ન વિન્દતે તત્ર તુ શર્મ મૈથિલી વિરૂપનેત્રાભિરતીવ તર્જિતા। પતિં સ્મરન્તી દયિતં ચ દેવરં વિચેતનાભૂદ્ ભયશોકપીડિતા
ત્યાં, વિકૃત આંખવાળી રાક્ષસીઓએ કડક ધમકીઓ આપી, માથિલી કોઈ શાંતિ ન પામી; પતિ અને દેવરને યાદ કરી, એ ભય અને દુઃખથી પીડાઈ, અચેતન થઈ ગઈ.
thumb|સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રવણ કરો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો સત્તાવનમો સર્ગ.
રાક્ષસં મૃગરૂપેણ ચરન્તં કામરૂપિણમ્। નિહત્ય રામો મારીચં તૂર્ણં પથિ ન્યવર્તત
રામે તરત જ મૃગરૂપે ફરતો, મનગમતી આકાર ધારણ કરનારો મારિચને મારી નાખ્યો અને પાછો વળી ગયો.
તસ્ય સંત્વરમાણસ્ય દ્રષ્ટુકામસ્ય મૈથિલીમ્। ક્રૂરસ્વનોઽથ ગોમાયુર્વિનનાદાસ્ય પૃષ્ઠતઃ
મૈથિલીને જોવા ઉત્સુક અને ઝડપથી જતા રામના પાછળ cruel અવાજ સાથે એક ગીધડ બોલ્યો.
સ તસ્ય સ્વરમાજ્ઞાય દારુણં રોમહર્ષણમ્। ચિન્તયામાસ ગોમાયોઃ સ્વરેણ પરિશઙ્કિતઃ
એ ભયાનક અને રોમાચક અવાજ સાંભળીને રામને શંકા ઉઠી અને ગીધડના રડવાનો અર્થ વિચારવા લાગ્યા.
અશુભં બત મન્યેઽહં ગોમાયુર્વાશ્યતે યથા। સ્વસ્તિ સ્યાદપિ વૈદેહ્યા રાક્ષસૈર્ભક્ષણં વિના
હાય! આ ગીધડનો અવાજ તો અશુભ છે એવું મને લાગે છે; દેવી વૈદેહી રાક્ષસોથી સુરક્ષિત રહે, એમ પ્રાર્થના છે.
મારીચેન તુ વિજ્ઞાય સ્વરમાલક્ષ્ય મામકમ્। વિક્રુષ્ટં મૃગરૂપેણ લક્ષ્મણઃ શૃણુયાદ્ યદિ
મારિચે મારો અવાજ ઓળખીને, મૃગરૂપે જે રડવાનો અવાજ કર્યો, એ જો લક્ષ્મણ સાંભળે—
સ સૌમિત્રિઃ સ્વરં શ્રુત્વા તાં ચ હિત્વાથ મૈથિલીમ્। તયૈવ પ્રહિતઃ ક્ષિપ્રં મત્સકાશમિહૈષ્યતિ
તો સૌમિત્ર લક્ષ્મણ એ અવાજ સાંભળીને, મૈથિલીને ત્યાં છોડી, તેની આજ્ઞાથી તરત જ મારી પાસે આવી પહોંચશે.
રાક્ષસૈઃ સહિતૈર્નૂનં સીતાયા ઈપ્સિતો વધઃ। કાઞ્ચનશ્ચ મૃગો ભૂત્વા વ્યપનીયાશ્રમાત્તુ મામ્
નિષ્ઠિતપણે રાક્ષસોને સીતા નો વિનાશ જ ઇચ્છિત છે; સોનેરી હરણ બનીને મને આશ્રમથી દૂર ખેંચી ગયા.
દૂરં નીત્વાથ મારીચો રાક્ષસોઽભૂચ્છરાહતઃ। હા લક્ષ્મણ હતોઽસ્મીતિ યદ્વાક્યં વ્યાજહાર હ
મારિચે મને દૂર લઈ જઈ, મારા બાણથી ઘાયલ થઈ, 'હાય લક્ષ્મણ, હું મરી ગયો!' એમ બોલી ઉઠ્યો.
અપિ સ્વસ્તિ ભવેદ્ દ્વાભ્યાં રહિતાભ્યાં મયા વને। જનસ્થાનનિમિત્તં હિ કૃતવૈરોઽસ્મિ રાક્ષસૈઃ
મારે કારણે જ એ બંને જંગલમાં એકલા રહી ગયા છે, ભગવાન કરે એમને કશું ન થાય; કારણ કે જનસ્થાનના કારણે હું રાક્ષસોનો શત્રુ બની ગયો છું.
નિમિત્તાનિ ચ ઘોરાણિ દૃશ્યન્તેઽદ્ય બહૂનિ ચ। ઇત્યેવં ચિન્તયન્ રામઃ શ્રુત્વા ગોમાયુનિઃસ્વનમ્
આજે અનેક ભયાનક અશુભ સંકેતો દેખાય છે; આવું વિચારીને રામે ગીધડનો અવાજ ફરી સાંભળ્યો.
નિવર્તમાનસ્ત્વરિતો જગામાશ્રમમાત્મવાન્। આત્મનશ્ચાપનયનં મૃગરૂપેણ રક્ષસા
રામે ઝડપથી વળી, મનમાં મૃગરૂપે રાક્ષસે કેવી રીતે પોતાને દૂર ખેંચ્યો એ વિચારી, પોતાના આશ્રમ તરફ દોડ્યો.
આજગામ જનસ્થાનં રાઘવઃ પરિશઙ્કિતઃ। તં દીનમાનસં દીનમાસેદુર્મૃગપક્ષિણઃ
શંકિત મનથી રાઘવ જનસ્થાનમાં પાછા આવ્યા; તેમને દુઃખી જોઈ, જંગલના પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ પણ દુઃખી થઈ તેમને ઘેરી વળ્યા.
સવ્યં કૃત્વા મહાત્માનં ઘોરાંશ્ચ સસૃજુઃ સ્વરાન્। તાનિ દૃષ્ટ્વા નિમિત્તાનિ મહાઘોરાણિ રાઘવઃ। ન્યવર્તતાથ ત્વરિતો જવેનાશ્રમમાત્મનઃ
મહાન આત્માને ડાબી બાજુ રાખી, પ્રાણીઓએ ભયાનક અવાજો કર્યા; એ ભયાનક અશુભ સંકેતો જોઈ, રાઘવે ઝડપથી પોતાના આશ્રમ તરફ વળ્યા.
તતો લક્ષ્મણમાયાન્તં દદર્શ વિગતપ્રભમ્। તતોઽવિદૂરે રામેણ સમીયાય સ લક્ષ્મણઃ
પછી રામે લક્ષ્મણને આવતો જોયો, જેનો તેજ ઓસરાઈ ગયો હતો; અને લક્ષ્મણ રામની નજીક આવી પહોંચ્યો.
વિષણ્ણઃ સન્ વિષણ્ણેન દુઃખિતો દુઃખભાગિના। સ જગર્હેઽથ તં ભ્રાતા દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણમાગતમ્
પોતે દુઃખી અને ભાઈને પણ દુઃખી જોઈ, રામે આવી પહોંચેલા લક્ષ્મણને ઠપકો આપ્યો.
વિહાય સીતાં વિજને વને રાક્ષસસેવિતે। ગૃહીત્વા ચ કરં સવ્યં લક્ષ્મણં રઘુનન્દનઃ
રાક્ષસોથી ભરેલા જંગલમાં સીતાને એકલી છોડી, રઘુનંદન રામે લક્ષ્મણનો ડાબો હાથ પકડી લીધો.
ઉવાચ મધુરોદર્કમિદં પરુષમાર્તવત્। અહો લક્ષ્મણ ગર્હ્યં તે કૃતં યત્ ત્વં વિહાય તામ્
રામે દુઃખથી ભરેલા, મધુર પણ કઠોર શબ્દોમાં કહ્યું: 'હાય લક્ષ્મણ, તું સીતાને છોડી ગયો એ ખરેખર નિંદનીય છે.'
સીતામિહાગતઃ સૌમ્ય કચ્ચિત્ સ્વસ્તિ ભવેદિતિ। ન મેઽસ્તિ સંશયો વીર સર્વથા જનકાત્મજા
'હે સૌમ્ય, તું સીતાને ત્યાં છોડી અહીં આવ્યો છે, ભગવાન કરે બધું સારું રહે; પણ હે વીર, મને કોઈ શંકા નથી—જનકનંદિની...'
વિનષ્ટા ભક્ષિતા વાપિ રાક્ષસૈર્વનચારિભિઃ। અશુભાન્યેવ ભૂયિષ્ઠં યથા પ્રાદુર્ભવન્તિ મે
વનમાં ફરતા રાક્ષસોએ કદાચ સીતાને મારી નાખી હશે કે ખાઈ ગઈ હશે. મને તો સતત અશુભ સંકેતો જ દેખાય છે.
અપિ લક્ષ્મણ સીતાયાઃ સામગ્ર્યં પ્રાપ્નુયામહે। જીવન્ત્યાઃ પુરુષવ્યાઘ્ર સુતાયા જનકસ્ય વૈ
લક્ષ્મણ, શું આપણે જાનકીજીના જીવતા કોઈ નિશાન મળી શકે?
યથા વૈ મૃગસંઘાશ્ચ ગોમાયુશ્ચૈવ ભૈરવમ્। વાશ્યન્તે શકુનાશ્ચાપિ પ્રદીપ્તામભિતો દિશમ્। અપિ સ્વસ્તિ ભવેત્ તસ્યા રાજપુત્ર્યા મહાબલ
જેમ હરણોના ટોળા અને ભયાનક ગીધડા ડાકડા કરે છે, અને ચકલી-પંખીઓ ચીસો પાડે છે, એમ આ દુઃખદ ઘડીમાં પણ રાજકુમારી સીતાજી સુરક્ષિત હોય એવી મારી પ્રાર્થના છે.
ઇદં હિ રક્ષો મૃગસંનિકાશં પ્રલોભ્ય માં દૂરમનુપ્રયાતમ્। હતં કથંચિન્મહતા શ્રમેણ સ રાક્ષસોઽભૂન્મ્રિયમાણ એવ
એ રાક્ષસ, જે હરણ જેવો દેખાતો હતો, મને લલચાવીને દૂર લઈ ગયો. ભારે મહેનત પછી, હું એને મારી શક્યો જ્યારે એ મરવા જતો હતો.
મનશ્ચ મે દીનમિહાપ્રહૃષ્ટં ચક્ષુશ્ચ સવ્યં કુરુતે વિકારમ્। અસંશયં લક્ષ્મણ નાસ્તિ સીતા હૃતા મૃતા વા પથિ વર્તતે વા
મારું મન અહીં ખૂબ દુઃખી અને ઉદાસ છે, અને મારું ડાબું આંખ પણ ફફડે છે. લક્ષ્મણ, નિશ્ચયે સીતાજી હવે નથી—એ કઈક અપહૃત થઈ ગઈ હશે, મરી ગઈ હશે, અથવા ક્યાંક ભટકી રહી હશે.
thumb|અષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અડપ્પન પચાસમો સર્ગ સાંભળો.
સ દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણં દીનં શૂન્યં દશરથાત્મજઃ। પર્યપૃચ્છત ધર્માત્મા વૈદેહીમાગતં વિના
દશરથપુત્ર રામે, લક્ષ્મણને દુઃખી અને એકલો જોઈને, ધર્મપ્રવૃત્ત મનથી, વિના આવી ગયેલી વૈદેહી વિશે પૂછ્યું.
પ્રસ્થિતં દણ્ડકારણ્યં યા મામનુજગામ હ। ક્વ સા લક્ષ્મણ વૈદેહી યાં હિત્વા ત્વમિહાગતઃ
લક્ષ્મણ, જે વૈદેહી દંડકવનમાં મારા સાથે આવી હતી, એ ક્યાં છે? તું એને છોડીને અહીં કેમ આવ્યો?
રાજ્યભ્રષ્ટસ્ય દીનસ્ય દણ્ડકાન્ પરિધાવતઃ। ક્વ સા દુઃખસહાયા મે વૈદેહી તનુમધ્યમા
રાજ્ય ગુમાવ્યા પછી, દુઃખમાં દંડકવનમાં ભટકતો છું, ત્યારે મારી દુઃખસાથી, પાતળી કમરની વૈદેહી ક્યાં છે?
યાં વિના નોત્સહે વીર મુહૂર્તમપિ જીવિતુમ્। ક્વ સા પ્રાણસહાયા મે સીતા સુરસુતોપમા
વીર, એ વિના હું એક ક્ષણ પણ જીવતો રહી શકતો નથી. મારી પ્રાણસાથી, દેવકન્યાજીવી સીતાજી ક્યાં છે?