કૈર્ગુણૈરનુરક્તાસિ મૂઢે પણ્ડિતમાનિનિ। યઃ સ્ત્રિયો વચનાદ્ રાજ્યં વિહાય સસુહૃજ્જનમ્
હે મૂર્ખ, પંડિતાઈ બતાવનારી, કયા ગુણથી તું એના પર મોહિત થઈ છે? એ તો સ્ત્રીના શબ્દે રાજ્ય અને મિત્રો બધું છોડીને આવ્યો છે.
અસ્મિન્ વ્યાલાનુચરિતે વને વસતિ દુર્મતિઃ। ઇત્યુક્ત્વા મૈથિલીં વાક્યં પ્રિયાર્હાં પ્રિયવાદિનીમ્
એ તો આ જંગલમાં, જંગલી પ્રાણીઓ વચ્ચે, ભટકાયેલી બુદ્ધિ સાથે રહે છે—એવું કહીને રાવણે પ્રેમ લાયક અને મીઠું બોલતી વૈદેહીને કહ્યું.
અભિગમ્ય સુદુષ્ટાત્મા રાક્ષસઃ કામમોહિતઃ। જગ્રાહ રાવણઃ સીતાં બુધઃ ખે રોહિણીમિવ
પછી દુષ્ટ હૃદયવાળો રાક્ષસ, કામથી અંધ, સીતાને આવીને પકડી લે છે, જેમ ચંદ્ર આકાશમાં રોહિણીને પકડી લે છે.
વામેન સીતાં પદ્માક્ષીં મૂર્ધજેષુ કરેણ સઃ। ઊર્વોસ્તુ દક્ષિણેનૈવ પરિજગ્રાહ પાણિના
એણે ડાબા હાથથી કમળની આંખવાળી સીતાના વાળ પકડ્યા અને જમણા હાથથી તેના જાંઘ પકડી લીધી.
તં દૃષ્ટ્વા ગિરિશૃઙ્ગાભં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રં મહાભુજમ્। પ્રાદ્રવન્ મૃત્યુસંકાશં ભયાર્તા વનદેવતાઃ
પર્વત જેવું મોટું, તીક્ષ્ણ દાંતવાળું અને બળવાન હાથ ધરાવતું એ દ્રશ્ય જોઈ, જંગલની દેવીઓ મરણ સમા ભયથી ડરીને ભાગી ગઈ.
સ ચ માયામયો દિવ્યઃ ખરયુક્તઃ ખરસ્વનઃ। પ્રત્યદૃશ્યત હેમાઙ્ગો રાવણસ્ય મહારથઃ
પછી રાવણનું ચમત્કારીક, સુવર્ણ જેવું તેજ ધરાવતું, ખરો જોડેલા અને કર્કશ અવાજ કરતું રથ દેખાયું.
તતસ્તાં પરુષૈર્વાક્યૈરભિતર્જ્ય મહાસ્વનઃ। અંકેનાદાય વૈદેહીં રથમારોપયત્ તદા
પછી રાવણે ઉગ્ર શબ્દો અને ભયાનક ગર્જના સાથે વૈદેહીને ધમકાવી, તેને ગોદમાં લઈ રથ પર બેસાડી દીધી.
સા ગૃહીતાતિચુક્રોશ રાવણેન યશસ્વિની। રામેતિ સીતા દુઃખાર્તા રામં દૂરં ગતં વને
યશસ્વિ સીતાએ રાવણના હાથમાં આવી દુઃખથી રામનું નામ લઈ રડવા લાગી, કારણ કે રામ તો જંગલમાં દૂર હતો.
તામકામાં સ કામાર્તઃ પન્નગેન્દ્રવધૂમિવ। વિચેષ્ટમાનામાદાય ઉત્પપાતાથ રાવણઃ
કામથી અંધ રાવણ, સીતાને પકડીને, જેમ સાપના રાજાની પત્નીને કોઈ લઈ જાય, તેમ ઉડતી લઈ ગયો.
તતઃ સા રાક્ષસેન્દ્રેણ હ્રિયમાણા વિહાયસા। ભૃશં ચુક્રોશ મત્તેવ ભ્રાન્તચિત્તા યથાતુરા
પછી જ્યારે રાક્ષસોના રાજા દ્વારા આકાશમાં લઈ જવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે સીતા ખૂબ જ રડી, મનથી ગભરાયેલી, પીડિત સ્ત્રી જેવી.
હા લક્ષ્મણ મહાબાહો ગુરુચિત્તપ્રસાદક। હ્રિયમાણાં ન જાનીષે રક્ષસા કામરૂપિણા
'હે લક્ષ્મણ, મહાબલી, વડીલોના મનને આનંદ આપનારા, તને ખબર નથી કે હું કામરૂપ રાક્ષસ દ્વારા અપહૃત થઈ રહી છું!'
જીવિતં સુખમર્થં ચ ધર્મહેતોઃ પરિત્યજન્। હ્રિયમાણામધર્મેણ માં રાઘવ ન પશ્યસિ
'રાઘવ, તું ધર્મ માટે જીવન, સુખ અને ધન બધું છોડ્યું, પણ હું અધીર્મથી અપહૃત થાઉં છું એ તને દેખાતું નથી!'
નનુ નામાવિનીતાનાં વિનેતાસિ પરંતપ। કથમેવંવિધં પાપં ન ત્વં શાધિ હિ રાવણમ્
હે શત્રુઓને દુઃખ આપનાર, શું તમે ખરેખર અવિનીતોનો દંડ આપનાર નથી? તો પછી આવું પાપ કામ કરનાર રાવણને તમે શા માટે દંડ આપતા નથી?
ન તુ સદ્યોઽવિનીતસ્ય દૃશ્યતે કર્મણઃ ફલમ્। કાલોઽપ્યઙ્ગીભવત્યત્ર સસ્યાનામિવ પક્તયે
અવિનયથી કરેલા કામનું ફળ તરત જ દેખાતું નથી; જેમ પાક માટે સમય જરૂરી છે, તેમ અહીં પણ સમય પોતાનું કામ કરે છે.
ત્વં કર્મ કૃતવાનેતત્ કાલોપહતચેતનઃ। જીવિતાન્તકરં ઘોરં રામાદ્ વ્યસનમાપ્નુહિ
તમે સમયના પ્રભાવે મન ભટકી આ કર્મ કર્યું છે; હવે રામના હાથે ભયાનક દુઃખ ભોગવો, જે તમારું જીવન અંત કરે.
હન્તેદાનીં સકામા તુ કૈકેયી બાન્ધવૈઃ સહ। હ્રિયેયં ધર્મકામસ્ય ધર્મપત્ની યશસ્વિનઃ
હવે કૈકેયી અને તેના સગાંઓ ખુશ થઈ શકે છે; ધર્મપ્રેમી અને યશસ્વી પતિની ધર્મપત્ની અહીંથી અપહરણ થઈ રહી છે.
આમન્ત્રયે જનસ્થાને કર્ણિકારાંશ્ચ પુષ્પિતાન્। ક્ષિપ્રં રામાય શંસધ્વં સીતાં હરતિ રાવણઃ
હું જનસ્થાનના ફૂલેલા કર્ણિકર વૃક્ષોને સંબોધું છું: જલ્દી રામને કહો કે રાવણ સીતા ને લઈ જાય છે.
હંસસારસસંઘુષ્ટાં વન્દે ગોદાવરીં નદીમ્। ક્ષિપ્રં રામાય શંસ ત્વં સીતાં હરતિ રાવણઃ
હું હંસ અને સારસના ઝુંડથી ગુંજી ઉઠેલી ગોદાવરી નદીને વંદન કરું છું; તું પણ જલ્દી રામને કહેજે કે રાવણ સીતા ને અપહરણ કરી રહ્યો છે.
દૈવતાનિ ચ યાન્યસ્મિન્ વને વિવિધપાદપે। નમસ્કરોમ્યહં તેભ્યો ભર્તુઃ શંસત માં હૃતામ્
આ વનમાં વિવિધ વૃક્ષોમાં વસતા દેવતાઓને પણ હું વંદન કરું છું; મારા પતિને કહો કે હું અપહરણ થઈ ગઈ છું.
યાનિ કાનિચિદપ્યત્ર સત્ત્વાનિ વિવિધાનિ ચ। સર્વાણિ શરણં યામિ મૃગપક્ષિગણાનિ વૈ
અહીં જે-જે જીવ છે, જે પણ પ્રકારના છે, મૃગો અને પક્ષીઓ સહિત, હું બધાની શરણમાં આવું છું.
હ્રિયમાણાં પ્રિયાં ભર્તુઃ પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસીમ્। વિવશા તે હૃતા સીતા રાવણેનેતિ શંસત
હું, મારા પતિને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય, અશક્ત બનીને અપહરણ થઈ રહી છું—તેમને કહો કે રાવણે સીતા ને લઈ ગઈ છે.
વિદિત્વા તુ મહાબાહુરમુત્રાપિ મહાબલઃ। આનેષ્યતિ પરાક્રમ્ય વૈવસ્વતહૃતામપિ
મારા પતિ, મહાબળવાન અને મહાશક્તિશાળી, આ જાણીને પોતાના પરાક્રમથી મને યમરાજના પાશમાંથી પણ પાછી લાવી લેશે.
સા તદા કરુણા વાચો વિલપન્તી સુદુઃખિતા। વનસ્પતિગતં ગૃધ્રં દદર્શાયતલોચના
ત્યારે, ખૂબ દુઃખી થઈને, કરુણા ભરેલા શબ્દો બોલતી, વિશાળ નેત્રોવાળી એ સ્ત્રીએ વૃક્ષ પર બેઠેલા ગૃધ્રને જોયો.
સા તમુદ્વીક્ષ્ય સુશ્રોણી રાવણસ્ય વશંગતા। સમાક્રન્દદ્ ભયપરા દુઃખોપહતયા ગિરા
રાવણના વશમાં આવેલી, સુંદર નિતંબવાળી એ સ્ત્રીએ, ગૃધ્રને જોઈ, ભયથી વ્યાકુળ થઈ, દુઃખથી કંપતી અવાજે રડવા લાગી.
જટાયો પશ્ય મામાર્ય હ્રિયમાણામનાથવત્। અનેન રાક્ષસેન્દ્રેણાકરુણં પાપકર્મણા
હે જટાયુ, હે મહાન, મને જોયો કે હું આ રાક્ષસરાજ, ક્રૂર અને પાપી રાવણના હાથે અનાથની જેમ અપહરણ થઈ રહી છું.
નૈષ વારયિતું શક્યસ્ત્વયા ક્રૂરો નિશાચરઃ। સત્વવાઞ્જિતકાશી ચ સાયુધશ્ચૈવ દુર્મતિઃ
આ ક્રૂર રાક્ષસને તમે રોકી શકશો નહીં; એ બળવાન છે, છેતરપિંડીયું મન ધરાવે છે, શસ્ત્રધારી છે અને દુષ્ટ છે.
રામાય તુ યથાતત્ત્વં જટાયો હરણં મમ। લક્ષ્મણાય ચ તત્ સર્વમાખ્યાતવ્યમશેષતઃ
હે જટાયુ, મારા અપહરણની સાચી વાત રામને કહેજે અને લક્ષ્મણને પણ બધું વિગતે જણાવજો.
thumb|પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રદ્ધાપૂર્વક પચાસમો સર્ગ સાંભળો. શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો પચાસમો સર્ગ.
તં શબ્દમવસુપ્તસ્તુ જટાયુરથ શુશ્રુવે। નિરૈક્ષદ્ રાવણં ક્ષિપ્રં વૈદેહીં ચ દદર્શ સઃ
પછી, પૂરતો જાગ્યો ન હતો એવો જટાયુ એ અવાજ સાંભળ્યો; તેણે તરત જ રાવણને જોયો અને સાથે વૈદેહી ને પણ જોઈ.
તતઃ પર્વતશૃઙ્ગાભસ્તીક્ષ્ણતુણ્ડઃ ખગોત્તમઃ। વનસ્પતિગતઃ શ્રીમાન્ વ્યાજહાર શુભાં ગિરમ્
પછી, પર્વતની ચોટી જેટલું તીક્ષ્ણ ચાંચ ધરાવતો, વૃક્ષ પર બેઠેલો, તેજસ્વી અને સર્વોત્તમ પક્ષી શુભ વાણી બોલ્યો.