવાને પોતાના વિશાળ હાથ બહુ દૂર સુધી ફેલાવીને, બંને રાઘવ ભાઈઓને એકસાથે જોરથી પકડી લીધા.
ખડ્ગિનૌ દૃઢધન્વાનૌ તિગ્મતેજૌ મહાભુજૌ। ભ્રાતરૌ વિવશં પ્રાપ્તૌ કૃષ્યમાણૌ મહાબલૌ
હાથમાં તલવાર અને મજબૂત ધનુષ ધરાવતાં, તેજસ્વી અને બળવાન બંને ભાઈઓ, એ મહાબળવાન દ્વારા ખેંચાતા, પોતે કંઈ કરી શક્યા નહીં.
તત્ર ધૈર્યાચ્ચ શૂરસ્તુ રાઘવો નૈવ વિવ્યથે। બાલ્યાદનાશ્રયાચ્ચૈવ લક્ષ્મણસ્ત્વભિવિવ્યથે
ત્યાં રાઘવ પોતાના ધૈર્યને કારણે ડગ્યો નહીં, પણ લક્ષ્મણ તો યુવાન અને આધાર વગર હોવાથી, ખરેખર ગભરાઈ ગયો.