ક્ષુધિતસ્ય ચ સિંહસ્ય મૃગશત્રોસ્તરસ્વિનઃ। આશીવિષસ્ય વદનાદ્ દંષ્ટ્રામાદાતુમિચ્છસિ
તારે તો ભૂખ્યા સિંહના મોઢામાંથી દાંત ખેંચવાની ઈચ્છા છે, કે ઝેરી સાપના મોઢામાંથી દાંત પકડી લેવા ઈચ્છે છે.
મન્દરં પર્વતશ્રેષ્ઠં પાણિના હર્તુમિચ્છસિ। કાલકૂટં વિષં પીત્વા સ્વસ્તિમાન્ ગન્તુમિચ્છસિ
તારે તો પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મંદર પર્વતને હાથથી ઉઠાવાની ઈચ્છા છે, કે કાળકૂટ ઝેર પીધા પછી પણ સુખથી રહી જવાની ઈચ્છા છે.
અક્ષિ સૂચ્યા પ્રમૃજસિ જિહ્વયા લેઢિ ચ ક્ષુરમ્। રાઘવસ્ય પ્રિયાં ભાર્યામધિગન્તું ત્વમિચ્છસિ
તારે તો સૂઈથી આંખ ઘસવાની અને જીભથી ઉસ્તરા ચાટવાની ઈચ્છા છે, કેમ કે તું રાઘવજીની પ્રિય પત્નીને મેળવવા ઈચ્છે છે.
અવસજ્ય શિલાં કણ્ઠે સમુદ્રં તર્તુમિચ્છસિ। સૂર્યાચન્દ્રમસૌ ચોભૌ પાણિભ્યાં હર્તુમિચ્છસિ
તારે તો ગળામાં પથ્થર બાંધીને સમુદ્ર પાર કરવાની ઈચ્છા છે, કે હાથથી સૂર્ય અને ચંદ્રને પકડી લેવાની ઈચ્છા છે.
યો રામસ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં પ્રધર્ષયિતુમિચ્છસિ। અગ્નિં પ્રજ્વલિતં દૃષ્ટ્વા વસ્ત્રેણાહર્તુમિચ્છસિ
તારે તો રામજીની પ્રિય પત્નીને અપમાનિત કરવાની ઈચ્છા છે, એ તો જાણે અગ્નિ જોઈને કપડાંથી તેને પકડી લેવાની ઈચ્છા છે.
કલ્યાણવૃત્તાં યો ભાર્યાં રામસ્યાહર્તુમિચ્છસિ। અયોમુખાનાં શૂલાનામગ્રે ચરિતુમિચ્છસિ। રામસ્ય સદૃશીં ભાર્યાં યોઽધિગન્તું ત્વમિચ્છસિ
તારે તો રામજીની સદ્ગુણવતી પત્નીને પકડી લેવાની ઈચ્છા છે, એ જાણે લોખંડના ભાલાની ટોચ પર ચાલવાની ઈચ્છા છે, કેમ કે તું રામજી જેવી પત્નીને મેળવવા ઈચ્છે છે.
યદન્તરં સિંહસૃગાલયોર્વને યદન્તરં સ્યન્દનિકાસમુદ્રયોઃ। સુરાગ્ર્યસૌવીરકયોર્યદન્તરં તદન્તરં દાશરથેસ્તવૈવ ચ
જેમ જંગલમાં સિંહ અને શિયાળ વચ્ચે, નદી અને સમુદ્ર વચ્ચે, શ્રેષ્ઠ મધ અને સામાન્ય દારૂ વચ્ચે જેટલું અંતર છે, એટલું જ અંતર દશરથપુત્ર અને તારા વચ્ચે છે.
યદન્તરં કાઞ્ચનસીસલોહયો- ર્યદન્તરં ચન્દનવારિપઙ્કયોઃ। યદન્તરં હસ્તિબિડાલયોર્વને તદન્તરં દાશરથેસ્તવૈવ ચ
જેમ સોનાં, સીસા અને લોખંડમાં, ચંદન, પાણી અને કાદવમાં, અને જંગલમાં હાથી અને ગધેડા વચ્ચે જેટલું અંતર છે, એટલું જ અંતર દશરથપુત્ર અને તારા વચ્ચે છે.
તસ્મિન્ સહસ્રાક્ષસમપ્રભાવે રામે સ્થિતે કાર્મુકબાણપાણૌ। હૃતાપિ તેઽહં ન જરાં ગમિષ્યે આજ્યં યથા મક્ષિકયાવગીર્ણમ્
જ્યારે રામ, જેનો તેજ હજારો આંખો ધરાવનાર ઇન્દ્ર જેટલું છે, ધનુષ્ય અને બાણ હાથમાં લઈને ઊભા છે, ત્યારે ભલે હું તારી પાસેથી છીનવાઈ ગઈ છું, તોયે હું વૃદ્ધાવસ્થાને ક્યારેય પામીશ નહીં—જેમ ઘી પર માખી બેસે તો ઘી ઓછું થતું નથી.
ઇતીવ તદ્વાક્યમદુષ્ટભાવા સુદુષ્ટમુક્ત્વા રજનીચરં તમ્। ગાત્રપ્રકમ્પાદ્ વ્યથિતા બભૂવ વાતોદ્ધતા સા કદલીવ તન્વી
આ રીતે નિર્દોષ હૃદયથી, તેણે એ દुष્ટ રાત્રિચર રાક્ષસને કહ્યું; પણ શરીર કાંપતું હોવાથી, એ દુઃખી થઈ ગઈ, અને પવનમાં હલાવાતી કેળાની નાજુક ડાળ જેવી થકી ગઈ.
તાં વેપમાનામુપલક્ષ્ય સીતાં સ રાવણો મૃત્યુસમપ્રભાવઃ। કુલં બલં નામ ચ કર્મ ચાત્મનઃ સમાચચક્ષે ભયકારણાર્થમ્
સીતા કાંપતી જોઈને, મૃત્યુ સમાન ભયાનક રાવણે, એને ડરાવવા માટે પોતાનું વંશ, બળ, નામ અને કાર્યો જણાવવાનું શરૂ કર્યું.
thumb|અષ્ટચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અડતાલીસમો સર્ગ સાંભળો.
એવં બ્રુવત્યાં સીતાયાં સંરબ્ધઃ પરુષં વચઃ। લલાટે ભ્રુકુટિં કૃત્વા રાવણઃ પ્રત્યુવાચ હ
જ્યારે સીતાએ આવું કહ્યું, ત્યારે રાવણ ગુસ્સે ભરાઈ ગયો, કપાળ પર ભ્રૂકુટિ ચઢાવી, કડક શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્યાહં સાપત્નો વરવર્ણિનિ। રાવણો નામ ભદ્રં તે દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્
હે સુંદર કાયાવાળી, હું વૈશ્વરવણનો સગો ભાઈ અને દુશ્મન છું; મારો નામ રાવણ છે, દશમુખી અને પ્રખર શક્તિ ધરાવનાર—તને શુભકામનાઓ.
યસ્ય દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ પિશાચપતગોરગાઃ। વિદ્રવન્તિ સદા ભીતા મૃત્યોરિવ સદા પ્રજાઃ
મારા ડરથી દેવો, ગંધર્વો, ભૂત-પ્રેતો, પક્ષીઓ અને સાપો હંમેશા ડરીને ભાગી જાય છે, જેમ બધાં જીવ મૃત્યુથી ડરે છે.
યેન વૈશ્રવણો ભ્રાતા વૈમાત્રાઃ કારણાન્તરે। દ્વન્દ્વમાસાદિતઃ ક્રોધાદ્ રણે વિક્રમ્ય નિર્જિતઃ
મારા સગા ભાઈ વૈશ્વરવણ સાથે, જે બીજી માતાનો છે, હું ગુસ્સામાં બીજા કારણસર યુદ્ધ કરવા ગયો અને એને લડાઈમાં હરાવી દીધો.
મદ્ભયાર્તઃ પરિત્યજ્ય સ્વમધિષ્ઠાનમૃદ્ધિમત્। કૈલાસં પર્વતશ્રેષ્ઠમધ્યાસ્તે નરવાહનઃ
મારા ભયથી પીડાઈને, એણે પોતાનું સુખાળ ઘર છોડી દીધું છે અને હવે નરવાહન પર ચઢીને શ્રેષ્ઠ પર્વત કૈલાસ પર રહે છે.
યસ્ય તત્ પુષ્પકં નામ વિમાનં કામગં શુભમ્। વીર્યાદાવર્જિતં ભદ્રે યેન યામિ વિહાયસમ્
એ સુંદર પુષ્પક વિમાન, જે મનગમતી જગ્યાએ જાય છે, મેં મારા પરાક્રમથી મેળવ્યું છે, હે ભદ્રે; એમાં બેઠા હું આકાશમાં ફરું છું.
મમ સંજાતરોષસ્ય મુખં દૃષ્ટ્વૈવ મૈથિલિ। વિદ્રવન્તિ પરિત્રસ્તાઃ સુરાઃ શક્રપુરોગમાઃ
હે મિથિલાનંદિની, જ્યારે હું ગુસ્સે થઈ જાઉં, ત્યારે મારું ચહેરું જોઈને ઈન્દ્ર સહિત બધા દેવો ડરીને ભાગી જાય છે.
યત્ર તિષ્ઠામ્યહં તત્ર મારુતો વાતિ શઙ્કિતઃ। તીવ્રાંશુઃ શિશિરાંશુશ્ચ ભયાત્ સમ્પદ્યતે દિવિ
જ્યાં હું ઊભો રહું, ત્યાં પવન પણ ડરીને ધીમે ફૂંકાય છે; સૂર્યની કિરણો તીવ્ર થાય છે અને ચંદ્રની કિરણો ભયથી ઠંડી પડી જાય છે.
નિષ્કમ્પપત્રાસ્તરવો નદ્યશ્ચ સ્તિમિતોદકાઃ। ભવન્તિ યત્ર તત્રાહં તિષ્ઠામિ ચ ચરામિ ચ
જ્યાં હું રહું કે ફરું, ત્યાં વૃક્ષોના પાંદડા પણ હલતા નથી અને નદીઓનું પાણી પણ સ્થિર થઈ જાય છે.
મમ પારે સમુદ્રસ્ય લઙ્કા નામ પુરી શુભા। સમ્પૂર્ણા રાક્ષસૈર્ઘોરૈર્યથેન્દ્રસ્યામરાવતી
સમુદ્રની પાર મારી સુંદર લંકા નામની નગરી છે, જે ભયાનક રાક્ષસોથી ભરેલી છે, જેમ ઈન્દ્ર માટે અમરાવતી અમરોથી ભરેલી છે.
પ્રાકારેણ પરિક્ષિપ્તા પાણ્ડુરેણ વિરાજિતા। હેમકક્ષ્યા પુરી રમ્યા વૈદૂર્યમયતોરણા
એ મનોહર નગરી ચમકતા સફેદ કિલ્લે વડે ઘેરાયેલી છે, સુવર્ણના ઓટલા અને વૈદૂર્યના દરવાજા વડે શોભાયમાન છે.
હસ્ત્યશ્વરથસમ્બાધા તૂર્યનાદવિનાદિતા। સર્વકામફલૈર્વૃક્ષૈઃ સંકુલોદ્યાનભૂષિતા
એ શહેરમાં હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભીડ છે, વાદ્યના નાદથી ગુંજતું છે અને સર્વ પ્રકારના ફળ આપતા વૃક્ષોથી ભરેલા ઉદ્યાનો વડે શોભાયમાન છે.
તત્ર ત્વં વસ હે સીતે રાજપુત્રિ મયા સહ। ન સ્મરિષ્યસિ નારીણાં માનુષીણાં મનસ્વિનિ
હે રાજકુમારી સીતે, તું એ નગરીમાં મારા સાથે વસ; તને માનવ સ્ત્રીઓની યાદ પણ નહીં આવે, હે વિચારશીલ.
ભુઞ્જાના માનુષાન્ ભોગાન્ દિવ્યાંશ્ચ વરવર્ણિનિ। ન સ્મરિષ્યસિ રામસ્ય માનુષસ્ય ગતાયુષઃ
હે સુંદર કાયાવાળી, ત્યાં તું માનવ અને દૈવી સુખો માણીશ, અને મૃત્યુ પામેલા માનવ રામને પણ યાદ નહીં કરે.
સ્થાપયિત્વા પ્રિયં પુત્રં રાજ્યે દશરથો નૃપઃ। મન્દવીર્યસ્તતો જ્યેષ્ઠઃ સુતઃ પ્રસ્થાપિતો વનમ્
દશરથ રાજાએ પોતાના પ્રિય પુત્રને રાજગાદી પર બેસાડ્યા પછી, પોતે શક્તિહીન થઈને, પોતાનો મોટો પુત્ર વનમાં મોકલી દીધો.
તેન કિં ભ્રષ્ટરાજ્યેન રામેણ ગતચેતસા। કરિષ્યસિ વિશાલાક્ષિ તાપસેન તપસ્વિના
વિશાળ નેત્રવાળી, રાજ્ય ગુમાવનાર અને મનથી પણ વિમુખ એવા રામ સાથે, તું તપસ્વી બનીને શું હાંસલ કરી શકીશ?
રક્ષ રાક્ષસભર્તારં કામય સ્વયમાગતમ્। ન મન્મથશરાવિષ્ટં પ્રત્યાખ્યાતું ત્વમર્હસિ
રાક્ષસોના સ્વામી, જે પોતે તારી પાસે આવ્યો છે, તેનું રક્ષણ કર અને તેને સ્વીકાર; પ્રેમમાં પીડાયેલી વ્યક્તિને તું નકારવી જોઈએ નહીં.
પ્રત્યાખ્યાય હિ માં ભીરુ પશ્ચાત્તાપં ગમિષ્યસિ। ચરણેનાભિહત્યેવ પુરૂરવસમુર્વશી
હે ડરપોક, જો તું મને નકારી દેશે તો, પછી પસ્તાવું પડશે, જેમ ઉર્વશીએ પુરુરવાસને પગથી માર્યા પછી પસ્તાવ્યું હતું.