અર્કં તુદ્યાં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વિભિન્દ્યાં હિ મહીતલમ્। કામરૂપેણ ઉન્મત્તે પશ્ય માં કામરૂપિણમ્
હું તીક્ષ્ણ બાણોથી સૂર્યને ભેદી શકું અને ધરતીને ફાડી શકું; હે ઉન્મત્ત, મારી ઇચ્છાથી રૂપ બદલવાની શક્તિ જોઈ લે.
એવમુક્તવતસ્તસ્ય રાવણસ્ય શિખિપ્રભે। ક્રુદ્ધસ્ય હરિપર્યન્તે રક્તે નેત્રે બભૂવતુઃ
આ રીતે રાવણ, મોર જેવી કાંતિ ધરાવતો, ગુસ્સામાં બોલતાં બોલતાં, તેની આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગઈ.
સદ્યઃ સૌમ્યં પરિત્યજ્ય તીક્ષ્ણરૂપં સ રાવણઃ। સ્વં રૂપં કાલરૂપાભં ભેજે વૈશ્રવણાનુજઃ
તત્કાળ રાવણે પોતાનું સૌમ્ય રૂપ છોડીને, કાળ જેવું ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું; તે વૈશ્વરવણનો ભાઈ હતો.
સંરક્તનયનઃ શ્રીમાંસ્તપ્તકાઞ્ચનભૂષણઃ। ક્રોધેન મહતાવિષ્ટો નીલજીમૂતસંનિભઃ
તેની આંખો લોહી જેવી લાલ, તપેલા સોનાના આભૂષણોથી શોભિત, ભારે ગુસ્સાથી ભરેલો અને કાળી મેઘમાળા જેવો દેખાતો હતો.
દશાસ્યો વિંશતિભુજો બભૂવ ક્ષણદાચરઃ। સ પરિવ્રાજકચ્છદ્મ મહાકાયો વિહાય તત્
દશમુખી, વીસ હાથો ધરાવતો રાત્રે ફરતો રાવણ, ભિક્ષુકનું વેશ છોડીને પોતાનું વિશાળ સ્વરૂપ દેખાડ્યું.
પ્રતિપેદે સ્વકં રૂપં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। રક્તામ્બરધરસ્તસ્થૌ સ્ત્રીરત્નં પ્રેક્ષ્ય મૈથિલીમ્
રાક્ષસોના રાજા રાવણે પોતાનું મૂળ રૂપ ધારણ કર્યું, લાલ વસ્ત્ર પહેરીને, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી વૈદેહીને નિહાળતો ઊભો રહ્યો.
સ તામસિતકેશાન્તાં ભાસ્કરસ્ય પ્રભામિવ। વસનાભરણોપેતાં મૈથિલીં રાવણોઽબ્રવીત્
કાળી વાળવાળી, સૂર્યની કિરણ જેવો તેજ ધરાવતી, સુંદર વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી સજ્જ એવી વૈદેહીને રાવણે કહ્યું:
ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતં યદિ ભર્તારમિચ્છસિ। મામાશ્રય વરારોહે તવાહં સદૃશઃ પતિઃ
હે સુંદર કટિવાળી, જો તું ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ પતિ ઇચ્છે છે, તો મારી પાસે આવ; હું તારો યોગ્ય પતિ છું.
માં ભજસ્વ ચિરાય ત્વમહં શ્લાઘ્યઃ પતિસ્તવ। નૈવ ચાહં ક્વચિદ્ ભદ્રે કરિષ્યે તવ વિપ્રિયમ્
મારે જીવનભરનો સાથ સ્વીકાર, હું તારો વખાણવા યોગ્ય પતિ છું; હે સુમને, હું ક્યારેય તને દુઃખ નહિ આપું.
ત્યજ્યતાં માનુષો ભાવો મયિ ભાવઃ પ્રણીયતામ્। રાજ્યાચ્ચ્યુતમસિદ્ધાર્થં રામં પરિમિતાયુષમ્
માણસનો મમત્વ છોડ અને તારો મન મારા પર રાખ; જે રામ રાજ્ય ગુમાવી બેઠો છે, ધ્યેયમાં નિષ્ફળ રહ્યો છે અને જીવન પણ ઓછું છે, તેને ત્યજી દે.
કૈર્ગુણૈરનુરક્તાસિ મૂઢે પણ્ડિતમાનિનિ। યઃ સ્ત્રિયો વચનાદ્ રાજ્યં વિહાય સસુહૃજ્જનમ્
હે મૂર્ખ, પંડિતાઈ બતાવનારી, કયા ગુણથી તું એના પર મોહિત થઈ છે? એ તો સ્ત્રીના શબ્દે રાજ્ય અને મિત્રો બધું છોડીને આવ્યો છે.
અસ્મિન્ વ્યાલાનુચરિતે વને વસતિ દુર્મતિઃ। ઇત્યુક્ત્વા મૈથિલીં વાક્યં પ્રિયાર્હાં પ્રિયવાદિનીમ્
એ તો આ જંગલમાં, જંગલી પ્રાણીઓ વચ્ચે, ભટકાયેલી બુદ્ધિ સાથે રહે છે—એવું કહીને રાવણે પ્રેમ લાયક અને મીઠું બોલતી વૈદેહીને કહ્યું.
અભિગમ્ય સુદુષ્ટાત્મા રાક્ષસઃ કામમોહિતઃ। જગ્રાહ રાવણઃ સીતાં બુધઃ ખે રોહિણીમિવ
પછી દુષ્ટ હૃદયવાળો રાક્ષસ, કામથી અંધ, સીતાને આવીને પકડી લે છે, જેમ ચંદ્ર આકાશમાં રોહિણીને પકડી લે છે.
વામેન સીતાં પદ્માક્ષીં મૂર્ધજેષુ કરેણ સઃ। ઊર્વોસ્તુ દક્ષિણેનૈવ પરિજગ્રાહ પાણિના
એણે ડાબા હાથથી કમળની આંખવાળી સીતાના વાળ પકડ્યા અને જમણા હાથથી તેના જાંઘ પકડી લીધી.
તં દૃષ્ટ્વા ગિરિશૃઙ્ગાભં તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રં મહાભુજમ્। પ્રાદ્રવન્ મૃત્યુસંકાશં ભયાર્તા વનદેવતાઃ
પર્વત જેવું મોટું, તીક્ષ્ણ દાંતવાળું અને બળવાન હાથ ધરાવતું એ દ્રશ્ય જોઈ, જંગલની દેવીઓ મરણ સમા ભયથી ડરીને ભાગી ગઈ.
સ ચ માયામયો દિવ્યઃ ખરયુક્તઃ ખરસ્વનઃ। પ્રત્યદૃશ્યત હેમાઙ્ગો રાવણસ્ય મહારથઃ
પછી રાવણનું ચમત્કારીક, સુવર્ણ જેવું તેજ ધરાવતું, ખરો જોડેલા અને કર્કશ અવાજ કરતું રથ દેખાયું.
તતસ્તાં પરુષૈર્વાક્યૈરભિતર્જ્ય મહાસ્વનઃ। અંકેનાદાય વૈદેહીં રથમારોપયત્ તદા
પછી રાવણે ઉગ્ર શબ્દો અને ભયાનક ગર્જના સાથે વૈદેહીને ધમકાવી, તેને ગોદમાં લઈ રથ પર બેસાડી દીધી.
સા ગૃહીતાતિચુક્રોશ રાવણેન યશસ્વિની। રામેતિ સીતા દુઃખાર્તા રામં દૂરં ગતં વને
યશસ્વિ સીતાએ રાવણના હાથમાં આવી દુઃખથી રામનું નામ લઈ રડવા લાગી, કારણ કે રામ તો જંગલમાં દૂર હતો.
તામકામાં સ કામાર્તઃ પન્નગેન્દ્રવધૂમિવ। વિચેષ્ટમાનામાદાય ઉત્પપાતાથ રાવણઃ
કામથી અંધ રાવણ, સીતાને પકડીને, જેમ સાપના રાજાની પત્નીને કોઈ લઈ જાય, તેમ ઉડતી લઈ ગયો.
તતઃ સા રાક્ષસેન્દ્રેણ હ્રિયમાણા વિહાયસા। ભૃશં ચુક્રોશ મત્તેવ ભ્રાન્તચિત્તા યથાતુરા
પછી જ્યારે રાક્ષસોના રાજા દ્વારા આકાશમાં લઈ જવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે સીતા ખૂબ જ રડી, મનથી ગભરાયેલી, પીડિત સ્ત્રી જેવી.
હા લક્ષ્મણ મહાબાહો ગુરુચિત્તપ્રસાદક। હ્રિયમાણાં ન જાનીષે રક્ષસા કામરૂપિણા
'હે લક્ષ્મણ, મહાબલી, વડીલોના મનને આનંદ આપનારા, તને ખબર નથી કે હું કામરૂપ રાક્ષસ દ્વારા અપહૃત થઈ રહી છું!'
જીવિતં સુખમર્થં ચ ધર્મહેતોઃ પરિત્યજન્। હ્રિયમાણામધર્મેણ માં રાઘવ ન પશ્યસિ
'રાઘવ, તું ધર્મ માટે જીવન, સુખ અને ધન બધું છોડ્યું, પણ હું અધીર્મથી અપહૃત થાઉં છું એ તને દેખાતું નથી!'
નનુ નામાવિનીતાનાં વિનેતાસિ પરંતપ। કથમેવંવિધં પાપં ન ત્વં શાધિ હિ રાવણમ્
હે શત્રુઓને દુઃખ આપનાર, શું તમે ખરેખર અવિનીતોનો દંડ આપનાર નથી? તો પછી આવું પાપ કામ કરનાર રાવણને તમે શા માટે દંડ આપતા નથી?
ન તુ સદ્યોઽવિનીતસ્ય દૃશ્યતે કર્મણઃ ફલમ્। કાલોઽપ્યઙ્ગીભવત્યત્ર સસ્યાનામિવ પક્તયે
અવિનયથી કરેલા કામનું ફળ તરત જ દેખાતું નથી; જેમ પાક માટે સમય જરૂરી છે, તેમ અહીં પણ સમય પોતાનું કામ કરે છે.
ત્વં કર્મ કૃતવાનેતત્ કાલોપહતચેતનઃ। જીવિતાન્તકરં ઘોરં રામાદ્ વ્યસનમાપ્નુહિ
તમે સમયના પ્રભાવે મન ભટકી આ કર્મ કર્યું છે; હવે રામના હાથે ભયાનક દુઃખ ભોગવો, જે તમારું જીવન અંત કરે.
હન્તેદાનીં સકામા તુ કૈકેયી બાન્ધવૈઃ સહ। હ્રિયેયં ધર્મકામસ્ય ધર્મપત્ની યશસ્વિનઃ
હવે કૈકેયી અને તેના સગાંઓ ખુશ થઈ શકે છે; ધર્મપ્રેમી અને યશસ્વી પતિની ધર્મપત્ની અહીંથી અપહરણ થઈ રહી છે.
આમન્ત્રયે જનસ્થાને કર્ણિકારાંશ્ચ પુષ્પિતાન્। ક્ષિપ્રં રામાય શંસધ્વં સીતાં હરતિ રાવણઃ
હું જનસ્થાનના ફૂલેલા કર્ણિકર વૃક્ષોને સંબોધું છું: જલ્દી રામને કહો કે રાવણ સીતા ને લઈ જાય છે.
હંસસારસસંઘુષ્ટાં વન્દે ગોદાવરીં નદીમ્। ક્ષિપ્રં રામાય શંસ ત્વં સીતાં હરતિ રાવણઃ
હું હંસ અને સારસના ઝુંડથી ગુંજી ઉઠેલી ગોદાવરી નદીને વંદન કરું છું; તું પણ જલ્દી રામને કહેજે કે રાવણ સીતા ને અપહરણ કરી રહ્યો છે.
દૈવતાનિ ચ યાન્યસ્મિન્ વને વિવિધપાદપે। નમસ્કરોમ્યહં તેભ્યો ભર્તુઃ શંસત માં હૃતામ્
આ વનમાં વિવિધ વૃક્ષોમાં વસતા દેવતાઓને પણ હું વંદન કરું છું; મારા પતિને કહો કે હું અપહરણ થઈ ગઈ છું.
યાનિ કાનિચિદપ્યત્ર સત્ત્વાનિ વિવિધાનિ ચ। સર્વાણિ શરણં યામિ મૃગપક્ષિગણાનિ વૈ
અહીં જે-જે જીવ છે, જે પણ પ્રકારના છે, મૃગો અને પક્ષીઓ સહિત, હું બધાની શરણમાં આવું છું.