લઙ્કા નામ સમુદ્રસ્ય મધ્યે મમ મહાપુરી। સાગરેણ પરિક્ષિપ્તા નિવિષ્ટા ગિરિમૂર્ધનિ
મારા મહાનગરનું નામ લંકા છે, જે દરિયાના વચ્ચે, સમુદ્રથી ઘેરાયેલ અને પર્વતના શિખરે વસેલું છે.
તત્ર સીતે મયા સાર્ધં વનેષુ વિચરિષ્યસિ। ન ચાસ્ય વનવાસસ્ય સ્પૃહયિષ્યસિ ભામિનિ
હે સીતે, ત્યાં તું મારી સાથે વનમાં ફરશે અને આ વનવાસની તને ઈચ્છા પણ નહીં રહે, હે સુંદરિ.
પઞ્ચ દાસ્યઃ સહસ્રાણિ સર્વાભરણભૂષિતાઃ। સીતે પરિચરિષ્યન્તિ ભાર્યા ભવસિ મે યદિ
હે સીતે, જો તું મારી પત્ની બનશે તો પાંચ હજાર સુશોભિત દાસીઓ તારી સેવા કરશે.
રાવણેનૈવમુક્તા તુ કુપિતા જનકાત્મજા। પ્રત્યુવાચાનવદ્યાઙ્ગી તમનાદૃત્ય રાક્ષસમ્
રાવણે આવું કહ્યું ત્યારે જનકનંદિની સીતાએ ગુસ્સે થઈને એ રાક્ષસની અવગણના કરીને ઉત્તર આપ્યો.
મહાગિરિમિવાકમ્પ્યં મહેન્દ્રસદૃશં પતિમ્। મહોદધિમિવાક્ષોભ્યમહં રામમનુવ્રતા
હું રામજીની ભક્તિમાં સ્થિર છું, જે મહાપર્વત જેવા અડગ, મહેન્દ્ર જેવી મહાનતા ધરાવતા અને મહાસાગર જેવી ઊંડાઈ ધરાવે છે.
સર્વલક્ષણસમ્પન્નં ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલમ્। સત્યસંધં મહાભાગમહં રામમનુવ્રતા
હું રામજીની ભક્તિમાં સ્થિર છું, જેમણે સર્વ ગુણો પ્રાપ્ત કર્યા છે, જેમનું રૂપ વટવૃક્ષ જેવું વિશાળ છે, જે સત્યમાં અડગ અને મહાન છે.
મહાબાહું મહોરસ્કં સિંહવિક્રાન્તગામિનમ્। નૃસિંહં સિંહસંકાશમહં રામમનુવ્રતા
હું રામજીની ભક્તિમાં સ્થિર છું, જેમના ભુજાઓ બળવાન છે, છાતી પહોળી છે, ચાલ સિંહ જેવી છે, મનુષ્યોમાં સિંહ સમાન છે અને રૂપે પણ સિંહ જેવા છે.
પૂર્ણચન્દ્રાનનં રામં રાજવત્સં જિતેન્દ્રિયમ્। પૃથુકીર્તિં મહાબાહુમહં રામમનુવ્રતા
હું રામજીની ભક્તિમાં સ્થિર છું, જેમનું મુખ પૂર્ણ ચંદ્ર જેવું તેજસ્વી છે, રાજકુળના વંશજ છે, ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવ્યો છે, પ્રસિદ્ધિ વ્યાપક છે અને ભુજાઓ બળવાન છે.
ત્વં પુનર્જમ્બુકઃ સિંહીં મામિહેચ્છસિ દુર્લભામ્। નાહં શક્યા ત્વયા સ્પ્રષ્ટુમાદિત્યસ્ય પ્રભા યથા
તું શિયાળ છે અને સિંહણીને પામવા ઈચ્છે છે, જે અશક્ય છે; જેમ રીતે કોઈને સૂર્યની કિરણો સ્પર્શી શકાતી નથી, તેમ તું મને સ્પર્શી શકતો નથી.
પાદપાન્ કાઞ્ચનાન્ નૂનં બહૂન્ પશ્યસિ મન્દભાક્। રાઘવસ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં યસ્ત્વમિચ્છસિ રાક્ષસ
હે મૂર્ખ, તું ચોક્કસ ઘણા સોનેરી વૃક્ષો જોયા હશે, એટલે જ તું રાઘવજીની પ્રિય પત્નીને ઈચ્છે છે, હે રાક્ષસ.
ક્ષુધિતસ્ય ચ સિંહસ્ય મૃગશત્રોસ્તરસ્વિનઃ। આશીવિષસ્ય વદનાદ્ દંષ્ટ્રામાદાતુમિચ્છસિ
તારે તો ભૂખ્યા સિંહના મોઢામાંથી દાંત ખેંચવાની ઈચ્છા છે, કે ઝેરી સાપના મોઢામાંથી દાંત પકડી લેવા ઈચ્છે છે.
મન્દરં પર્વતશ્રેષ્ઠં પાણિના હર્તુમિચ્છસિ। કાલકૂટં વિષં પીત્વા સ્વસ્તિમાન્ ગન્તુમિચ્છસિ
તારે તો પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મંદર પર્વતને હાથથી ઉઠાવાની ઈચ્છા છે, કે કાળકૂટ ઝેર પીધા પછી પણ સુખથી રહી જવાની ઈચ્છા છે.
અક્ષિ સૂચ્યા પ્રમૃજસિ જિહ્વયા લેઢિ ચ ક્ષુરમ્। રાઘવસ્ય પ્રિયાં ભાર્યામધિગન્તું ત્વમિચ્છસિ
તારે તો સૂઈથી આંખ ઘસવાની અને જીભથી ઉસ્તરા ચાટવાની ઈચ્છા છે, કેમ કે તું રાઘવજીની પ્રિય પત્નીને મેળવવા ઈચ્છે છે.
અવસજ્ય શિલાં કણ્ઠે સમુદ્રં તર્તુમિચ્છસિ। સૂર્યાચન્દ્રમસૌ ચોભૌ પાણિભ્યાં હર્તુમિચ્છસિ
તારે તો ગળામાં પથ્થર બાંધીને સમુદ્ર પાર કરવાની ઈચ્છા છે, કે હાથથી સૂર્ય અને ચંદ્રને પકડી લેવાની ઈચ્છા છે.
યો રામસ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં પ્રધર્ષયિતુમિચ્છસિ। અગ્નિં પ્રજ્વલિતં દૃષ્ટ્વા વસ્ત્રેણાહર્તુમિચ્છસિ
તારે તો રામજીની પ્રિય પત્નીને અપમાનિત કરવાની ઈચ્છા છે, એ તો જાણે અગ્નિ જોઈને કપડાંથી તેને પકડી લેવાની ઈચ્છા છે.
કલ્યાણવૃત્તાં યો ભાર્યાં રામસ્યાહર્તુમિચ્છસિ। અયોમુખાનાં શૂલાનામગ્રે ચરિતુમિચ્છસિ। રામસ્ય સદૃશીં ભાર્યાં યોઽધિગન્તું ત્વમિચ્છસિ
તારે તો રામજીની સદ્ગુણવતી પત્નીને પકડી લેવાની ઈચ્છા છે, એ જાણે લોખંડના ભાલાની ટોચ પર ચાલવાની ઈચ્છા છે, કેમ કે તું રામજી જેવી પત્નીને મેળવવા ઈચ્છે છે.
યદન્તરં સિંહસૃગાલયોર્વને યદન્તરં સ્યન્દનિકાસમુદ્રયોઃ। સુરાગ્ર્યસૌવીરકયોર્યદન્તરં તદન્તરં દાશરથેસ્તવૈવ ચ
જેમ જંગલમાં સિંહ અને શિયાળ વચ્ચે, નદી અને સમુદ્ર વચ્ચે, શ્રેષ્ઠ મધ અને સામાન્ય દારૂ વચ્ચે જેટલું અંતર છે, એટલું જ અંતર દશરથપુત્ર અને તારા વચ્ચે છે.
યદન્તરં કાઞ્ચનસીસલોહયો- ર્યદન્તરં ચન્દનવારિપઙ્કયોઃ। યદન્તરં હસ્તિબિડાલયોર્વને તદન્તરં દાશરથેસ્તવૈવ ચ
જેમ સોનાં, સીસા અને લોખંડમાં, ચંદન, પાણી અને કાદવમાં, અને જંગલમાં હાથી અને ગધેડા વચ્ચે જેટલું અંતર છે, એટલું જ અંતર દશરથપુત્ર અને તારા વચ્ચે છે.
તસ્મિન્ સહસ્રાક્ષસમપ્રભાવે રામે સ્થિતે કાર્મુકબાણપાણૌ। હૃતાપિ તેઽહં ન જરાં ગમિષ્યે આજ્યં યથા મક્ષિકયાવગીર્ણમ્
જ્યારે રામ, જેનો તેજ હજારો આંખો ધરાવનાર ઇન્દ્ર જેટલું છે, ધનુષ્ય અને બાણ હાથમાં લઈને ઊભા છે, ત્યારે ભલે હું તારી પાસેથી છીનવાઈ ગઈ છું, તોયે હું વૃદ્ધાવસ્થાને ક્યારેય પામીશ નહીં—જેમ ઘી પર માખી બેસે તો ઘી ઓછું થતું નથી.
ઇતીવ તદ્વાક્યમદુષ્ટભાવા સુદુષ્ટમુક્ત્વા રજનીચરં તમ્। ગાત્રપ્રકમ્પાદ્ વ્યથિતા બભૂવ વાતોદ્ધતા સા કદલીવ તન્વી
આ રીતે નિર્દોષ હૃદયથી, તેણે એ દुष્ટ રાત્રિચર રાક્ષસને કહ્યું; પણ શરીર કાંપતું હોવાથી, એ દુઃખી થઈ ગઈ, અને પવનમાં હલાવાતી કેળાની નાજુક ડાળ જેવી થકી ગઈ.
તાં વેપમાનામુપલક્ષ્ય સીતાં સ રાવણો મૃત્યુસમપ્રભાવઃ। કુલં બલં નામ ચ કર્મ ચાત્મનઃ સમાચચક્ષે ભયકારણાર્થમ્
સીતા કાંપતી જોઈને, મૃત્યુ સમાન ભયાનક રાવણે, એને ડરાવવા માટે પોતાનું વંશ, બળ, નામ અને કાર્યો જણાવવાનું શરૂ કર્યું.
thumb|અષ્ટચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અડતાલીસમો સર્ગ સાંભળો.
એવં બ્રુવત્યાં સીતાયાં સંરબ્ધઃ પરુષં વચઃ। લલાટે ભ્રુકુટિં કૃત્વા રાવણઃ પ્રત્યુવાચ હ
જ્યારે સીતાએ આવું કહ્યું, ત્યારે રાવણ ગુસ્સે ભરાઈ ગયો, કપાળ પર ભ્રૂકુટિ ચઢાવી, કડક શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્યાહં સાપત્નો વરવર્ણિનિ। રાવણો નામ ભદ્રં તે દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્
હે સુંદર કાયાવાળી, હું વૈશ્વરવણનો સગો ભાઈ અને દુશ્મન છું; મારો નામ રાવણ છે, દશમુખી અને પ્રખર શક્તિ ધરાવનાર—તને શુભકામનાઓ.
યસ્ય દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ પિશાચપતગોરગાઃ। વિદ્રવન્તિ સદા ભીતા મૃત્યોરિવ સદા પ્રજાઃ
મારા ડરથી દેવો, ગંધર્વો, ભૂત-પ્રેતો, પક્ષીઓ અને સાપો હંમેશા ડરીને ભાગી જાય છે, જેમ બધાં જીવ મૃત્યુથી ડરે છે.
યેન વૈશ્રવણો ભ્રાતા વૈમાત્રાઃ કારણાન્તરે। દ્વન્દ્વમાસાદિતઃ ક્રોધાદ્ રણે વિક્રમ્ય નિર્જિતઃ
મારા સગા ભાઈ વૈશ્વરવણ સાથે, જે બીજી માતાનો છે, હું ગુસ્સામાં બીજા કારણસર યુદ્ધ કરવા ગયો અને એને લડાઈમાં હરાવી દીધો.
મદ્ભયાર્તઃ પરિત્યજ્ય સ્વમધિષ્ઠાનમૃદ્ધિમત્। કૈલાસં પર્વતશ્રેષ્ઠમધ્યાસ્તે નરવાહનઃ
મારા ભયથી પીડાઈને, એણે પોતાનું સુખાળ ઘર છોડી દીધું છે અને હવે નરવાહન પર ચઢીને શ્રેષ્ઠ પર્વત કૈલાસ પર રહે છે.
યસ્ય તત્ પુષ્પકં નામ વિમાનં કામગં શુભમ્। વીર્યાદાવર્જિતં ભદ્રે યેન યામિ વિહાયસમ્
એ સુંદર પુષ્પક વિમાન, જે મનગમતી જગ્યાએ જાય છે, મેં મારા પરાક્રમથી મેળવ્યું છે, હે ભદ્રે; એમાં બેઠા હું આકાશમાં ફરું છું.
મમ સંજાતરોષસ્ય મુખં દૃષ્ટ્વૈવ મૈથિલિ। વિદ્રવન્તિ પરિત્રસ્તાઃ સુરાઃ શક્રપુરોગમાઃ
હે મિથિલાનંદિની, જ્યારે હું ગુસ્સે થઈ જાઉં, ત્યારે મારું ચહેરું જોઈને ઈન્દ્ર સહિત બધા દેવો ડરીને ભાગી જાય છે.
યત્ર તિષ્ઠામ્યહં તત્ર મારુતો વાતિ શઙ્કિતઃ। તીવ્રાંશુઃ શિશિરાંશુશ્ચ ભયાત્ સમ્પદ્યતે દિવિ
જ્યાં હું ઊભો રહું, ત્યાં પવન પણ ડરીને ધીમે ફૂંકાય છે; સૂર્યની કિરણો તીવ્ર થાય છે અને ચંદ્રની કિરણો ભયથી ઠંડી પડી જાય છે.