ન શક્યો વાયુરાકાશે પાશૈર્બદ્ધું મહાજવઃ। દીપ્યમાનસ્ય વાપ્યગ્નેર્ગ્રહીતું વિમલાઃ શિખાઃ
જેમ આકાશમાં દોડતો પવન ક્યારેય બંધાઈ શકતો નથી, કે પ્રજ્વલિત અગ્નિના શુદ્ધ શિખાઓ પકડાઈ શકતી નથી—
ત્રયાણામપિ લોકાનાં ન તં પશ્યામિ શોભને। વિક્રમેણ નયેદ્ યસ્ત્વાં મદ્બાહુપરિપાલિતામ્
હે સુંદર, ત્રણેય લોકમાં હું એવો કોઈ નથી જોયો, જે મારી બાહુઓથી રક્ષિત તને બળપૂર્વક લઈ જઈ શકે.
લઙ્કાયાઃ સુમહદ્રાજ્યમિદં ત્વમનુપાલય। ત્વત્પ્રેષ્યા મદ્વિધાશ્ચૈવ દેવાશ્ચાપિ ચરાચરમ્
હે સીતા, તું આ વિશાળ લંકાનું રાજ્ય સંભાળ. મારા જેવા અને દેવતાઓ સહિત ચાલતા-અચળ બધાજ તારા સેવક રહેશે.
અભિષેકજલક્લિન્ના તુષ્ટા ચ રમયસ્વ ચ। દુષ્કૃતં યત્પુરા કર્મ વનવાસેન તદ્ગતમ્
અભિષેકના પાણીથી ભીંજાઈ, ખુશ થઈને આનંદ માણ. વનમાં રહેવાની ભૂલ હવે ભૂતકાળ બની ગઈ છે.
યચ્ચ તે સુકૃતં કર્મ તસ્યેહ ફલમાપ્નુહિ। ઇહ સર્વાણિ માલ્યાનિ દિવ્યગન્ધાનિ મૈથિલિ
તારે જે સારા કર્મ કર્યા છે, તેનું ફળ તું અહીં મેળે. અહીં તારા માટે સર્વે સુગંધિત ફૂલોની માળાઓ તૈયાર છે, હે વૈદેહી.
ભૂષણાનિ ચ મુખ્યાનિ તાનિ સેવ મયા સહ। પુષ્પકં નામ સુશ્રોણિ ભ્રાતુર્વૈશ્રવણસ્ય મે
અહીં શ્રેષ્ઠ આભૂષણો પણ છે, જે તું મારી સાથે પહેરી આનંદ માણ. હે સુંદર કટિવાળી, પુષ્પક વિમાન મારા ભાઈ વૈશ્વરણેનું છે.
વિમાનં સૂર્યસંકાશં તરસા નિર્જિતં રણે। વિશાલં રમણીયં ચ તદ્વિમાનં મનોજવમ્
આ વિમાન સૂર્ય જેવું તેજસ્વી છે, યુદ્ધમાં ઝડપથી જીતેલું છે, વિશાળ અને મનોહર છે, અને વિચારો જેટલી ઝડપથી જાય છે.
તત્ર સીતે મયા સાર્ધં વિહરસ્વ યથાસુખમ્। વદનં પદ્મસંકાશં વિમલં ચારુદર્શનમ્
હે સીતા, એ વિમાનમાં તું મારી સાથે મનગમતું વિહાર કર. તારો મુખ કમળ જેવું નિર્મળ અને સુંદર છે.
શોકાર્તં તુ વરારોહે ન ભ્રાજતિ વરાનને। એવં વદતિ તસ્મિન્ સા વસ્ત્રાન્તેન વરાઙ્ગના
પણ હે રૂપવતી, દુઃખથી પીડાયેલી તારો ચહેરો તેજહીન છે. એ સમયે, તે મહાનારી કપડાંના કિનારે—
પિધાયેન્દુનિભં સીતા મન્દમશ્રૂણ્યવર્તયત્। ધ્યાયન્તીં તામિવાસ્વસ્થાં સીતાં ચિન્તાહતપ્રભામ્
હે ચંદ્રમુખી સીતા, ધીમે ધીમે આંસુ રોકી રહી હતી. ચિંતામાં ગરકાવ, તું અસ્વસ્થ અને ચિંતાથી તેજ ગુમાવેલી દેખાતી હતી.
ઉવાચ વચનં વીરો રાવણો રજનીચરઃ। અલં વ્રીડેન વૈદેહિ ધર્મલોપકૃતેન તે
પછી રાવણ એ રાત્રિચર વીર બોલ્યો: 'હે વૈદેહી, ધર્મનો ભંગ કરીને તને જે શરમ આવી છે, એ હવે પૂરતી છે.'
આર્ષોઽયં દેવિ નિષ્પન્દો યસ્ત્વામભિભવિષ્યતિ। એતૌ પાદૌ મયા સ્નિગ્ધૌ શિરોભિઃ પરિપીડિતૌ
'હે દેવી, તને જે નિષ્ક્રિયતા આવરી રહી છે, એ ઋષિનો શ્રાપ છે. મારા પગ, જે તારા માટે સ્નેહી છે, મારા માથે દબાયેલા છે.'
પ્રસાદં કુરુ મે ક્ષિપ્રં વશ્યો દાસોઽહમસ્મિ તે। ઇમાઃ શૂન્યા મયા વાચઃ શુષ્યમાણેન ભાષિતાઃ
'મારે પર તું જલ્દી કૃપા કર, હું તારો આજ્ઞાકારી દાસ છું. આ શબ્દો હું બોલું છું, પણ મારા અંતરમાં સુકાઈ ગયા છે.'
ન ચાપિ રાવણઃ કાંચિન્મૂર્ધ્ના સ્ત્રીં પ્રણમેત હ। એવમુક્ત્વા દશગ્રીવો મૈથિલીં જનકાત્મજામ્। કૃતાન્તવશમાપન્નો મમેયમિતિ મન્યતે
'રાવણ ક્યારેય કોઈ સ્ત્રીને માથું નમાવતો નથી.' આવું કહી દશમુખે જનકનંદિની વૈદેહી પાસે વિચાર્યું: 'હવે એ મારી છે.'
thumb|ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે છપ્પનમો સર્ગ સાંભળો.
સા તથોક્તા તુ વૈદેહી નિર્ભયા શોકકર્શિતા। તૃણમન્તરતઃ કૃત્વા રાવણં પ્રત્યભાષત
એ રીતે બોલાતા, દુઃખથી પીડાયેલી પણ નિર્ભય વૈદેહી, રાવણ અને પોતાના વચ્ચે તૃણ મૂકી, તેને જવાબ આપ્યો.
રાજા દશરથો નામ ધર્મસેતુરિવાચલઃ। સત્યસંધઃ પરિજ્ઞાતો યસ્ય પુત્રઃ સ રાઘવઃ
એક રાજા છે, દશરથ નામે, જે ધર્મના પથ્થર જેવો અડગ અને સત્યવચન છે; એ રાઘવ એના પુત્ર છે.
રામો નામ સ ધર્માત્મા ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ। દીર્ઘબાહુર્વિશાલાક્ષો દૈવતં સ પતિર્મમ
એ ધર્મનિષ્ઠ રામ, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, લાંબા હાથ અને વિશાળ આંખો ધરાવે છે, એ જ મારા પતિ છે અને મારા માટે દેવ સમાન છે.
ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતઃ સિંહસ્કન્ધો મહાદ્યુતિઃ। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા યસ્તે પ્રાણાન્ વધિષ્યતિ
એ ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલો, સિંહ જેવી છાતી અને તેજવાળો છે; એ પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે મળીને તારો અંત લાવશે.
પ્રત્યક્ષં યદ્યહં તસ્ય ત્વયા વૈ ધર્ષિતા બલાત્। શયિતા ત્વં હતઃ સંખ્યે જનસ્થાને યથા ખરઃ
જો એના સામે જ તું મને બળજબરીથી અપમાન કરેશે, તો જનસ્થાનમાં યુદ્ધમાં ખરા જેવો તું પણ મારો જશે.
ય એતે રાક્ષસાઃ પ્રોક્તા ઘોરરૂપા મહાબલાઃ। રાઘવે નિર્વિષાઃ સર્વે સુપર્ણે પન્નગા યથા
તારે જે ભયાનક અને શક્તિશાળી રાક્ષસોની ગર્વથી વાત કરી છે, એ બધા રાઘવ સામે નિર્બળ છે, જેમ ગરુડ સામે સાપ કંઈ કરી શકતા નથી.
તસ્ય જ્યાવિપ્રમુક્તાસ્તે શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ। શરીરં વિધમિષ્યન્તિ ગઙ્ગાકૂલમિવોર્મયઃ
એના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા અને સોનાથી શોભતા તીરો, ગંગાના કાંઠે તરંગો અથડાય એમ, તારા શરીરે વાગશે.
અસુરૈર્વા સુરૈર્વા ત્વં યદ્યવધ્યોઽસિ રાવણ। ઉત્પાદ્ય સુમહદ્ વૈરં જીવંસ્તસ્ય ન મોક્ષ્યસે
રાવણ, જો તું દેવો કે દૈત્યો માટે અજય પણ હોય, તો પણ તું જે મોટું દુશ્મનાવું ઊભું કર્યું છે એ પછી, એના હાથથી જીવતો છૂટી શકીશ નહીં.
સ તે જીવિતશેષસ્ય રાઘવોઽન્તકરો બલી। પશોર્યૂપગતસ્યેવ જીવિતં તવ દુર્લભમ્
એ શક્તિશાળી રાઘવ તારા બચેલા જીવનનો અંત લાવશે; તારો જીવ બચવો એ જવું છે કે યજ્ઞમાં બાંધી દેવાયેલા પશુનો બચી જવો.
યદિ પશ્યેત્ સ રામસ્ત્વાં રોષદીપ્તેન ચક્ષુષા। રક્ષસ્ત્વમદ્ય નિર્દગ્ધો યથા રુદ્રેણ મન્મથઃ
જો રામ તને ક્રોધથી જ્વલંત નજરે જોઈ લે, તો આજે જ તું, રાક્ષસ, રુદ્રે કામદેવને ભસ્મ કર્યો એમ, ભસ્મ થઈ જશે.
યશ્ચન્દ્રં નભસો ભૂમૌ પાતયેન્નાશયેત વા। સાગરં શોષયેદ્ વાપિ સ સીતાં મોચયેદિહ
જે આકાશમાંથી ચંદ્રને નીચે પાડી શકે, તેને નાશી શકે, કે સાગરને સુકવી શકે, એ જ અહીં સીતાને મુક્ત કરી શકે.
ગતાસુસ્ત્વં ગતશ્રીકો ગતસત્ત્વો ગતેન્દ્રિયઃ। લઙ્કા વૈધવ્યસંયુક્તા ત્વત્કૃતેન ભવિષ્યતિ
તું તો મર્યો જ ગણાય, તારી કીર્તિ, શક્તિ અને ઇન્દ્રિયો બધું જતું રહ્યું; તારા કારણે લંકા પણ વિધવા બની જશે.
ન તે પાપમિદં કર્મ સુખોદર્કં ભવિષ્યતિ। યાહં નીતા વિનાભાવં પતિપાર્શ્વાત્ ત્વયા બલાત્
તું જે દુષ્કર્મ કર્યું છે, એ તને સુખ આપનારું નથી; તું મને બળજબરીથી પતિના પાસેથી છીનવી લાવ્યો છે.
સ હિ દેવરસંયુક્તો મમ ભર્તા મહાદ્યુતિઃ। નિર્ભયો વીર્યમાશ્રિત્ય શૂન્યે વસતિ દણ્ડકે
મારા પતિ, તેજસ્વી અને દિવ્ય શક્તિવાળા, પોતાના પરાક્રમના ભરોસે, ડર્યા વિના, સુનસાન દંડક વનમાં રહે છે.
સ તે વીર્યં બલં દર્પમુત્સેકં ચ તથાવિધમ્। અપનેષ્યતિ ગાત્રેભ્યઃ શરવર્ષેણ સંયુગે
યુદ્ધમાં એ તારા શરીર પર તીરોની વરસાદ વરસાવીને તારી શક્તિ, બળ, ગર્વ અને અહંકાર બધું દૂર કરી દેશે.