તચ્ચાગ્નિસદૃશં દીપ્તં રાવણસ્ય શરાવરમ્। પક્ષાભ્યાં ચ મહાતેજા વ્યધુનોત્ પતગેશ્વરઃ
પક્ષી રાજાએ પોતાની પાંખોથી રાવણના અગ્નિ જેવાં પ્રખર તીરોને પણ હલાવી નાખ્યા.
કાઞ્ચનોરશ્છદાન્ દિવ્યાન્ પિશાચવદનાન્ ખરાન્। તાંશ્ચાસ્ય જવસમ્પન્નાઞ્જઘાન સમરે બલી
પછી તેણે રાવણના સોનાથી ઢંકાયેલા, દૈત્ય જેવા ચહેરાવાળા અને ઝડપથી દોડતા દિવ્ય ઘોડાઓને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા.
અથ ત્રિવેણુસમ્પન્નં કામગં પાવકાર્ચિષમ્। મણિસોપાનચિત્રાઙ્ગં બભઞ્જ ચ મહારથમ્
પછી તેણે ત્રણ ધ્વજાવાળું, મનગમતું ચાલતું, અગ્નિ જેવી જ્યોતિ ધરાવતું અને રત્નોથી શોભાયમાન એવા રાવણના મહારથને પણ તોડી નાખ્યું.
પૂર્ણચન્દ્રપ્રતીકાશં છત્રં ચ વ્યજનૈઃ સહ। પાતયામાસ વેગેન ગ્રાહિભી રાક્ષસૈઃ સહ
પછી તેણે પૂર્ણચંદ્ર જેવું ચમકતું છત્ર, પંખા અને તેને પકડી રહેલા રાક્ષસોને પણ જોરથી જમીન પર પાડી દીધા.
સારથેશ્ચાસ્ય વેગેન તુણ્ડેન ચ મહચ્છિરઃ। પુનર્વ્યપહનચ્છ્રીમાન્ પક્ષિરાજો મહાબલઃ
પછી મહાબળવાન પક્ષી રાજાએ પોતાના ચાંચથી રાવણના સારથિના વિશાળ અને સુંદર માથાને ફરીથી ફાડી નાખ્યું.
સ ભગ્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ। અઙ્કેનાદાય વૈદેહીં પપાત ભુવિ રાવણઃ
રાવણનું ધનુષ્ય તૂટી ગયું, રથ તૂટી ગયો, ઘોડા અને સારથી મરી ગયા, ત્યારે રાવણ વૈદેહીને ગળે લગાવી જમીન પર પડી ગયો.
દૃષ્ટ્વા નિપતિતં ભૂમૌ રાવણં ભગ્નવાહનમ્। સાધુ સાધ્વિતિ ભૂતાનિ ગૃધ્રરાજમપૂજયન્
જ્યારે રાવણ જમીન પર પડેલો અને તેનું વાહન તૂટી ગયું એવું જોઈ, ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓએ 'શાબાશ, શાબાશ' કહી ગૃધ્રરાજની પ્રશંસા કરી.
પરિશ્રાન્તં તુ તં દૃષ્ટ્વા જરયા પક્ષિયૂથપમ્। ઉત્પપાત પુનર્હૃષ્ટો મૈથિલીં ગૃહ્ય રાવણઃ
પક્ષી રાજાને વૃદ્ધ અને થાકેલો જોઈને રાવણ ખુશ થયો અને માઇથિલીને પકડીને ફરીથી ઊભો થયો.
તં પ્રહૃષ્ટં નિધાયાઙ્કે રાવણં જનકાત્મજામ્। ગચ્છન્તં ખડ્ગશેષં ચ પ્રણષ્ટહતસાધનમ્
પછી રાવણે જનકનંદિને પોતાના ગળે રાખી, હાથમાં માત્ર ખડગ બચ્યો હતો અને બધી સામગ્રી નષ્ટ થઈ ગઈ હતી, એ રીતે ચાલવા લાગ્યો.
ગૃધ્રરાજઃ સમુત્પત્ય રાવણં સમભિદ્રવત્। સમાવાર્ય મહાતેજા જટાયુરિદમબ્રવીત્
ગૃધ્રરાજ જટાયુ ઊડીને રાવણ સામે દોડી ગયો, તેને રોકી અને મહાન તેજથીこう કહ્યું.
વજ્રસંસ્પર્શબાણસ્ય ભાર્યાં રામસ્ય રાવણ। અલ્પબુદ્ધે હરસ્યેનાં વધાય ખલુ રક્ષસામ્
અલ્પ બુદ્ધિ રાવણ, તું રામજીની પત્નીને લઈ જઈ રહ્યો છે, જેના તીરો વીજળી જેવી અસર ધરાવે છે; તું રાક્ષસોનો વિનાશ કરવા માટે જ તેને હરી રહ્યો છે.
સમિત્રબન્ધુઃ સામાત્યઃ સબલઃ સપરિચ્છદઃ। વિષપાનં પિબસ્યેતત્ પિપાસિત ઇવોદકમ્
મિત્રો, સગાં, મંત્રીઓ, સૈન્ય અને સેવકો સાથે તું ઝેરને પાણી સમજીને પી રહ્યો છે, જેમ તરસેલો માણસ પાણી પીવે છે.
અનુબન્ધમજાનન્તઃ કર્મણામવિચક્ષણાઃ। શીઘ્રમેવ વિનશ્યન્તિ યથા ત્વં વિનશિષ્યસિ
જે લોકો પોતાના કર્મના પરિણામ જાણતા નથી, વિચારી શકતા નથી, તેઓ ઝડપથી નાશ પામે છે, જેમ તું પણ નાશ પામશે.
બદ્ધસ્ત્વં કાલપાશેન ક્વ ગતસ્તસ્ય મોક્ષ્યસે। વધાય બડિશં ગૃહ્ય સામિષં જલજો યથા
તને સમયના ફાંસામાં બાંધી દીધો છે, હવે ક્યાં જઈને છૂટશે? જેમ માછલી બાંધેલી હોય અને મરવા માટે પકડાય છે, એમ તું પણ પકડાયો છે.
નહિ જાતુ દુરાધર્ષૌ કાકુત્સ્થૌ તવ રાવણ। ધર્ષણં ચાશ્રમસ્યાસ્ય ક્ષમિષ્યેતે તુ રાઘવૌ
રાવણ, કકુત્સ્થ વંશના રઘુના બંને પુત્રો, તારા આક્રમણ કે આ આશ્રમનું અપમાન ક્યારેય સહન કરશે નહીં.
યથા ત્વયા કૃતં કર્મ ભીરુણા લોકગર્હિતમ્। તસ્કરાચરિતો માર્ગો નૈષ વીરનિષેવિતઃ
તમે જે કામ કર્યું છે એ ડરપોક અને આખી દુનિયા દ્વારા નિંદિત છે; ચોરો જેવું વર્તન છે, વીરપુરૂષો એવો માર્ગ નથી અપનાવતા.
યુદ્ધ્યસ્વ યદિ શૂરોઽસિ મુહૂર્તં તિષ્ઠ રાવણ। શયિષ્યસે હતો ભૂમૌ યથા ભ્રાતા ખરસ્તથા
જો તું સાચો વીર હોય તો લડ, રાવણ! થોડું ઊભો રહીને દેખાડ. તારો અંત પણ એવા જ થશે જેમ તારો ભાઈ ખરા ધરતી પર પડ્યો હતો.
પરેતકાલે પુરુષો યત્ કર્મ પ્રતિપદ્યતે। વિનાશાયાત્મનોઽધર્મ્યં પ્રતિપન્નોઽસિ કર્મ તત્
માણસ મૃત્યુ સમયે જે કાર્ય કરે છે, જો એ અધર્મથી ભરેલું હોય તો એના પોતાનાં વિનાશ માટે જ થાય છે—અને તું પણ આવું જ કામ કર્યું છે.
પાપાનુબન્ધો વૈ યસ્ય કર્મણઃ કો નુ તત્ પુમાન્। કુર્વીત લોકાધિપતિઃ સ્વયંભૂર્ભગવાનપિ
કોઈ પુરુષ એવો પાપી કાર્ય કેમ કરે જેનું પરિણામ પાપ હોય? દુન્યાના સ્વામી, પોતે જન્મેલા ભગવાન પણ આવું કામ ન કરે.
એવમુક્ત્વા શુભં વાક્યં જટાયુસ્તસ્ય રક્ષસઃ। નિપપાત ભૃશં પૃષ્ઠે દશગ્રીવસ્ય વીર્યવાન્
આ રીતે શુભ વચન બોલીને, શક્તિશાળી જટાયુએ દશમુખ રાવણના પીઠ પર જોરથી પડકાર કર્યો.
તં ગૃહીત્વા નખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વિદદાર સમન્તતઃ। અધિરૂઢો ગજારોહો યથા સ્યાદ્ દુષ્ટવારણમ્
જટાયુએ તીખા નખોથી રાવણને ચારેય બાજુથી ફાડી નાંખ્યો, જેમ કુશળ મહાવટ વાંધા વાઘને વશ કરે છે.
વિદદાર નખૈરસ્ય તુણ્ડં પૃષ્ઠે સમર્પયન્। કેશાંશ્ચોત્પાટયામાસ નખપક્ષમુખાયુધઃ
પાંખો અને નખો વડે સજ્જ જટાયુએ, ચાંચથી રાવણના પીઠ પર દબાવતાં, તેના વાળ પણ ખેંચી કાઢ્યા.
સ તથા ગૃધ્રરાજેન ક્લિશ્યમાનો મુહુર્મુહુઃ। અમર્ષસ્ફુરિતોષ્ઠઃ સન્ પ્રાકમ્પત ચ રાક્ષસઃ
પંખીઓના રાજા દ્વારા વારંવાર પીડાતા રાક્ષસ રાવણ ગુસ્સામાં હોઠ કંપાવતો અને આખો દોળાવા લાગ્યો.
સમ્પરિષ્વજ્ય વૈદેહીં વામેનાઙ્કેન રાવણઃ। તલેનાભિજઘાનાર્તો જટાયું ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ
રાવણે વૈદેહીને ડાબા જાંઘ પર બેસાડી, ગુસ્સાથી ભરાઈને પીડાતા જટાયુને તાડીથી માર્યો.
જટાયુસ્તમતિક્રમ્ય તુણ્ડેનાસ્ય ખગાધિપઃ। વામબાહૂન્ દશ તદા વ્યપાહરદરિંદમઃ
પણ પંખીઓના રાજા જટાયુએ ચપળતાથી બચી જતાં, ચાંચ વડે રાવણના ડાબા બાજુના દસ હાથ ફાડી નાંખ્યા.
સંછિન્નબાહોઃ સદ્યો વૈ બાહવઃ સહસાભવન્। વિષજ્વાલાવલીયુક્તા વલ્મીકાદિવ પન્નગાઃ
કાપેલા એ હાથ તરત જ ફરી ઊગી આવ્યા, ઝેરી જ્વાળાઓ સાથે, જેમ વામણમાંથી સાપો બહાર આવે.
તતઃ ક્રોધાદ્ દશગ્રીવઃ સીતામુત્સૃજ્ય વીર્યવાન્। મુષ્ટિભ્યાં ચરણાભ્યાં ચ ગૃધ્રરાજમપોથયત્
પછી દશમુખે ગુસ્સામાં સીતાને બાજુએ ફેંકી, પોતાના મુઠ્ઠી અને પગથી જટાયુ પર આક્રમણ કર્યું.
તતો મુહૂર્તં સંગ્રામો બભૂવાતુલવીર્યયોઃ। રાક્ષસાનાં ચ મુખ્યસ્ય પક્ષિણાં પ્રવરસ્ય ચ
પછી થોડા સમય માટે, રાક્ષસોના મુખ્ય અને પંખીઓના શ્રેષ્ઠ એવા બંને બલવાન વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
તસ્ય વ્યાયચ્છમાનસ્ય રામસ્યાર્થે સ રાવણઃ। પક્ષૌ પાદૌ ચ પાર્શ્વૌ ચ ખડ્ગમુદ્ધૃત્ય સોઽચ્છિનત્
જટાયુ રામના હિત માટે લડી રહ્યો હતો ત્યારે, રાવણે તલવાર કાઢી તેના પાંખ, પગ અને બાજુઓ કાપી નાખ્યા.
સ ચ્છિન્નપક્ષઃ સહસા રક્ષસા રૌદ્રકર્મણા। નિપપાત મહાગૃધ્રો ધરણ્યામલ્પજીવિતઃ
રાક્ષસના ભયાનક કાર્યથી પાંખ કપાઈ ગયેલા મહા જટાયુ, જીવની આશા ઓછી રહી, ધરતી પર ઢળી પડ્યો.