ઉવાચ વચનં વીરો રાવણો રજનીચરઃ। અલં વ્રીડેન વૈદેહિ ધર્મલોપકૃતેન તે
પછી રાવણ એ રાત્રિચર વીર બોલ્યો: 'હે વૈદેહી, ધર્મનો ભંગ કરીને તને જે શરમ આવી છે, એ હવે પૂરતી છે.'
આર્ષોઽયં દેવિ નિષ્પન્દો યસ્ત્વામભિભવિષ્યતિ। એતૌ પાદૌ મયા સ્નિગ્ધૌ શિરોભિઃ પરિપીડિતૌ
'હે દેવી, તને જે નિષ્ક્રિયતા આવરી રહી છે, એ ઋષિનો શ્રાપ છે. મારા પગ, જે તારા માટે સ્નેહી છે, મારા માથે દબાયેલા છે.'
પ્રસાદં કુરુ મે ક્ષિપ્રં વશ્યો દાસોઽહમસ્મિ તે। ઇમાઃ શૂન્યા મયા વાચઃ શુષ્યમાણેન ભાષિતાઃ
'મારે પર તું જલ્દી કૃપા કર, હું તારો આજ્ઞાકારી દાસ છું. આ શબ્દો હું બોલું છું, પણ મારા અંતરમાં સુકાઈ ગયા છે.'
ન ચાપિ રાવણઃ કાંચિન્મૂર્ધ્ના સ્ત્રીં પ્રણમેત હ। એવમુક્ત્વા દશગ્રીવો મૈથિલીં જનકાત્મજામ્। કૃતાન્તવશમાપન્નો મમેયમિતિ મન્યતે
'રાવણ ક્યારેય કોઈ સ્ત્રીને માથું નમાવતો નથી.' આવું કહી દશમુખે જનકનંદિની વૈદેહી પાસે વિચાર્યું: 'હવે એ મારી છે.'
thumb|ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે છપ્પનમો સર્ગ સાંભળો.
સા તથોક્તા તુ વૈદેહી નિર્ભયા શોકકર્શિતા। તૃણમન્તરતઃ કૃત્વા રાવણં પ્રત્યભાષત
એ રીતે બોલાતા, દુઃખથી પીડાયેલી પણ નિર્ભય વૈદેહી, રાવણ અને પોતાના વચ્ચે તૃણ મૂકી, તેને જવાબ આપ્યો.
રાજા દશરથો નામ ધર્મસેતુરિવાચલઃ। સત્યસંધઃ પરિજ્ઞાતો યસ્ય પુત્રઃ સ રાઘવઃ
એક રાજા છે, દશરથ નામે, જે ધર્મના પથ્થર જેવો અડગ અને સત્યવચન છે; એ રાઘવ એના પુત્ર છે.
રામો નામ સ ધર્માત્મા ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ। દીર્ઘબાહુર્વિશાલાક્ષો દૈવતં સ પતિર્મમ
એ ધર્મનિષ્ઠ રામ, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, લાંબા હાથ અને વિશાળ આંખો ધરાવે છે, એ જ મારા પતિ છે અને મારા માટે દેવ સમાન છે.
ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતઃ સિંહસ્કન્ધો મહાદ્યુતિઃ। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા યસ્તે પ્રાણાન્ વધિષ્યતિ
એ ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલો, સિંહ જેવી છાતી અને તેજવાળો છે; એ પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે મળીને તારો અંત લાવશે.
પ્રત્યક્ષં યદ્યહં તસ્ય ત્વયા વૈ ધર્ષિતા બલાત્। શયિતા ત્વં હતઃ સંખ્યે જનસ્થાને યથા ખરઃ
જો એના સામે જ તું મને બળજબરીથી અપમાન કરેશે, તો જનસ્થાનમાં યુદ્ધમાં ખરા જેવો તું પણ મારો જશે.
ય એતે રાક્ષસાઃ પ્રોક્તા ઘોરરૂપા મહાબલાઃ। રાઘવે નિર્વિષાઃ સર્વે સુપર્ણે પન્નગા યથા
તારે જે ભયાનક અને શક્તિશાળી રાક્ષસોની ગર્વથી વાત કરી છે, એ બધા રાઘવ સામે નિર્બળ છે, જેમ ગરુડ સામે સાપ કંઈ કરી શકતા નથી.
તસ્ય જ્યાવિપ્રમુક્તાસ્તે શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ। શરીરં વિધમિષ્યન્તિ ગઙ્ગાકૂલમિવોર્મયઃ
એના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા અને સોનાથી શોભતા તીરો, ગંગાના કાંઠે તરંગો અથડાય એમ, તારા શરીરે વાગશે.
અસુરૈર્વા સુરૈર્વા ત્વં યદ્યવધ્યોઽસિ રાવણ। ઉત્પાદ્ય સુમહદ્ વૈરં જીવંસ્તસ્ય ન મોક્ષ્યસે
રાવણ, જો તું દેવો કે દૈત્યો માટે અજય પણ હોય, તો પણ તું જે મોટું દુશ્મનાવું ઊભું કર્યું છે એ પછી, એના હાથથી જીવતો છૂટી શકીશ નહીં.
સ તે જીવિતશેષસ્ય રાઘવોઽન્તકરો બલી। પશોર્યૂપગતસ્યેવ જીવિતં તવ દુર્લભમ્
એ શક્તિશાળી રાઘવ તારા બચેલા જીવનનો અંત લાવશે; તારો જીવ બચવો એ જવું છે કે યજ્ઞમાં બાંધી દેવાયેલા પશુનો બચી જવો.
યદિ પશ્યેત્ સ રામસ્ત્વાં રોષદીપ્તેન ચક્ષુષા। રક્ષસ્ત્વમદ્ય નિર્દગ્ધો યથા રુદ્રેણ મન્મથઃ
જો રામ તને ક્રોધથી જ્વલંત નજરે જોઈ લે, તો આજે જ તું, રાક્ષસ, રુદ્રે કામદેવને ભસ્મ કર્યો એમ, ભસ્મ થઈ જશે.
યશ્ચન્દ્રં નભસો ભૂમૌ પાતયેન્નાશયેત વા। સાગરં શોષયેદ્ વાપિ સ સીતાં મોચયેદિહ
જે આકાશમાંથી ચંદ્રને નીચે પાડી શકે, તેને નાશી શકે, કે સાગરને સુકવી શકે, એ જ અહીં સીતાને મુક્ત કરી શકે.
ગતાસુસ્ત્વં ગતશ્રીકો ગતસત્ત્વો ગતેન્દ્રિયઃ। લઙ્કા વૈધવ્યસંયુક્તા ત્વત્કૃતેન ભવિષ્યતિ
તું તો મર્યો જ ગણાય, તારી કીર્તિ, શક્તિ અને ઇન્દ્રિયો બધું જતું રહ્યું; તારા કારણે લંકા પણ વિધવા બની જશે.
ન તે પાપમિદં કર્મ સુખોદર્કં ભવિષ્યતિ। યાહં નીતા વિનાભાવં પતિપાર્શ્વાત્ ત્વયા બલાત્
તું જે દુષ્કર્મ કર્યું છે, એ તને સુખ આપનારું નથી; તું મને બળજબરીથી પતિના પાસેથી છીનવી લાવ્યો છે.
સ હિ દેવરસંયુક્તો મમ ભર્તા મહાદ્યુતિઃ। નિર્ભયો વીર્યમાશ્રિત્ય શૂન્યે વસતિ દણ્ડકે
મારા પતિ, તેજસ્વી અને દિવ્ય શક્તિવાળા, પોતાના પરાક્રમના ભરોસે, ડર્યા વિના, સુનસાન દંડક વનમાં રહે છે.
સ તે વીર્યં બલં દર્પમુત્સેકં ચ તથાવિધમ્। અપનેષ્યતિ ગાત્રેભ્યઃ શરવર્ષેણ સંયુગે
યુદ્ધમાં એ તારા શરીર પર તીરોની વરસાદ વરસાવીને તારી શક્તિ, બળ, ગર્વ અને અહંકાર બધું દૂર કરી દેશે.
યદા વિનાશો ભૂતાનાં દૃશ્યતે કાલચોદિતઃ। તદા કાર્યે પ્રમાદ્યન્તિ નરાઃ કાલવશં ગતાઃ
જ્યારે કાળના પ્રેરણે સર્વનો વિનાશ થવાનો હોય, ત્યારે મનુષ્યો પોતાના કાર્યોમાં બેદરકાર બની જાય છે.
માં પ્રધૃષ્ય સ તે કાલઃ પ્રાપ્તોઽયં રાક્ષસાધમ। આત્મનો રાક્ષસાનાં ચ વધાયાન્તઃપુરસ્ય ચ
મારા ઉપર અણ્યાય કરીને, હે નીચ રાક્ષસ, તારો કાળ આવી પહોંચ્યો છે; હવે તારો, તારા રાક્ષસોનો અને તારા મહેલનો વિનાશ નિશ્ચિત છે.
ન શક્યા યજ્ઞમધ્યસ્થા વેદિઃ સ્રુગ્ભાણ્ડમણ્ડિતા। દ્વિજાતિમન્ત્રસમ્પૂતા ચણ્ડાલેનાવમર્દિતુમ્
જેમ યજ્ઞમંઢપમાં, મંત્રોથી પવિત્ર થયેલી અને પાત્રોથી શોભાયેલી વેદી, ચંડાળથી અપવિત્ર થઈ શકતી નથી, એમ.
તથાહં ધર્મનિત્યસ્ય ધર્મપત્ની દૃઢવ્રતા। ત્વયા સ્પ્રષ્ટું ન શક્યાહં રાક્ષસાધમ પાપિના
એ જ રીતે, હું ધર્મનિષ્ઠ પતિની પતિવ્રતા પત્ની છું, મજબૂત સંકલ્પવાળી છું; હે પાપી રાક્ષસ, તું મને સ્પર્શી શકતો નથી.
ક્રીડન્તી રાજહંસેન પદ્મષણ્ડેષુ નિત્યશઃ। હંસી સા તૃણમધ્યસ્થં કથં દ્રક્ષ્યેત મદ્ગુકમ્
જેમ રાજહંસ હંમેશાં કમળના વનમાં રમતો હોય છે અને કદી પણ ઘાસમાં છુપાયેલી મદગુને જોઈ શકતો નથી, એ જ રીતે હું પણ તારી પહોંચથી દૂર છું.
ઇદં શરીરં નિઃસંજ્ઞં બન્ધ વા ઘાતયસ્વ વા। નેદં શરીરં રક્ષ્યં મે જીવિતં વાપિ રાક્ષસ
આ શરીર તો નિર્જીવ છે, તું ઇચ્છે તો બાંધી લે કે મારી નાખ. રાક્ષસ, ન તો આ શરીર બચાવવાનું છે, ન તો જીવ.
ન તુ શક્યમપક્રોશં પૃથિવ્યાં દાતુમાત્મનઃ। એવમુક્ત્વા તુ વૈદેહી ક્રોધાત્ સુપરુષં વચઃ
પણ પૃથ્વી પર મારી ઇજ્જત છોડવી એ કદી શક્ય નથી. આવું કહીને વૈદેહીએ ગુસ્સામાં ખૂબ કડક શબ્દો કહ્યા.
રાવણં જાનકી તત્ર પુનર્નોવાચ કિંચન। સીતાયા વચનં શ્રુત્વા પરુષં રોમહર્ષણમ્
ત્યાં જાનકી એ પછી રાવણને કશું પણ બોલી નહીં; કારણ કે સીતાના એ કડક અને રોમાચક શબ્દો સાંભળ્યા.
પ્રત્યુવાચ તતઃ સીતાં ભયસંદર્શનં વચઃ। શૃણુ મૈથિલિ મદ્વાક્યં માસાન્ દ્વાદશ ભામિનિ
પછી રાવણે સીતાને ડરાવતાં શબ્દોમાં કહ્યું: 'મૈથિલી, સુંદર સીતે, મારા શબ્દો સાંભળ, આ બાર મહિના માટે.'
કાલેનાનેન નાભ્યેષિ યદિ માં ચારુહાસિનિ। તતસ્ત્વાં પ્રાતરાશાર્થં સૂદાશ્છેત્સ્યન્તિ લેશશઃ
આ સમયગાળા દરમિયાન, જો તું મારી પાસે નહીં આવે, હસતી સીતે, તો મારા રસોઈયાઓ તને વહેલી સવારે ટુકડાઓમાં કાપી નાખશે.