તાં વેપમાનામુપલક્ષ્ય સીતાં સ રાવણો મૃત્યુસમપ્રભાવઃ। કુલં બલં નામ ચ કર્મ ચાત્મનઃ સમાચચક્ષે ભયકારણાર્થમ્
સીતા કાંપતી જોઈને, મૃત્યુ સમાન ભયાનક રાવણે, એને ડરાવવા માટે પોતાનું વંશ, બળ, નામ અને કાર્યો જણાવવાનું શરૂ કર્યું.
thumb|અષ્ટચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અડતાલીસમો સર્ગ સાંભળો.
એવં બ્રુવત્યાં સીતાયાં સંરબ્ધઃ પરુષં વચઃ। લલાટે ભ્રુકુટિં કૃત્વા રાવણઃ પ્રત્યુવાચ હ
જ્યારે સીતાએ આવું કહ્યું, ત્યારે રાવણ ગુસ્સે ભરાઈ ગયો, કપાળ પર ભ્રૂકુટિ ચઢાવી, કડક શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્યાહં સાપત્નો વરવર્ણિનિ। રાવણો નામ ભદ્રં તે દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્
હે સુંદર કાયાવાળી, હું વૈશ્વરવણનો સગો ભાઈ અને દુશ્મન છું; મારો નામ રાવણ છે, દશમુખી અને પ્રખર શક્તિ ધરાવનાર—તને શુભકામનાઓ.
યસ્ય દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ પિશાચપતગોરગાઃ। વિદ્રવન્તિ સદા ભીતા મૃત્યોરિવ સદા પ્રજાઃ
મારા ડરથી દેવો, ગંધર્વો, ભૂત-પ્રેતો, પક્ષીઓ અને સાપો હંમેશા ડરીને ભાગી જાય છે, જેમ બધાં જીવ મૃત્યુથી ડરે છે.
યેન વૈશ્રવણો ભ્રાતા વૈમાત્રાઃ કારણાન્તરે। દ્વન્દ્વમાસાદિતઃ ક્રોધાદ્ રણે વિક્રમ્ય નિર્જિતઃ
મારા સગા ભાઈ વૈશ્વરવણ સાથે, જે બીજી માતાનો છે, હું ગુસ્સામાં બીજા કારણસર યુદ્ધ કરવા ગયો અને એને લડાઈમાં હરાવી દીધો.
મદ્ભયાર્તઃ પરિત્યજ્ય સ્વમધિષ્ઠાનમૃદ્ધિમત્। કૈલાસં પર્વતશ્રેષ્ઠમધ્યાસ્તે નરવાહનઃ
મારા ભયથી પીડાઈને, એણે પોતાનું સુખાળ ઘર છોડી દીધું છે અને હવે નરવાહન પર ચઢીને શ્રેષ્ઠ પર્વત કૈલાસ પર રહે છે.
યસ્ય તત્ પુષ્પકં નામ વિમાનં કામગં શુભમ્। વીર્યાદાવર્જિતં ભદ્રે યેન યામિ વિહાયસમ્
એ સુંદર પુષ્પક વિમાન, જે મનગમતી જગ્યાએ જાય છે, મેં મારા પરાક્રમથી મેળવ્યું છે, હે ભદ્રે; એમાં બેઠા હું આકાશમાં ફરું છું.
મમ સંજાતરોષસ્ય મુખં દૃષ્ટ્વૈવ મૈથિલિ। વિદ્રવન્તિ પરિત્રસ્તાઃ સુરાઃ શક્રપુરોગમાઃ
હે મિથિલાનંદિની, જ્યારે હું ગુસ્સે થઈ જાઉં, ત્યારે મારું ચહેરું જોઈને ઈન્દ્ર સહિત બધા દેવો ડરીને ભાગી જાય છે.
યત્ર તિષ્ઠામ્યહં તત્ર મારુતો વાતિ શઙ્કિતઃ। તીવ્રાંશુઃ શિશિરાંશુશ્ચ ભયાત્ સમ્પદ્યતે દિવિ
જ્યાં હું ઊભો રહું, ત્યાં પવન પણ ડરીને ધીમે ફૂંકાય છે; સૂર્યની કિરણો તીવ્ર થાય છે અને ચંદ્રની કિરણો ભયથી ઠંડી પડી જાય છે.
નિષ્કમ્પપત્રાસ્તરવો નદ્યશ્ચ સ્તિમિતોદકાઃ। ભવન્તિ યત્ર તત્રાહં તિષ્ઠામિ ચ ચરામિ ચ
જ્યાં હું રહું કે ફરું, ત્યાં વૃક્ષોના પાંદડા પણ હલતા નથી અને નદીઓનું પાણી પણ સ્થિર થઈ જાય છે.
મમ પારે સમુદ્રસ્ય લઙ્કા નામ પુરી શુભા। સમ્પૂર્ણા રાક્ષસૈર્ઘોરૈર્યથેન્દ્રસ્યામરાવતી
સમુદ્રની પાર મારી સુંદર લંકા નામની નગરી છે, જે ભયાનક રાક્ષસોથી ભરેલી છે, જેમ ઈન્દ્ર માટે અમરાવતી અમરોથી ભરેલી છે.
પ્રાકારેણ પરિક્ષિપ્તા પાણ્ડુરેણ વિરાજિતા। હેમકક્ષ્યા પુરી રમ્યા વૈદૂર્યમયતોરણા
એ મનોહર નગરી ચમકતા સફેદ કિલ્લે વડે ઘેરાયેલી છે, સુવર્ણના ઓટલા અને વૈદૂર્યના દરવાજા વડે શોભાયમાન છે.
હસ્ત્યશ્વરથસમ્બાધા તૂર્યનાદવિનાદિતા। સર્વકામફલૈર્વૃક્ષૈઃ સંકુલોદ્યાનભૂષિતા
એ શહેરમાં હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભીડ છે, વાદ્યના નાદથી ગુંજતું છે અને સર્વ પ્રકારના ફળ આપતા વૃક્ષોથી ભરેલા ઉદ્યાનો વડે શોભાયમાન છે.
તત્ર ત્વં વસ હે સીતે રાજપુત્રિ મયા સહ। ન સ્મરિષ્યસિ નારીણાં માનુષીણાં મનસ્વિનિ
હે રાજકુમારી સીતે, તું એ નગરીમાં મારા સાથે વસ; તને માનવ સ્ત્રીઓની યાદ પણ નહીં આવે, હે વિચારશીલ.
ભુઞ્જાના માનુષાન્ ભોગાન્ દિવ્યાંશ્ચ વરવર્ણિનિ। ન સ્મરિષ્યસિ રામસ્ય માનુષસ્ય ગતાયુષઃ
હે સુંદર કાયાવાળી, ત્યાં તું માનવ અને દૈવી સુખો માણીશ, અને મૃત્યુ પામેલા માનવ રામને પણ યાદ નહીં કરે.
સ્થાપયિત્વા પ્રિયં પુત્રં રાજ્યે દશરથો નૃપઃ। મન્દવીર્યસ્તતો જ્યેષ્ઠઃ સુતઃ પ્રસ્થાપિતો વનમ્
દશરથ રાજાએ પોતાના પ્રિય પુત્રને રાજગાદી પર બેસાડ્યા પછી, પોતે શક્તિહીન થઈને, પોતાનો મોટો પુત્ર વનમાં મોકલી દીધો.
તેન કિં ભ્રષ્ટરાજ્યેન રામેણ ગતચેતસા। કરિષ્યસિ વિશાલાક્ષિ તાપસેન તપસ્વિના
વિશાળ નેત્રવાળી, રાજ્ય ગુમાવનાર અને મનથી પણ વિમુખ એવા રામ સાથે, તું તપસ્વી બનીને શું હાંસલ કરી શકીશ?
રક્ષ રાક્ષસભર્તારં કામય સ્વયમાગતમ્। ન મન્મથશરાવિષ્ટં પ્રત્યાખ્યાતું ત્વમર્હસિ
રાક્ષસોના સ્વામી, જે પોતે તારી પાસે આવ્યો છે, તેનું રક્ષણ કર અને તેને સ્વીકાર; પ્રેમમાં પીડાયેલી વ્યક્તિને તું નકારવી જોઈએ નહીં.
પ્રત્યાખ્યાય હિ માં ભીરુ પશ્ચાત્તાપં ગમિષ્યસિ। ચરણેનાભિહત્યેવ પુરૂરવસમુર્વશી
હે ડરપોક, જો તું મને નકારી દેશે તો, પછી પસ્તાવું પડશે, જેમ ઉર્વશીએ પુરુરવાસને પગથી માર્યા પછી પસ્તાવ્યું હતું.
અઙ્ગુલ્યા ન સમો રામો મમ યુદ્ધે સ માનુષઃ। તવ ભાગ્યેન સમ્પ્રાપ્તં ભજસ્વ વરવર્ણિનિ
યુદ્ધમાં રામ તો મારા આંગળીની પણ બરાબરી કરી શકે નહીં; હે સુંદર વર્ણવાળી, તારા ભાગ્યે જે મળ્યું છે તેનું આનંદ માણ.
એવમુક્તા તુ વૈદેહી ક્રુદ્ધા સંરક્તલોચના। અબ્રવીત્ પરુષં વાક્યં રહિતે રાક્ષસાધિપમ્
આવી રીતે કહેતાં, વૈદેહી ગુસ્સેથી આંખો લાલ કરીને, એકાંતમાં રાક્ષસાધિપતિને કઠોર શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
કથં વૈશ્રવણં દેવં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્। ભ્રાતરં વ્યપદિશ્ય ત્વમશુભં કર્તુમિચ્છસિ
તને બધાજ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત એવા વૈશ્વરવણ દેવના ભાઈ હોવાનો દાવો કરીને, દુષ્કર્મ કરવા કેવી રીતે મન થાય છે?
અવશ્યં વિનશિષ્યન્તિ સર્વે રાવણ રાક્ષસાઃ। યેષાં ત્વં કર્કશો રાજા દુર્બુદ્ધિરજિતેન્દ્રિયઃ
હે રાવણ, તું જે રાક્ષસોનો રાજા છે, અને જે ક્રૂર, દુર્વિવેકી અને ઇન્દ્રિયજિત છે, એવા બધા રાક્ષસો નિશ્ચિતપણે નાશ પામશે.
અપહૃત્ય શચીં ભાર્યાં શક્યમિન્દ્રસ્ય જીવિતુમ્। નહિ રામસ્ય ભાર્યાં મામાનીય સ્વસ્તિમાન્ ભવેત્
ઇન્દ્ર પોતાની પત્ની શચીને અપહરણ કર્યા પછી પણ જીવી શકે છે, પણ રામની પત્ની મને લાવીને તું સુરક્ષિત રહી શકીશ નહીં.
જીવેચ્ચિરં વજ્રધરસ્ય પશ્ચા- ચ્છચીં પ્રધૃષ્યાપ્રતિરૂપરૂપામ્। ન માદૃશીં રાક્ષસ ધર્ષયિત્વા પીતામૃતસ્યાપિ તવાસ્તિ મોક્ષઃ
વજ્રધારી ઇન્દ્રની અનન્ય સુંદર પત્ની શચીને અપમાન કર્યા પછી પણ કોઈ લાંબા સમય સુધી જીવી શકે છે, પણ મારી જેમ સ્ત્રીનું અપમાન કર્યા પછી, હે રાક્ષસ, અમૃત પીધા પછી પણ તને મુક્તિ નહીં મળે.
thumb|એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ઉનપચાસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
સીતાયા વચનં શ્રુત્વા દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્। હસ્તે હસ્તં સમાહત્ય ચકાર સુમહદ્ વપુઃ
સીતાના શબ્દો સાંભળીને, પરાક્રમી દશમુખે પોતાનો હાથ હાથમાં માર્યો અને પોતાનું રૂપ બહુ મોટું કરી લીધું.
સ મૈથિલીં પુનર્વાક્યં બભાષે વાક્યકોવિદઃ। નોન્મત્તયા શ્રુતૌ મન્યે મમ વીર્યપરાક્રમૌ
વાણીમાં નિપુણ એ રાવણે ફરીથી માઇથિલીને કહ્યું: 'હું સમજું છું કે, તું પાગલ નથી, છતાં પણ મારા બળ અને પરાક્રમ તારા કાન સુધી પહોંચ્યા નથી.'
ઉદ્વહેયં ભુજાભ્યાં તુ મેદિનીમમ્બરે સ્થિતઃ। આપિબેયં સમુદ્રં ચ મૃત્યું હન્યાં રણે સ્થિતઃ
હું આકાશમાં ઊભો રહીને મારા હાથથી ધરતી ઉઠાવી શકું, સમુદ્ર પી જઉં અને યુદ્ધમાં મૃત્યુને પણ મારી નાખું.