રોષરોદનતામ્રાક્ષી ભીમાક્ષં રાક્ષસાધિપમ્। રુદતી કરુણં સીતા હ્રિયમાણા તમબ્રવીત્
રોષ અને રડવાથી આંખો લાલ થયેલી સીતાએ, જ્યારે રાક્ષસરાજ રાવણ તેને લઈ જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે દુઃખથી રડતાં કહ્યું—
ન વ્યપત્રપસે નીચ કર્મણાનેન રાવણ। જ્ઞાત્વા વિરહિતાં યો માં ચોરયિત્વા પલાયસે
રાવણ, તું એવું નીચ કામ કરીને શરમ નથી આવતી? જાણીને કે હું એકલી છું, તું મને ચોરીને લઈ જાય છે અને પલાયન કરે છે.
ત્વયૈવ નૂનં દુષ્ટાત્મન્ ભીરુણા હર્તુમિચ્છતા। મમાપવાહિતો ભર્તા મૃગરૂપેણ માયયા
નિશ્ચયે, દુષ્ટ મનવાળો અને ડરપોક તું જ, મને અપહરણ કરવા માગતો હતો, એટલે હરણનું રૂપ ધારણ કરીને મારા પતિને દૂર લઈ ગયો.
યો હિ મામુદ્યતસ્ત્રાતું સોઽપ્યયં વિનિપાતિતઃ। ગૃધ્રરાજઃ પુરાણોઽસૌ શ્વશુરસ્ય સખા મમ
જે મને બચાવવા ઊભો રહ્યો હતો, એ જૂનો ગૃધ્રરાજ, મારા સસરાના મિત્ર, એ પણ હવે તારી હાથે પડી ગયો છે.
પરમં ખલુ તે વીર્યં દૃશ્યતે રાક્ષસાધમ। વિશ્રાવ્ય નામધેયં હિ યુદ્ધે નાસ્મિ જિતા ત્વયા
રાક્ષસોમાં સૌથી નીચ, તારી હિંમત ખરેખર હવે દેખાઈ રહી છે—કારણ કે તું નામ જાહેર કરીને પણ યુદ્ધમાં મને જીત્યો નથી.
ઈદૃશં ગર્હિતં કર્મ કથં કૃત્વા ન લજ્જસે। સ્ત્રિયાશ્ચાહરણં નીચ રહિતે ચ પરસ્ય ચ
આવું નિંદનીય કામ કરીને, બીજાના પત્નીને ગુપ્ત રીતે અપહરણ કરીને, તને શરમ કેમ નથી આવતી, હે નીચ?
કથયિષ્યન્તિ લોકેષુ પુરુષાઃ કર્મ કુત્સિતમ્। સુનૃશંસમધર્મિષ્ઠં તવ શૌટીર્યમાનિનઃ
દુનિયામાં લોકો તારા આ કર્મને નિંદનીય કહેશે—ક્રૂર અને અધર્મથી ભરેલું, ભલે તું પોતાને બહાદુર ગણાવતો હોય.
ધિક્ તે શૌર્યં ચ સત્ત્વં ચ યત્ત્વયા કથિતં તદા। કુલાક્રોશકરં લોકે ધિક્ તે ચારિત્રમીદૃશમ્
તારા所谓 શૌર્ય અને સ્વભાવ પર શરમ આવે છે; આવું વર્તન તો તારા કુળને પણ બદનામ કરે છે—એવું આચરણ તને શોભતું નથી.
કિં શક્યં કર્તુમેવં હિ યજ્જવેનૈવ ધાવસિ। મુહૂર્તમપિ તિષ્ઠ ત્વં ન જીવન્ પ્રતિયાસ્યસિ
તું એટલી ઝડપથી ભાગી રહ્યો છે કે હવે શું કરી શકાય? એક ક્ષણ માટે ઊભો રહીને બતાવ, જીવતો પાછો નહીં ફરશે.
નહિ ચક્ષુઃપથં પ્રાપ્ય તયોઃ પાર્થિવપુત્રયોઃ। સસૈન્યોઽપિ સમર્થસ્ત્વં મુહૂર્તમપિ જીવિતુમ્
એ બંને રાજકુમારોની નજરમાં આવી ગયા પછી, તું તારી સેનાની સાથે પણ એક ક્ષણ માટે જીવતો રહી શકતો નથી.
ન ત્વં તયોઃ શરસ્પર્શં સોઢું શક્તઃ કથંચન। વને પ્રજ્વલિતસ્યેવ સ્પર્શમગ્નેર્વિહંગમઃ
તારે એમના તીક્ષ્ણ બાણો સહન કરી શકાય એમ નથી, જેમ કે જંગલમાં સળગતી આગનો સ્પર્શ કોઈ પક્ષી સહન કરી શકે નહીં.
સાધુ કૃત્વાઽઽત્મનઃ પથ્યં સાધુ માં મુઞ્ચ રાવણ। મત્પ્રધર્ષણસંક્રુદ્ધો ભ્રાત્રા સહ પતિર્મમ
રાવણ, તારા સારા માટે મને છોડ દે. મારા અપમાનથી કુપિત થયેલા મારા પતિ અને તેમના ભાઈ તારો અંત લાવશે.
વિધાસ્યતિ વિનાશાય ત્વં માં યદિ ન મુઞ્ચસિ। યેન ત્વં વ્યવસાયેન બલાન્માં હર્તુમિચ્છસિ
જો તું મને છોડતો નથી તો એ જ દૃઢ નિશ્ચયથી, જેને લીધે તું મને બળજબરીથી લઈ જવાનો વિચાર કર્યો છે, એ તારો વિનાશ લાવશે.
વ્યવસાયસ્તુ તે નીચ ભવિષ્યતિ નિરર્થકઃ। નહ્યહં તમપશ્યન્તી ભર્તારં વિબુધોપમમ્
હે નીચ, તારો આ નિશ્ચય વ્યર્થ જ જશે; કેમ કે હું મારા દેવસમાન પતિને જોઈ શકતી નથી, દુશ્મનના વશમાં રહીને વધુ સમય જીવતી રહી શકીશ નહીં.
ઉત્સહે શત્રુવશગા પ્રાણાન્ ધારયિતું ચિરમ્। ન નૂનં ચાત્મનઃ શ્રેયઃ પથ્યં વા સમવેક્ષસે
શત્રુના વશમાં રહીને, પતિ વિના, હું લાંબા સમય સુધી જીવતી રહી શકીશ નહીં; નિશ્ચિતપણે તું તારા સારા કે હિતની વિચારણા કરતો નથી.
મૃત્યુકાલે યથા મર્ત્યો વિપરીતાનિ સેવતે। મુમૂર્ષૂણાં તુ સર્વેષાં યત્ પથ્યં તન્ન રોચતે
મૃત્યુના સમયે માણસ જેમ ઉલટાં કામ કરે છે, તેમ જ મરવા ઇચ્છતા બધા લોકો માટે જે સારા હોય છે, એ તેમને ગમતું નથી.
પશ્યામીહ હિ કણ્ઠે ત્વાં કાલપાશાવપાશિતમ્। યથા ચાસ્મિન્ ભયસ્થાને ન બિભેષિ નિશાચર
હું તને અહીં જ, ગળામાં મૃત્યુના ફાંસામાં બંધાયેલો જોઈ રહી છું; છતાં, આ ભયજનક સમયે પણ, હે રાત્રિચર, તને ડર લાગતો નથી.
વ્યક્તં હિરણ્મયાંસ્ત્વં હિ સમ્પશ્યસિ મહીરુહાન્। નદીં વૈતરણીં ઘોરાં રુધિરૌઘવિવાહિનીમ્
નિષ્ઠિતપણે, તું હવે સોનાની ઝાડો અને ભયાનક વૈતરણી નદી, જે લોહીની ધારા વહાવે છે, એ બધું જોઈ રહ્યો છે.
ખડ્ગપત્રવનં ચૈવ ભીમં પશ્યસિ રાવણ। તપ્તકાઞ્ચનપુષ્પાં ચ વૈદૂર્યપ્રવરચ્છદામ્
રાવણ, તું ભયાનક તલવારની પાંદડાવાળું જંગલ અને તપેલા સોનાના ફૂલો તથા ઉત્તમ વૈદૂર્યથી ઢંકાયેલું જંગલ પણ જોઈ રહ્યો છે.
દ્રક્ષ્યસે શાલ્મલીં તીક્ષ્ણામાયસૈઃ કણ્ટકૈશ્ચિતામ્। નહિ ત્વમીદૃશં કૃત્વા તસ્યાલીકં મહાત્મનઃ
તારે તીક્ષ્ણ લોખંડના કાંટાવાળું શાલમળીનું ઝાડ પણ જોવા મળશે; કેમ કે તું જે મહાન આત્મા પર આવું દુષ્કર્મ કર્યું છે, તેનું ફળ તને ભોગવવું જ પડશે.
ધારિતું શક્ષ્યસિ ચિરં વિષં પીત્વેવ નિર્ઘૃણ। બદ્ધસ્ત્વં કાલપાશેન દુર્નિવારેણ રાવણ
નિર્દય રાવણ, જેમ કોઈ ઝેર પીધા પછી લાંબા સમય સુધી જીવી શકતો નથી, તેમ તું પણ ટકી શકીશ નહીં; તું તો સમયના અટલ ફાંસામાં બંધાયેલો છે.
ક્વ ગતો લપ્સ્યસે શર્મ મમ ભર્તુર્મહાત્મનઃ। નિમેષાન્તરમાત્રેણ વિના ભ્રાતરમાહવે
મારા મહાન પતિ સિવાય, તું ક્યાં જઈને શાંતિ મેળવશે? યુદ્ધમાં તારા ભાઈ વિના, એક પળ માટે પણ તને શાંતિ નહીં મળે.
રાક્ષસા નિહતા યેન સહસ્રાણિ ચતુર્દશ। કથં સ રાઘવો વીરઃ સર્વાસ્ત્રકુશલો બલી
જે રાઘવવીરે ચૌદ હજાર રાક્ષસોને મારી નાખ્યા, એ સર્વાસ્ત્રકુશળ અને પરાક્રમી પતિ કેવી રીતે નિષ્ફળ જઈ શકે?
ન ત્વાં હન્યાચ્છરૈસ્તીક્ષ્ણૈરિષ્ટભાર્યાપહારિણમ્। એતચ્ચાન્યચ્ચ પરુષં વૈદેહી રાવણાઙ્કગા। ભયશોકસમાવિષ્ટા કરુણં વિલલાપ હ
તે તીક્ષ્ણ બાણોથી પણ, તારી જેમ પ્રિય પત્નીને છીનવી લેનારને મારી નાંખે એમ નથી; અને આવી અનેક કઠોર વાતો, રાવણના ગળામાં બેઠેલી વૈદેહીએ, ભય અને દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, દુઃખદ રીતે રડતાં કહી.
તદા ભૃશાર્તાં બહુ ચૈવ ભાષિણીં વિલાપપૂર્વં કરુણં ચ ભામિનીમ્। જહાર પાપસ્તરુણીં વિચેષ્ટતીં નૃપાત્મજામાગતગાત્રવેપથુઃ
ત્યારે ખૂબ જ દુઃખી અને વારંવાર બોલતી, હૈયા ભરી રડતી તેજસ્વી કન્યાને, પાપી રાવણે, એ રાજકુમારીના અંગો કાંપતા હતા છતાં, બળજબરીથી પકડી લઈ ગઈ.
thumb|ચતુઃપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ચતુઃપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ચોપનમો સર્ગ.
હ્રિયમાણા તુ વૈદેહી કંચિન્નાથમપશ્યતી। દદર્શ ગિરિશૃઙ્ગસ્થાન્ પઞ્ચ વાનરપુઙ્ગવાન્
જ્યારે વૈદેહી બળજબરીથી લઈ જઈ રહી હતી, ત્યારે કોઈ રક્ષક દેખાતો નહોતો, પણ તેણે એક પર્વતની ટોચ પર ઊભેલા પાંચ વાનર મહારથીઓને જોયા.
તેષાં મધ્યે વિશાલાક્ષી કૌશેયં કનકપ્રભમ્। ઉત્તરીયં વરારોહા શુભાન્યાભરણાનિ ચ
તેમના વચ્ચે વિશાળ નેત્રોવાળી, સુંદર આકારવાળી, સોનાની જેમ ચમકતું રેશમી ઓઢણ પહેરેલી અને શુભ આભૂષણોથી સજ્જ એવી સ્ત્રી હતી.
મુમોચ યદિ રામાય શંસેયુરિતિ ભામિની। વસ્ત્રમુત્સૃજ્ય તન્મધ્યે નિક્ષિપ્તં સહભૂષણમ્
તે ભામિનીએ વિચાર્યું કે, કદાચ એ લોકો રામને કહેશે, એટલે તેણે પોતાનું વસ્ત્ર અને આભૂષણો એમની વચ્ચે ફેંકી દીધાં.
સમ્ભ્રમાત્ તુ દશગ્રીવસ્તત્કર્મ ચ ન બુદ્ધવાન્। પિઙ્ગાક્ષાસ્તાં વિશાલાક્ષીં નેત્રૈરનિમિષૈરિવ
ઘબડાટમાં દશાનન રાવણને એ કૃત્યનું ધ્યાન રહ્યું નહીં; વિશાળ નેત્રોવાળી સીતાને, પીળા નેત્રોવાળા વાનરોએ એકટક જોઈ.