યદા વિનાશો ભૂતાનાં દૃશ્યતે કાલચોદિતઃ। તદા કાર્યે પ્રમાદ્યન્તિ નરાઃ કાલવશં ગતાઃ
જ્યારે કાળના પ્રેરણે સર્વનો વિનાશ થવાનો હોય, ત્યારે મનુષ્યો પોતાના કાર્યોમાં બેદરકાર બની જાય છે.
માં પ્રધૃષ્ય સ તે કાલઃ પ્રાપ્તોઽયં રાક્ષસાધમ। આત્મનો રાક્ષસાનાં ચ વધાયાન્તઃપુરસ્ય ચ
મારા ઉપર અણ્યાય કરીને, હે નીચ રાક્ષસ, તારો કાળ આવી પહોંચ્યો છે; હવે તારો, તારા રાક્ષસોનો અને તારા મહેલનો વિનાશ નિશ્ચિત છે.
ન શક્યા યજ્ઞમધ્યસ્થા વેદિઃ સ્રુગ્ભાણ્ડમણ્ડિતા। દ્વિજાતિમન્ત્રસમ્પૂતા ચણ્ડાલેનાવમર્દિતુમ્
જેમ યજ્ઞમંઢપમાં, મંત્રોથી પવિત્ર થયેલી અને પાત્રોથી શોભાયેલી વેદી, ચંડાળથી અપવિત્ર થઈ શકતી નથી, એમ.
તથાહં ધર્મનિત્યસ્ય ધર્મપત્ની દૃઢવ્રતા। ત્વયા સ્પ્રષ્ટું ન શક્યાહં રાક્ષસાધમ પાપિના
એ જ રીતે, હું ધર્મનિષ્ઠ પતિની પતિવ્રતા પત્ની છું, મજબૂત સંકલ્પવાળી છું; હે પાપી રાક્ષસ, તું મને સ્પર્શી શકતો નથી.
ક્રીડન્તી રાજહંસેન પદ્મષણ્ડેષુ નિત્યશઃ। હંસી સા તૃણમધ્યસ્થં કથં દ્રક્ષ્યેત મદ્ગુકમ્
જેમ રાજહંસ હંમેશાં કમળના વનમાં રમતો હોય છે અને કદી પણ ઘાસમાં છુપાયેલી મદગુને જોઈ શકતો નથી, એ જ રીતે હું પણ તારી પહોંચથી દૂર છું.
ઇદં શરીરં નિઃસંજ્ઞં બન્ધ વા ઘાતયસ્વ વા। નેદં શરીરં રક્ષ્યં મે જીવિતં વાપિ રાક્ષસ
આ શરીર તો નિર્જીવ છે, તું ઇચ્છે તો બાંધી લે કે મારી નાખ. રાક્ષસ, ન તો આ શરીર બચાવવાનું છે, ન તો જીવ.
ન તુ શક્યમપક્રોશં પૃથિવ્યાં દાતુમાત્મનઃ। એવમુક્ત્વા તુ વૈદેહી ક્રોધાત્ સુપરુષં વચઃ
પણ પૃથ્વી પર મારી ઇજ્જત છોડવી એ કદી શક્ય નથી. આવું કહીને વૈદેહીએ ગુસ્સામાં ખૂબ કડક શબ્દો કહ્યા.
રાવણં જાનકી તત્ર પુનર્નોવાચ કિંચન। સીતાયા વચનં શ્રુત્વા પરુષં રોમહર્ષણમ્
ત્યાં જાનકી એ પછી રાવણને કશું પણ બોલી નહીં; કારણ કે સીતાના એ કડક અને રોમાચક શબ્દો સાંભળ્યા.
પ્રત્યુવાચ તતઃ સીતાં ભયસંદર્શનં વચઃ। શૃણુ મૈથિલિ મદ્વાક્યં માસાન્ દ્વાદશ ભામિનિ
પછી રાવણે સીતાને ડરાવતાં શબ્દોમાં કહ્યું: 'મૈથિલી, સુંદર સીતે, મારા શબ્દો સાંભળ, આ બાર મહિના માટે.'
કાલેનાનેન નાભ્યેષિ યદિ માં ચારુહાસિનિ। તતસ્ત્વાં પ્રાતરાશાર્થં સૂદાશ્છેત્સ્યન્તિ લેશશઃ
આ સમયગાળા દરમિયાન, જો તું મારી પાસે નહીં આવે, હસતી સીતે, તો મારા રસોઈયાઓ તને વહેલી સવારે ટુકડાઓમાં કાપી નાખશે.
ઇત્યુક્ત્વા પરુષં વાક્યં રાવણઃ શત્રુરાવણઃ। રાક્ષસીશ્ચ તતઃ ક્રુદ્ધ ઇદં વચનમબ્રવીત્
આવી કડક વાતો કહીને, દુશ્મનોના દુશ્મન રાવણે પછી ગુસ્સામાં રાક્ષસ સ્ત્રીઓને કહ્યું.
શીઘ્રમેવ હિ રાક્ષસ્યો વિરૂપા ઘોરદર્શનાઃ। દર્પમસ્યાપનેષ્યન્તુ માંસશોણિતભોજનાઃ
હમણાં જ આ ભયાનક અને વિકૃત દેખાવાળી રાક્ષસીઓ, જે માંસ અને લોહી ખાય છે, એ એની અહંકારને વશ કરી દેશે.
વચનાદેવ તાસ્તસ્ય સુઘોરા ઘોરદર્શનાઃ। કૃતપ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા મૈથિલીં પર્યવારયન્
રાવણના આદેશથી, એ ભયાનક અને ભયજનક રાક્ષસીઓ હાથ જોડીને માથું ઝુકાવી માથિલીને ઘેરી લીધી.
સ તાઃ પ્રોવાચ રાજાસૌ રાવણો ઘોરદર્શનાઃ। પ્રચલ્ય ચરણોત્કર્ષૈર્દારયન્નિવ મેદિનીમ્
પછી એ ભયાનક દેખાવાવાળા રાજા રાવણે પગ પીટતો, જાણે ધરતી ફાડી નાખે છે એમ, એમને કહ્યું.
અશોકવનિકામધ્યે મૈથિલી નીયતામિતિ। તત્રેયં રક્ષ્યતાં ગૂઢં યુષ્માભિઃ પરિવારિતા
મૈથિલીને અશોકવટિકાના મધ્યમાં લઈ જાવ; ત્યાં એ છૂપાઈને, તમે બધાએ ઘેરીને એને કડક રીતે રખાવો.
તત્રૈનાં તર્જનૈર્ઘોરૈઃ પુનઃ સાન્ત્વૈશ્ચ મૈથિલીમ્। આનયધ્વં વશં સર્વા વન્યાં ગજવધૂમિવ
ત્યાં, ભયાનક ધમકીઓ અને પછી મીઠા શબ્દોથી, આ જંગલી હાથીની માદી જેવી માથિલીને tame કરો.
ઇતિ પ્રતિસમાદિષ્ટા રાક્ષસ્યો રાવણેન તાઃ। અશોકવનિકાં જગ્મુર્મૈથિલીં પરિગૃહ્ય તુ
આ રીતે રાવણના આદેશથી, એ રાક્ષસ સ્ત્રીઓ માથિલીને સાથે લઈને અશોકવટિકામાં પહોંચી.
સર્વકામફલૈર્વૃક્ષૈર્નાનાપુષ્પફલૈર્વૃતામ્। સર્વકાલમદૈશ્ચાપિ દ્વિજૈઃ સમુપસેવિતામ્
આ વટિકા સર્વ પ્રકારના મનગમતા ફળો આપતા વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી હતી, વિવિધ ફૂલ-ફળોથી શોભતી અને હંમેશાં મસ્ત પંખીઓથી ભરેલી હતી.
સા તુ શોકપરીતાઙ્ગી મૈથિલી જનકાત્મજા। રાક્ષસીવશમાપન્ના વ્યાઘ્રીણાં હરિણી યથા
ત્યાં, જનકની પુત્રી માથિલી, દુઃખથી વ્યાકુળ શરીરવાળી, રાક્ષસીઓના વશમાં આવી, જાણે વાઘ વચ્ચે હરણ.
શોકેન મહતા ગ્રસ્તા મૈથિલી જનકાત્મજા। ન શર્મ લભતે ભીરુઃ પાશબદ્ધા મૃગી યથા
મોટા દુઃખમાં ગરકાવ થયેલી જનકનંદિની માથિલી, ડરીને જાણે ફાંસમાં બંધાયેલી હરણીની જેમ, કોઈ શાંતિ પામી શકતી નહોતી.
ન વિન્દતે તત્ર તુ શર્મ મૈથિલી વિરૂપનેત્રાભિરતીવ તર્જિતા। પતિં સ્મરન્તી દયિતં ચ દેવરં વિચેતનાભૂદ્ ભયશોકપીડિતા
ત્યાં, વિકૃત આંખવાળી રાક્ષસીઓએ કડક ધમકીઓ આપી, માથિલી કોઈ શાંતિ ન પામી; પતિ અને દેવરને યાદ કરી, એ ભય અને દુઃખથી પીડાઈ, અચેતન થઈ ગઈ.
thumb|સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રવણ કરો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો સત્તાવનમો સર્ગ.
રાક્ષસં મૃગરૂપેણ ચરન્તં કામરૂપિણમ્। નિહત્ય રામો મારીચં તૂર્ણં પથિ ન્યવર્તત
રામે તરત જ મૃગરૂપે ફરતો, મનગમતી આકાર ધારણ કરનારો મારિચને મારી નાખ્યો અને પાછો વળી ગયો.
તસ્ય સંત્વરમાણસ્ય દ્રષ્ટુકામસ્ય મૈથિલીમ્। ક્રૂરસ્વનોઽથ ગોમાયુર્વિનનાદાસ્ય પૃષ્ઠતઃ
મૈથિલીને જોવા ઉત્સુક અને ઝડપથી જતા રામના પાછળ cruel અવાજ સાથે એક ગીધડ બોલ્યો.
સ તસ્ય સ્વરમાજ્ઞાય દારુણં રોમહર્ષણમ્। ચિન્તયામાસ ગોમાયોઃ સ્વરેણ પરિશઙ્કિતઃ
એ ભયાનક અને રોમાચક અવાજ સાંભળીને રામને શંકા ઉઠી અને ગીધડના રડવાનો અર્થ વિચારવા લાગ્યા.
અશુભં બત મન્યેઽહં ગોમાયુર્વાશ્યતે યથા। સ્વસ્તિ સ્યાદપિ વૈદેહ્યા રાક્ષસૈર્ભક્ષણં વિના
હાય! આ ગીધડનો અવાજ તો અશુભ છે એવું મને લાગે છે; દેવી વૈદેહી રાક્ષસોથી સુરક્ષિત રહે, એમ પ્રાર્થના છે.
મારીચેન તુ વિજ્ઞાય સ્વરમાલક્ષ્ય મામકમ્। વિક્રુષ્ટં મૃગરૂપેણ લક્ષ્મણઃ શૃણુયાદ્ યદિ
મારિચે મારો અવાજ ઓળખીને, મૃગરૂપે જે રડવાનો અવાજ કર્યો, એ જો લક્ષ્મણ સાંભળે—
સ સૌમિત્રિઃ સ્વરં શ્રુત્વા તાં ચ હિત્વાથ મૈથિલીમ્। તયૈવ પ્રહિતઃ ક્ષિપ્રં મત્સકાશમિહૈષ્યતિ
તો સૌમિત્ર લક્ષ્મણ એ અવાજ સાંભળીને, મૈથિલીને ત્યાં છોડી, તેની આજ્ઞાથી તરત જ મારી પાસે આવી પહોંચશે.
રાક્ષસૈઃ સહિતૈર્નૂનં સીતાયા ઈપ્સિતો વધઃ। કાઞ્ચનશ્ચ મૃગો ભૂત્વા વ્યપનીયાશ્રમાત્તુ મામ્
નિષ્ઠિતપણે રાક્ષસોને સીતા નો વિનાશ જ ઇચ્છિત છે; સોનેરી હરણ બનીને મને આશ્રમથી દૂર ખેંચી ગયા.
દૂરં નીત્વાથ મારીચો રાક્ષસોઽભૂચ્છરાહતઃ। હા લક્ષ્મણ હતોઽસ્મીતિ યદ્વાક્યં વ્યાજહાર હ
મારિચે મને દૂર લઈ જઈ, મારા બાણથી ઘાયલ થઈ, 'હાય લક્ષ્મણ, હું મરી ગયો!' એમ બોલી ઉઠ્યો.