તસ્યાઃ કૌશેયમુદ્ધૂતમાકાશે કનકપ્રભમ્। બભૌ ચાદિત્યરાગેણ તામ્રમભ્રમિવાતપે
તેણીનું પીળું રેશમી વસ્ત્ર આકાશમાં લહેરાતું, સોનાની જેમ તેજસ્વી લાગતું હતું. તે વસ્ત્ર સૂર્યના પ્રકાશમાં લાલ વાદળ જેવું ચમકતું હતું.
તસ્યાસ્તદ્ વિમલં વક્ત્રમાકાશે રાવણાઙ્કગમ્। ન રરાજ વિના રામં વિનાલમિવ પઙ્કજમ્
રાવણની ગોદમાં પડેલું તેનું નિર્મળ મુખ આકાશમાં રામ વિના કદી તેજ આપતું નહોતું, જેમ ડાળ વિના કમળ સુકાઈ જાય છે તેમ.
બભૂવ જલદં નીલં ભિત્ત્વા ચન્દ્ર ઇવોદિતઃ। સુલલાટં સુકેશાન્તં પદ્મગર્ભાભમવ્રણમ્
તેનું સુંદર કપાળ, સુંદર વાળની રેખા અને કમળના હૃદય જેવું નિર્દોષ ચહેરું, નિલા વાદળમાંથી નીકળતા ચંદ્ર જેવું દેખાતું હતું.
શુક્લૈઃ સુવિમલૈર્દન્તૈઃ પ્રભાવદ્ભિરલંકૃતમ્। તસ્યાઃ સુનયનં વક્ત્રમાકાશે રાવણાઙ્કગમ્
તેના ચહેરા પર ચમકતા, નિર્મળ સફેદ દાંત અને સુંદર આંખો તેની શોભા વધારતા હતા; રાવણની ગોદમાં તેનું ચહેરું આકાશમાં તેજ પામતું હતું.
રુદિતં વ્યપમૃષ્ટાસ્રં ચન્દ્રવત્ પ્રિયદર્શનમ્। સુનાસં ચારુતામ્રોષ્ઠમાકાશે હાટકપ્રભમ્
રડવાથી ભીંજાયેલા, પણ હવે આંસુ પુંછાયેલા તેના ચહેરા પર ચંદ્ર જેવી મીઠાશ હતી. સુંદર નાક અને લાલ ઓઠવાળા તે ચહેરે આકાશમાં સોનાની જેમ ઝગમગતું હતું.
રાક્ષસેન્દ્રસમાધૂતં તસ્યાસ્તદ્ વદનં શુભમ્। શુશુભે ન વિના રામં દિવા ચન્દ્ર ઇવોદિતઃ
રાક્ષસોના રાજાએ તેને હલાવ્યું હતું, પણ રામ વિના તેનું સુંદર ચહેરું ચમકતું નહોતું, જેમ દિવસના સમયે ચંદ્ર ફિક્કો લાગે છે તેમ.
સા હેમવર્ણા નીલાઙ્ગં મૈથિલી રાક્ષસાધિપમ્। શુશુભે કાઞ્ચની કાઞ્ચી નીલં ગજમિવાશ્રિતા
હેમવર્ણી વૈદેહી, નિલા શરીરવાળા રાક્ષસાધિપતિને ચુંટી રહી હતી, તે જાણે નીલ ગજ પર પહેરાવેલી સોનાની કમરપટ્ટી જેવી શોભતી હતી.
સા પદ્મપીતા હેમાભા રાવણં જનકાત્મજા। વિદ્યુદ્ ઘનમિવાવિશ્ય શુશુભે તપ્તભૂષણા
જનકનંદિની, કમળ જેવી પીળી અને તેજસ્વી, રાવણમાં વીજળી જેવી પ્રવેશી ગઈ, blazing આભૂષણોથી શોભતી હતી.
તસ્યા ભૂષણઘોષેણ વૈદેહ્યા રાક્ષસેશ્વરઃ। બભૂવ વિમલો નીલઃ સઘોષ ઇવ તોયદઃ
વૈદેહી ના ગળાના ઘંટિયાંઓના ઘોષથી રાક્ષસોના રાજા કાળો અને નિર્મળ જણાતો હતો, જાણે ગર્જનારો મેઘ.
ઉત્તમાઙ્ગચ્યુતા તસ્યાઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ સમન્તતઃ। સીતાયા હ્રિયમાણાયાઃ પપાત ધરણીતલે
જ્યારે સીતાને ખેંચી જવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે તેના માથેથી પડેલા ફૂલોની વરસાદ ચારેય બાજુ ધરતી પર વરસી પડી.
સા તુ રાવણવેગેન પુષ્પવૃષ્ટિઃ સમન્તતઃ। સમાધૂતા દશગ્રીવં પુનરેવાભ્યવર્તત
રાવણની ઝડપથી ફેલાયેલી એ ફૂલોની વરસાદ ફરીથી દશમુખ પાસે આવી પહોંચી.
અભ્યવર્તત પુષ્પાણાં ધારા વૈશ્રવણાનુજમ્। નક્ષત્રમાલા વિમલા મેરું નગમિવોન્નતમ્
વૈશ્વરાણાના ભાઈ પર ફૂલોની ધારા આવી, જાણે નિર્મળ તારાઓની માળા ઊંચા મેરુ પર્વત પર વરસી રહી હોય.
ચરણાન્નૂપુરં ભ્રષ્ટં વૈદેહ્યા રત્નભૂષિતમ્। વિદ્યુન્મણ્ડલસંકાશં પપાત ધરણીતલે
વૈદેહીના પગમાંથી રત્નજડિત પાયલ પડી ગઈ, જે વીજળીના મંડળ જેવી ચમકતી હતી અને ધરતી પર ખસી પડી.
તરુપ્રવાલરક્તા સા નીલાઙ્ગં રાક્ષસેશ્વરમ્। પ્રશોભયત વૈદેહી ગજં કક્ષ્યેવ કાઞ્ચની
વૈદેહીના અંગો વૃક્ષના કોમળ પાંદડાંથી લાલ થઈ ગયા હતા. તે રાક્ષસોના કાળા રાજાને એવી શોભા આપતી હતી, જેમ ગજની કમરમાં સોનાની કમરપટ્ટી.
તાં મહોલ્કામિવાકાશે દીપ્યમાનાં સ્વતેજસા। જહારાકાશમાવિશ્ય સીતાં વૈશ્રવણાનુજઃ
વૈશ્વરાણાના ભાઈએ આકાશમાં પ્રવેશી, પોતાના તેજથી ઝગમગતી મહા ઉલ્કા જેવી સીતાને પકડી લીધી.
તસ્યાસ્તાન્યગ્નિવર્ણાનિ ભૂષણાનિ મહીતલે। સઘોષાણ્યવશીર્યન્ત ક્ષીણાસ્તારા ઇવામ્બરાત્
તેના અગ્નિ સમાન તેજસ્વી આભૂષણો ધરતી પર પડતાં, ઘંટિયાંઓની જેમ અવાજ કરતા, જાણે આકાશમાંથી ઝાંખા તારાઓ તૂટી પડે તેમ તૂટી ગયા.
તસ્યાઃ સ્તનાન્તરાદ્ ભ્રષ્ટો હારસ્તારાધિપદ્યુતિઃ। વૈદેહ્યા નિપતન્ ભાતિ ગઙ્ગેવ ગગનચ્યુતા
તેના સ્તન વચ્ચેનો હાર, જે તારા રાજા જેટલું તેજસ્વી હતો, વૈદેહી પાસે થી ખસી પડ્યો અને ગગનથી ઉતરતી ગંગા જેવી ચમકતો હતો.
ઉત્પાતવાતાભિરતા નાનાદ્વિજગણાયુતાઃ। મા ભૈરિતિ વિધૂતાગ્રા વ્યાજહ્રુરિવ પાદપાઃ
અપશકુન પવનથી ડોળાતા, અનેક પક્ષીઓથી ભરેલા વૃક્ષો, જાણે 'ભય ન કર' એમ બોલતા હોય તેમ લહેરાતા હતા.
નલિન્યો ધ્વસ્તકમલાસ્ત્રસ્તમીનજલેચરાઃ। સખીમિવ ગતોત્સાહાં શોચન્તીવ સ્મ મૈથિલીમ્
કમળોના ફૂલ વીંઝાઈ ગયા, માછલીઓ અને જળમાં રહેતાં જીવ ડરી ગયા, એ બધાંએ એમ લાગ્યું કે જાણે પોતાની આશા ગુમાવેલી માઇથિલી પોતાની સખીને શોક કરી રહ્યાં હોય.
સમન્તાદભિસમ્પત્ય સિંહવ્યાઘ્રમૃગદ્વિજાઃ। અન્વધાવંસ્તદા રોષાત્ સીતાચ્છાયાનુગામિનઃ
પછી સિંહ, વાઘ, હરણ અને પક્ષીઓ ચારેય બાજુથી ભેગા થઈ, ગુસ્સામાં સીતાની છાયાનો પીછો કરવા દોડ્યા.
જલપ્રપાતાસ્રમુખાઃ શૃઙ્ગૈરુચ્છ્રિતબાહુભિઃ। સીતાયાં હ્રિયમાણાયાં વિક્રોશન્તીવ પર્વતાઃ
પર્વતો, જેમના ઝરણાં મોઢા જેવા અને શિખરો હાથ ઊંચક્યા જેવા લાગતા, સીતાને લઈ જવામાં આવી રહી છે ત્યારે જાણે રડતા હોય એમ લાગ્યા.
હ્રિયમાણાં તુ વૈદેહીં દૃષ્ટ્વા દીનો દિવાકરઃ। પ્રવિધ્વસ્તપ્રભઃ શ્રીમાનાસીત્ પાણ્ડુરમણ્ડલઃ
વૈદેહીને અપહરણ કરતાં જોઈને, તેજસ્વી અને દુઃખી સૂર્યદેવનો કાંતિ ઓછી પડી ગઈ અને તેમનું મંડળ ફિક્કું દેખાવું લાગ્યું.
નાસ્તિ ધર્મઃ કુતઃ સત્યં નાર્જવં નાનૃશંસતા। યત્ર રામસ્ય વૈદેહીં સીતાં હરતિ રાવણઃ
જ્યાં રાવણ રામની વૈદેહી સીતાનું અપહરણ કરે છે, ત્યાં ન તો ધર્મ છે, ન સત્ય, ન સીધાઈ, ન દયાળુતા.
ઇતિ ભૂતાનિ સર્વાણિ ગણશઃ પર્યદેવયન્। વિત્રસ્તકા દીનમુખા રુરુદુર્મૃગપોતકાઃ
આ રીતે બધાં જીવ જૂથોમાં દુઃખ વ્યક્ત કરતાં, ડરાયેલા અને ઉદાસ ચહેરાવાળા નાના પ્રાણીઓ રડવા લાગ્યા.
ઉદ્વીક્ષ્યોદ્વીક્ષ્ય નયનૈર્ભયાદિવ વિલક્ષણૈઃ। સુપ્રવેપિતગાત્રાશ્ચ બભૂવુર્વનદેવતાઃ
વનદેવતાઓના શરીર ખૂબ કાંપતા હતા, તેઓ ભયભીત અને ગભરાયેલા આંખોથી વારંવાર જોઈ રહ્યાં હતા.
વિક્રોશન્તીં દૃઢં સીતાં દૃષ્ટ્વા દુઃખં તથા ગતામ્। તાં તુ લક્ષ્મણ રામેતિ ક્રોશન્તીં મધુરસ્વરામ્
સીતાને જોરથી રડતી, દુઃખમાં ડૂબેલી, 'રામ, લક્ષ્મણ' એમ મીઠા અવાજે પુકારતી જોઈને—
અવેક્ષમાણાં બહુશો વૈદેહીં ધરણીતલમ્। સ તામાકુલકેશાન્તાં વિપ્રમૃષ્ટવિશેષકામ્। જહારાત્મવિનાશાય દશગ્રીવો મનસ્વિનીમ્
એ દશમુખ રાવણે, વારંવાર ધરતી તરફ જોતી, વાળ વિખરાયેલા અને આભૂષણ ખસેડાયેલા વૈદેહીને, પોતાના વિનાશ માટે, પકડી લીધી.
તતસ્તુ સા ચારુદતી શુચિસ્મિતા વિનાકૃતા બન્ધુજનેન મૈથિલી। અપશ્યતી રાઘવલક્ષ્મણાવુભૌ વિવર્ણવક્ત્રા ભયભારપીડિતા
પછી એ સુંદર સ્મિતવાળી, નિર્દોષ માઇથિલી, પોતાના સગાં વિના, ડરીને, ફિક્કા ચહેરે, રાઘવ અને લક્ષ્મણને શોધતી રહી.
thumb|ત્રિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ત્રિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકી રામાયણના અરણ્યકાંડનો ત્રિપંચાશિતમો સર્ગ સાંભળો.
ખમુત્પતન્તં તં દૃષ્ટ્વા મૈથિલી જનકાત્મજા। દુઃખિતા પરમોદ્વિગ્ના ભયે મહતિ વર્તિની
આકાશમાં ઉડતો રાવણને જોઈને, જનકનંદિની માઇથિલી ખૂબ દુઃખી અને અત્યંત ગભરાઈ ગઈ, અને ભારે ભયમાં પડી ગઈ.