એષ મે જીવિતસ્યાન્તો રામો યદભિષિચ્યતે। ઇતિ બ્રુવાણાં કૈકેયીં શ્વશુરો મે સ પાર્થિવઃ
'જો રામનો અભિષેક થાય તો એ જ મારા જીવનનો અંત છે,' એમ કહી કૈકેયીએ મારા સસરા રાજાને કહ્યું.
અયાચતાર્થૈરન્વર્થૈર્ન ચ યાચ્ઞાં ચકાર સા। મમ ભર્તા મહાતેજા વયસા પઞ્ચવિંશકઃ
તેણે ધન કે અન્ય લાભ માટે કશું માગ્યું નહીં, ન તો કોઈ બીજી માંગણી કરી; મારાં પતિ, મહાતેજસ્વી, ત્યારે પચ્ચીસ વર્ષના હતા.
અષ્ટાદશ હિ વર્ષાણિ મમ જન્મનિ ગણ્યતે। રામેતિ પ્રથિતો લોકે સત્યવાન્ શીલવાન્ શુચિઃ
મારે જન્મને અઢાર વર્ષ થઈ ગયા છે. દુનિયામાં હું રામ નામે ઓળખાય છું—સત્યવાદી, સદાચારી અને પવિત્ર.
વિશાલાક્ષો મહાબાહુઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ। કામાર્તશ્ચ મહારાજઃ પિતા દશરથઃ સ્વયમ્
મારા પિતા દશરથ રાજા છે—વિશાળ આંખોવાળા, બળવાન, બધા જીવના કલ્યાણમાં રત અને ઇચ્છાઓથી ચાલતા.
કૈકેય્યાઃ પ્રિયકામાર્થં તં રામં નાભ્યષેચયત્। અભિષેકાય તુ પિતુઃ સમીપં રામમાગતમ્
કૈકેયીના મનગમતા ઇચ્છા માટે મારા પિતાએ મને, રામને, રાજ્યાભિષેક કર્યો નહીં, જો કે હું તેમના પાસે રાજ્યાભિષેક માટે ગયો હતો.
કૈકેયી મમ ભર્તારમિત્યુવાચ દ્રુતં વચઃ। તવ પિત્રા સમાજ્ઞપ્તં મમેદં શૃણુ રાઘવ
કૈકેયીએ તરત જ મારા પતિને કહ્યું: 'રાઘવ, તારા પિતાએ મને જે કહ્યું છે, એ સાંભળ.'
ભરતાય પ્રદાતવ્યમિદં રાજ્યમકણ્ટકમ્। ત્વયા તુ ખલુ વસ્તવ્યં નવ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ
'આ નિર્વિઘ્ન રાજ્ય ભરતને આપવું જોઈએ અને તારે નવ અને પાંચ વર્ષ એટલે ચૌદ વર્ષ વનમાં જવું પડશે.'
વને પ્રવ્રજ કાકુત્સ્થ પિતરં મોચયાનૃતાત્ । તથેત્યુવાચ તાં રામઃ કૈકેયીમકુતોભયઃ
'કાકુત્સ્થ, વનમાં જા અને તારા પિતાને અસત્યમાંથી મુક્ત કર.' રામે, નિર્ભય રહીને, કૈકેયીને કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ જ થશે.'
ચકાર તદ્વચઃ શ્રુત્વા ભર્તા મમ દૃઢવ્રતઃ। દદ્યાન્ન પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ સત્યં બ્રૂયાન્ન ચાનૃતમ્
મારા દૃઢવ્રતી પતિએ એ વચન સાંભળી ને એ પ્રમાણે જ કર્યું; તે આપે છે પણ કદી લેતો નથી, સત્ય બોલે છે, કદી અસત્ય નથી બોલતો.
એતદ્ બ્રાહ્મણ રામસ્ય વ્રતં ધૃતમનુત્તમમ્। તસ્ય ભ્રાતા તુ વૈમાત્રો લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્
હે બ્રાહ્મણ, રામનું આ શ્રેષ્ઠ અને દૃઢ વ્રત છે; તેના સાવકી ભાઈનું નામ લક્ષ્મણ છે, જે પરાક્રમી છે.
રામસ્ય પુરુષવ્યાઘ્રઃ સહાયઃ સમરેઽરિહા। સ ભ્રાતા લક્ષ્મણો નામ બ્રહ્મચારી દૃઢવ્રતઃ
લક્ષ્મણ, મનુષ્યોમાં વાઘ સમાન, રામનો સહયોગી અને યુદ્ધમાં શત્રુનો વિનાશક છે; એ ભાઈ લક્ષ્મણ બ્રહ્મચારી અને દૃઢવ્રતી છે.
અન્વગચ્છદ્ ધનુષ્પાણિઃ પ્રવ્રજન્તં મયા સહ। જટી તાપસરૂપેણ મયા સહ સહાનુજઃ
હાથમાં ધનુષ લઈને, તેણે મારા સાથે વનમાં જતા રામનું અનુસરણ કર્યું; જટાધારી અને તપસ્વી રૂપે, એ અને તેનો નાના ભાઈ મારા સાથે આવ્યા.
પ્રવિષ્ટો દણ્ડકારણ્યં ધર્મનિત્યો દૃઢવ્રતઃ। તે વયં પ્રચ્યુતા રાજ્યાત્ કૈકેય્યાસ્તુ કૃતે ત્રયઃ
ધર્મમાં સ્થિર અને દૃઢવ્રતી રહીને, એ દંડકવનમાં પ્રવેશ્યા; આમ, અમે ત્રણેય કૈકેયી માટે રાજ્યમાંથી બહાર કરી દેવાયા.
વિચરામ દ્વિજશ્રેષ્ઠ વનં ગમ્ભીરમોજસા। સમાશ્વસ મુહૂર્તં તુ શક્યં વસ્તુમિહ ત્વયા
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અમે આ ઘન વનમાં ઉત્સાહથી ફરીએ છીએ; તું ઇચ્છે તો થોડો સમય અહીં આરામ કરી શકે છે.
આગમિષ્યતિ મે ભર્તા વન્યમાદાય પુષ્કલમ્। રુરૂન્ ગોધાન્ વરાહાંશ્ચ હત્વાઽઽદાયામિષં બહુ
મારા પતિ વનમાંથી ઘણું જંગલી ખોરાક લાવીને પરત આવશે—હરણ, ગોધ અને જંગલી શૂકર મારીને ઘણું માંસ લાવશે.
સ ત્વં નામ ચ ગોત્રં ચ કુલમાચક્ષ્વ તત્ત્વતઃ। એકશ્ચ દણ્ડકારણ્યે કિમર્થં ચરસિ દ્વિજ
હવે, તું તારો સાચો નામ, કુળ અને વંશ મને કહો; અને, હે બ્રાહ્મણ, તું એકલો દંડકવનમાં શા માટે ફરતો છે એ પણ જણાવ.
એવં બ્રુવત્યાં સીતાયાં રામપત્ન્યાં મહાબલઃ। પ્રત્યુવાચોત્તરં તીવ્રં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
જ્યારે રામપત્ની સીતાએ આવું કહ્યું, ત્યારે શક્તિશાળી રાક્ષસાધિપતિ રાવણે તેને તીવ્ર જવાબ આપ્યો.
યેન વિત્રાસિતા લોકાઃ સદેવાસુરમાનુષાઃ। અહં સ રાવણો નામ સીતે રક્ષોગણેશ્વરઃ
હું એ રાવણ છું, જેના કારણે દેવ, અસુર અને માનવ સહીત બધા લોક ડરી ગયા છે, હે સીતે, રાક્ષસોનો રાજા.
ત્વાં તુ કાઞ્ચનવર્ણાભાં દૃષ્ટ્વા કૌશેયવાસિનીમ્। રતિં સ્વકેષુ દારેષુ નાધિગચ્છામ્યનિન્દિતે
હે નિર્દોષે, તને સુવર્ણ જેવી કાંતિ અને રેશમી વસ્ત્રોમાં જોઈને, મને મારી પોતાની સ્ત્રીઓમાં આનંદ નથી મળતો.
બહ્વીનામુત્તમસ્ત્રીણામાહૃતાનામિતસ્તતઃ। સર્વાસામેવ ભદ્રં તે મમાગ્રમહિષી ભવ
હું અનેક ઉત્તમ સ્ત્રીઓ અહીં-ત્યાંથી લાવ્યો છું, પણ તું મને સુખી રાખ, મારી મુખ્ય રાણી બન.
લઙ્કા નામ સમુદ્રસ્ય મધ્યે મમ મહાપુરી। સાગરેણ પરિક્ષિપ્તા નિવિષ્ટા ગિરિમૂર્ધનિ
મારા મહાનગરનું નામ લંકા છે, જે દરિયાના વચ્ચે, સમુદ્રથી ઘેરાયેલ અને પર્વતના શિખરે વસેલું છે.
તત્ર સીતે મયા સાર્ધં વનેષુ વિચરિષ્યસિ। ન ચાસ્ય વનવાસસ્ય સ્પૃહયિષ્યસિ ભામિનિ
હે સીતે, ત્યાં તું મારી સાથે વનમાં ફરશે અને આ વનવાસની તને ઈચ્છા પણ નહીં રહે, હે સુંદરિ.
પઞ્ચ દાસ્યઃ સહસ્રાણિ સર્વાભરણભૂષિતાઃ। સીતે પરિચરિષ્યન્તિ ભાર્યા ભવસિ મે યદિ
હે સીતે, જો તું મારી પત્ની બનશે તો પાંચ હજાર સુશોભિત દાસીઓ તારી સેવા કરશે.
રાવણેનૈવમુક્તા તુ કુપિતા જનકાત્મજા। પ્રત્યુવાચાનવદ્યાઙ્ગી તમનાદૃત્ય રાક્ષસમ્
રાવણે આવું કહ્યું ત્યારે જનકનંદિની સીતાએ ગુસ્સે થઈને એ રાક્ષસની અવગણના કરીને ઉત્તર આપ્યો.
મહાગિરિમિવાકમ્પ્યં મહેન્દ્રસદૃશં પતિમ્। મહોદધિમિવાક્ષોભ્યમહં રામમનુવ્રતા
હું રામજીની ભક્તિમાં સ્થિર છું, જે મહાપર્વત જેવા અડગ, મહેન્દ્ર જેવી મહાનતા ધરાવતા અને મહાસાગર જેવી ઊંડાઈ ધરાવે છે.
સર્વલક્ષણસમ્પન્નં ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલમ્। સત્યસંધં મહાભાગમહં રામમનુવ્રતા
હું રામજીની ભક્તિમાં સ્થિર છું, જેમણે સર્વ ગુણો પ્રાપ્ત કર્યા છે, જેમનું રૂપ વટવૃક્ષ જેવું વિશાળ છે, જે સત્યમાં અડગ અને મહાન છે.
મહાબાહું મહોરસ્કં સિંહવિક્રાન્તગામિનમ્। નૃસિંહં સિંહસંકાશમહં રામમનુવ્રતા
હું રામજીની ભક્તિમાં સ્થિર છું, જેમના ભુજાઓ બળવાન છે, છાતી પહોળી છે, ચાલ સિંહ જેવી છે, મનુષ્યોમાં સિંહ સમાન છે અને રૂપે પણ સિંહ જેવા છે.
પૂર્ણચન્દ્રાનનં રામં રાજવત્સં જિતેન્દ્રિયમ્। પૃથુકીર્તિં મહાબાહુમહં રામમનુવ્રતા
હું રામજીની ભક્તિમાં સ્થિર છું, જેમનું મુખ પૂર્ણ ચંદ્ર જેવું તેજસ્વી છે, રાજકુળના વંશજ છે, ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવ્યો છે, પ્રસિદ્ધિ વ્યાપક છે અને ભુજાઓ બળવાન છે.
ત્વં પુનર્જમ્બુકઃ સિંહીં મામિહેચ્છસિ દુર્લભામ્। નાહં શક્યા ત્વયા સ્પ્રષ્ટુમાદિત્યસ્ય પ્રભા યથા
તું શિયાળ છે અને સિંહણીને પામવા ઈચ્છે છે, જે અશક્ય છે; જેમ રીતે કોઈને સૂર્યની કિરણો સ્પર્શી શકાતી નથી, તેમ તું મને સ્પર્શી શકતો નથી.
પાદપાન્ કાઞ્ચનાન્ નૂનં બહૂન્ પશ્યસિ મન્દભાક્। રાઘવસ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં યસ્ત્વમિચ્છસિ રાક્ષસ
હે મૂર્ખ, તું ચોક્કસ ઘણા સોનેરી વૃક્ષો જોયા હશે, એટલે જ તું રાઘવજીની પ્રિય પત્નીને ઈચ્છે છે, હે રાક્ષસ.