નિષ્કમ્પપત્રાસ્તરવો નદ્યશ્ચ સ્તિમિતોદકાઃ। ભવન્તિ યત્ર તત્રાહં તિષ્ઠામિ ચ ચરામિ ચ
જ્યાં હું રહું કે ફરું, ત્યાં વૃક્ષોના પાંદડા પણ હલતા નથી અને નદીઓનું પાણી પણ સ્થિર થઈ જાય છે.
મમ પારે સમુદ્રસ્ય લઙ્કા નામ પુરી શુભા। સમ્પૂર્ણા રાક્ષસૈર્ઘોરૈર્યથેન્દ્રસ્યામરાવતી
સમુદ્રની પાર મારી સુંદર લંકા નામની નગરી છે, જે ભયાનક રાક્ષસોથી ભરેલી છે, જેમ ઈન્દ્ર માટે અમરાવતી અમરોથી ભરેલી છે.
પ્રાકારેણ પરિક્ષિપ્તા પાણ્ડુરેણ વિરાજિતા। હેમકક્ષ્યા પુરી રમ્યા વૈદૂર્યમયતોરણા
એ મનોહર નગરી ચમકતા સફેદ કિલ્લે વડે ઘેરાયેલી છે, સુવર્ણના ઓટલા અને વૈદૂર્યના દરવાજા વડે શોભાયમાન છે.
હસ્ત્યશ્વરથસમ્બાધા તૂર્યનાદવિનાદિતા। સર્વકામફલૈર્વૃક્ષૈઃ સંકુલોદ્યાનભૂષિતા
એ શહેરમાં હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભીડ છે, વાદ્યના નાદથી ગુંજતું છે અને સર્વ પ્રકારના ફળ આપતા વૃક્ષોથી ભરેલા ઉદ્યાનો વડે શોભાયમાન છે.
તત્ર ત્વં વસ હે સીતે રાજપુત્રિ મયા સહ। ન સ્મરિષ્યસિ નારીણાં માનુષીણાં મનસ્વિનિ
હે રાજકુમારી સીતે, તું એ નગરીમાં મારા સાથે વસ; તને માનવ સ્ત્રીઓની યાદ પણ નહીં આવે, હે વિચારશીલ.
ભુઞ્જાના માનુષાન્ ભોગાન્ દિવ્યાંશ્ચ વરવર્ણિનિ। ન સ્મરિષ્યસિ રામસ્ય માનુષસ્ય ગતાયુષઃ
હે સુંદર કાયાવાળી, ત્યાં તું માનવ અને દૈવી સુખો માણીશ, અને મૃત્યુ પામેલા માનવ રામને પણ યાદ નહીં કરે.
સ્થાપયિત્વા પ્રિયં પુત્રં રાજ્યે દશરથો નૃપઃ। મન્દવીર્યસ્તતો જ્યેષ્ઠઃ સુતઃ પ્રસ્થાપિતો વનમ્
દશરથ રાજાએ પોતાના પ્રિય પુત્રને રાજગાદી પર બેસાડ્યા પછી, પોતે શક્તિહીન થઈને, પોતાનો મોટો પુત્ર વનમાં મોકલી દીધો.
તેન કિં ભ્રષ્ટરાજ્યેન રામેણ ગતચેતસા। કરિષ્યસિ વિશાલાક્ષિ તાપસેન તપસ્વિના
વિશાળ નેત્રવાળી, રાજ્ય ગુમાવનાર અને મનથી પણ વિમુખ એવા રામ સાથે, તું તપસ્વી બનીને શું હાંસલ કરી શકીશ?
રક્ષ રાક્ષસભર્તારં કામય સ્વયમાગતમ્। ન મન્મથશરાવિષ્ટં પ્રત્યાખ્યાતું ત્વમર્હસિ
રાક્ષસોના સ્વામી, જે પોતે તારી પાસે આવ્યો છે, તેનું રક્ષણ કર અને તેને સ્વીકાર; પ્રેમમાં પીડાયેલી વ્યક્તિને તું નકારવી જોઈએ નહીં.
પ્રત્યાખ્યાય હિ માં ભીરુ પશ્ચાત્તાપં ગમિષ્યસિ। ચરણેનાભિહત્યેવ પુરૂરવસમુર્વશી
હે ડરપોક, જો તું મને નકારી દેશે તો, પછી પસ્તાવું પડશે, જેમ ઉર્વશીએ પુરુરવાસને પગથી માર્યા પછી પસ્તાવ્યું હતું.
અઙ્ગુલ્યા ન સમો રામો મમ યુદ્ધે સ માનુષઃ। તવ ભાગ્યેન સમ્પ્રાપ્તં ભજસ્વ વરવર્ણિનિ
યુદ્ધમાં રામ તો મારા આંગળીની પણ બરાબરી કરી શકે નહીં; હે સુંદર વર્ણવાળી, તારા ભાગ્યે જે મળ્યું છે તેનું આનંદ માણ.
એવમુક્તા તુ વૈદેહી ક્રુદ્ધા સંરક્તલોચના। અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં રહિતે રાક્ષસાધિપમ્
આવી રીતે કહેતાં, વૈદેહી ગુસ્સેથી આંખો લાલ કરીને, એકાંતમાં રાક્ષસાધિપતિને કઠોર શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
કથં વૈશ્રવણં દેવં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્। ભ્રાતરં વ્યપદિશ્ય ત્વમશુભં કર્તુમિચ્છસિ
તને બધાજ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત એવા વૈશ્વરવણ દેવના ભાઈ હોવાનો દાવો કરીને, દુષ્કર્મ કરવા કેવી રીતે મન થાય છે?
અવશ્યં વિનશિષ્યન્તિ સર્વે રાવણ રાક્ષસાઃ। યેષાં ત્વં કર્કશો રાજા દુર્બુદ્ધિરજિતેન્દ્રિયઃ
હે રાવણ, તું જે રાક્ષસોનો રાજા છે, અને જે ક્રૂર, દુર્વિવેકી અને ઇન્દ્રિયજિત છે, એવા બધા રાક્ષસો નિશ્ચિતપણે નાશ પામશે.
અપહૃત્ય શચીં ભાર્યાં શક્યમિન્દ્રસ્ય જીવિતુમ્। નહિ રામસ્ય ભાર્યાં મામાનીય સ્વસ્તિમાન્ ભવેત્
ઇન્દ્ર પોતાની પત્ની શચીને અપહરણ કર્યા પછી પણ જીવી શકે છે, પણ રામની પત્ની મને લાવીને તું સુરક્ષિત રહી શકીશ નહીં.
જીવેચ્ચિરં વજ્રધરસ્ય પશ્ચા- ચ્છચીં પ્રધૃષ્યાપ્રતિરૂપરૂપામ્। ન માદૃશીં રાક્ષસ ધર્ષયિત્વા પીતામૃતસ્યાપિ તવાસ્તિ મોક્ષઃ
વજ્રધારી ઇન્દ્રની અનન્ય સુંદર પત્ની શચીને અપમાન કર્યા પછી પણ કોઈ લાંબા સમય સુધી જીવી શકે છે, પણ મારી જેમ સ્ત્રીનું અપમાન કર્યા પછી, હે રાક્ષસ, અમૃત પીધા પછી પણ તને મુક્તિ નહીં મળે.
thumb|એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ઉનપચાસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
સીતાયા વચનં શ્રુત્વા દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્। હસ્તે હસ્તં સમાહત્ય ચકાર સુમહદ્ વપુઃ
સીતાના શબ્દો સાંભળીને, પરાક્રમી દશમુખે પોતાનો હાથ હાથમાં માર્યો અને પોતાનું રૂપ બહુ મોટું કરી લીધું.
સ મૈથિલીં પુનર્વાક્યં બભાષે વાક્યકોવિદઃ। નોન્મત્તયા શ્રુતૌ મન્યે મમ વીર્યપરાક્રમૌ
વાણીમાં નિપુણ એ રાવણે ફરીથી માઇથિલીને કહ્યું: 'હું સમજું છું કે, તું પાગલ નથી, છતાં પણ મારા બળ અને પરાક્રમ તારા કાન સુધી પહોંચ્યા નથી.'
ઉદ્વહેયં ભુજાભ્યાં તુ મેદિનીમમ્બરે સ્થિતઃ। આપિબેયં સમુદ્રં ચ મૃત્યું હન્યાં રણે સ્થિતઃ
હું આકાશમાં ઊભો રહીને મારા હાથથી ધરતી ઉઠાવી શકું, સમુદ્ર પી જઉં અને યુદ્ધમાં મૃત્યુને પણ મારી નાખું.
અર્કં તુદ્યાં શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વિભિન્દ્યાં હિ મહીતલમ્। કામરૂપેણ ઉન્મત્તે પશ્ય માં કામરૂપિણમ્
હું તીક્ષ્ણ બાણોથી સૂર્યને ભેદી શકું અને ધરતીને ફાડી શકું; હે ઉન્મત્ત, મારી ઇચ્છાથી રૂપ બદલવાની શક્તિ જોઈ લે.
એવમુક્તવતસ્તસ્ય રાવણસ્ય શિખિપ્રભે। ક્રુદ્ધસ્ય હરિપર્યન્તે રક્તે નેત્રે બભૂવતુઃ
આ રીતે રાવણ, મોર જેવી કાંતિ ધરાવતો, ગુસ્સામાં બોલતાં બોલતાં, તેની આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગઈ.
સદ્યઃ સૌમ્યં પરિત્યજ્ય તીક્ષ્ણરૂપં સ રાવણઃ। સ્વં રૂપં કાલરૂપાભં ભેજે વૈશ્રવણાનુજઃ
તત્કાળ રાવણે પોતાનું સૌમ્ય રૂપ છોડીને, કાળ જેવું ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું; તે વૈશ્વરવણનો ભાઈ હતો.
સંરક્તનયનઃ શ્રીમાંસ્તપ્તકાઞ્ચનભૂષણઃ। ક્રોધેન મહતાવિષ્ટો નીલજીમૂતસંનિભઃ
તેની આંખો લોહી જેવી લાલ, તપેલા સોનાના આભૂષણોથી શોભિત, ભારે ગુસ્સાથી ભરેલો અને કાળી મેઘમાળા જેવો દેખાતો હતો.
દશાસ્યો વિંશતિભુજો બભૂવ ક્ષણદાચરઃ। સ પરિવ્રાજકચ્છદ્મ મહાકાયો વિહાય તત્
દશમુખી, વીસ હાથો ધરાવતો રાત્રે ફરતો રાવણ, ભિક્ષુકનું વેશ છોડીને પોતાનું વિશાળ સ્વરૂપ દેખાડ્યું.
પ્રતિપેદે સ્વકં રૂપં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। રક્તામ્બરધરસ્તસ્થૌ સ્ત્રીરત્નં પ્રેક્ષ્ય મૈથિલીમ્
રાક્ષસોના રાજા રાવણે પોતાનું મૂળ રૂપ ધારણ કર્યું, લાલ વસ્ત્ર પહેરીને, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી વૈદેહીને નિહાળતો ઊભો રહ્યો.
સ તામસિતકેશાન્તાં ભાસ્કરસ્ય પ્રભામિવ। વસનાભરણોપેતાં મૈથિલીં રાવણોઽબ્રવીત્
કાળી વાળવાળી, સૂર્યની કિરણ જેવો તેજ ધરાવતી, સુંદર વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી સજ્જ એવી વૈદેહીને રાવણે કહ્યું:
ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતં યદિ ભર્તારમિચ્છસિ। મામાશ્રય વરારોહે તવાહં સદૃશઃ પતિઃ
હે સુંદર કટિવાળી, જો તું ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ પતિ ઇચ્છે છે, તો મારી પાસે આવ; હું તારો યોગ્ય પતિ છું.
માં ભજસ્વ ચિરાય ત્વમહં શ્લાઘ્યઃ પતિસ્તવ। નૈવ ચાહં ક્વચિદ્ ભદ્રે કરિષ્યે તવ વિપ્રિયમ્
મારે જીવનભરનો સાથ સ્વીકાર, હું તારો વખાણવા યોગ્ય પતિ છું; હે સુમને, હું ક્યારેય તને દુઃખ નહિ આપું.
ત્યજ્યતાં માનુષો ભાવો મયિ ભાવઃ પ્રણીયતામ્। રાજ્યાચ્ચ્યુતમસિદ્ધાર્થં રામં પરિમિતાયુષમ્
માણસનો મમત્વ છોડ અને તારો મન મારા પર રાખ; જે રામ રાજ્ય ગુમાવી બેઠો છે, ધ્યેયમાં નિષ્ફળ રહ્યો છે અને જીવન પણ ઓછું છે, તેને ત્યજી દે.