તતઃ સુવેષં મૃગયાગતં પતિં પ્રતીક્ષમાણા સહલક્ષ્મણં તદા। નિરીક્ષમાણા હરિતં દદર્શ ત- ન્મહદ્ વનં નૈવ તુ રામલક્ષ્મણૌ
પછી, જ્યારે તે પોતાના શિકારથી પરત આવનારા સુંદર વેશમાં પતિ અને લક્ષ્મણની રાહ જોઈ રહી હતી, ત્યારે તેણે ચારે બાજુ લીલોછમ વન જોયું, પણ રામ કે લક્ષ્મણ ક્યાંય દેખાયા નહીં.
thumb|સપ્તચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે મહાન વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો સત્તેરમો અધ્યાય સાંભળો.
રાવણેન તુ વૈદેહી તદા પૃષ્ટા જિહીર્ષુણા। પરિવ્રાજકરૂપેણ શશંસાત્માનમાત્મના
પછી, વૈદેહીને રાવણે, જે તેને અપહરણ કરવા ઇચ્છતો હતો, પરિભ્રમક સાધુના વેશમાં આવીને પોતાનું પરિચય આપ્યો.
બ્રાહ્મણશ્ચાતિથિશ્ચૈષ અનુક્તો હિ શપેત મામ્। ઇતિ ધ્યાત્વા મુહૂર્તં તુ સીતા વચનમબ્રવીત્
'જો આ બ્રાહ્મણ મહેમાનને યોગ્ય રીતે આવકારવામાં નહીં આવે તો એ મને શાપ આપી શકે,' એમ વિચાર કરીને, થોડું વિરામ લઈને સીતાએ કહ્યું.
દુહિતા જનકસ્યાહં મૈથિલસ્ય મહાત્મનઃ। સીતા નામ્નાસ્મિ ભદ્રં તે રામસ્ય મહિષી પ્રિયા
'હું મહાન મૈથિલા રાજા જનકની પુત્રી છું; મારું નામ સીતાં છે. તને શુભકામનાઓ. હું રામની પ્રિય પત્ની છું.'
ઉષિત્વા દ્વાદશ સમા ઇક્ષ્વાકૂણાં નિવેશને। ભુઞ્જાના માનુષાન્ ભોગાન્ સર્વકામસમૃદ્ધિની
હું બાર વર્ષ સુધી ઇક્ષ્વાકુઓના મહેલમાં રહી, માનવીય સુખ-સગવડ અને સર્વે ઇચ્છાઓથી પરિપૂર્ણ જીવન જીવ્યું.
તત્ર ત્રયોદશે વર્ષે રાજાઽમન્ત્રયત પ્રભુઃ। અભિષેચયિતું રામં સમેતો રાજમન્ત્રિભિઃ
ત્યાં ત્રયોદશમાં વર્ષે, રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે મળીને રામના રાજ્યાભિષેક કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
તસ્મિન્ સમ્ભ્રિયમાણે તુ રાઘવસ્યાભિષેચને। કૈકેયી નામ ભર્તારં મમાર્યા યાચતે વરમ્
રાઘવના અભિષેકની તૈયારી ચાલી રહી હતી ત્યારે, મારી આર્ય માતા કૈકેયીએ પતિ પાસે વરદાન માગ્યું.
પરિગૃહ્ય તુ કૈકેયી શ્વશુરં સુકૃતેન મે। મમ પ્રવ્રાજનં ભર્તુર્ભરતસ્યાભિષેચનમ્
કૈકેયીએ મારા સસરાને પ્રસન્ન કરી, મારા પતિનું વનવાસ અને ભરતના રાજ્યાભિષેક માટે વચન મેળવ્યું.
દ્વાવયાચત ભર્તારં સત્યસંધં નૃપોત્તમમ્। નાદ્ય ભોક્ષ્યે ન ચ સ્વપ્સ્યે ન પાસ્યે ન કદાચન
કૈકેયીએ સત્યનિષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ રાજાને બે વરદાન માગ્યા: 'હું હવે ખાઈશ નહીં, ઊંઘીશ નહીં, ક્યારેય પીશ પણ નહીં'.
એષ મે જીવિતસ્યાન્તો રામો યદભિષિચ્યતે। ઇતિ બ્રુવાણાં કૈકેયીં શ્વશુરો મે સ પાર્થિવઃ
'જો રામનો અભિષેક થાય તો એ જ મારા જીવનનો અંત છે,' એમ કહી કૈકેયીએ મારા સસરા રાજાને કહ્યું.
અયાચતાર્થૈરન્વર્થૈર્ન ચ યાચ્ઞાં ચકાર સા। મમ ભર્તા મહાતેજા વયસા પઞ્ચવિંશકઃ
તેણે ધન કે અન્ય લાભ માટે કશું માગ્યું નહીં, ન તો કોઈ બીજી માંગણી કરી; મારાં પતિ, મહાતેજસ્વી, ત્યારે પચ્ચીસ વર્ષના હતા.
અષ્ટાદશ હિ વર્ષાણિ મમ જન્મનિ ગણ્યતે। રામેતિ પ્રથિતો લોકે સત્યવાન્ શીલવાન્ શુચિઃ
મારે જન્મને અઢાર વર્ષ થઈ ગયા છે. દુનિયામાં હું રામ નામે ઓળખાય છું—સત્યવાદી, સદાચારી અને પવિત્ર.
વિશાલાક્ષો મહાબાહુઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ। કામાર્તશ્ચ મહારાજઃ પિતા દશરથઃ સ્વયમ્
મારા પિતા દશરથ રાજા છે—વિશાળ આંખોવાળા, બળવાન, બધા જીવના કલ્યાણમાં રત અને ઇચ્છાઓથી ચાલતા.
કૈકેય્યાઃ પ્રિયકામાર્થં તં રામં નાભ્યષેચયત્। અભિષેકાય તુ પિતુઃ સમીપં રામમાગતમ્
કૈકેયીના મનગમતા ઇચ્છા માટે મારા પિતાએ મને, રામને, રાજ્યાભિષેક કર્યો નહીં, જો કે હું તેમના પાસે રાજ્યાભિષેક માટે ગયો હતો.
કૈકેયી મમ ભર્તારમિત્યુવાચ દ્રુતં વચઃ। તવ પિત્રા સમાજ્ઞપ્તં મમેદં શૃણુ રાઘવ
કૈકેયીએ તરત જ મારા પતિને કહ્યું: 'રાઘવ, તારા પિતાએ મને જે કહ્યું છે, એ સાંભળ.'
ભરતાય પ્રદાતવ્યમિદં રાજ્યમકણ્ટકમ્। ત્વયા તુ ખલુ વસ્તવ્યં નવ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ
'આ નિર્વિઘ્ન રાજ્ય ભરતને આપવું જોઈએ અને તારે નવ અને પાંચ વર્ષ એટલે ચૌદ વર્ષ વનમાં જવું પડશે.'
વને પ્રવ્રજ કાકુત્સ્થ પિતરં મોચયાનૃતાત્ । તથેત્યુવાચ તાં રામઃ કૈકેયીમકુતોભયઃ
'કાકુત્સ્થ, વનમાં જા અને તારા પિતાને અસત્યમાંથી મુક્ત કર.' રામે, નિર્ભય રહીને, કૈકેયીને કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ જ થશે.'
ચકાર તદ્વચઃ શ્રુત્વા ભર્તા મમ દૃઢવ્રતઃ। દદ્યાન્ન પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ સત્યં બ્રૂયાન્ન ચાનૃતમ્
મારા દૃઢવ્રતી પતિએ એ વચન સાંભળી ને એ પ્રમાણે જ કર્યું; તે આપે છે પણ કદી લેતો નથી, સત્ય બોલે છે, કદી અસત્ય નથી બોલતો.
એતદ્ બ્રાહ્મણ રામસ્ય વ્રતં ધૃતમનુત્તમમ્। તસ્ય ભ્રાતા તુ વૈમાત્રો લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્
હે બ્રાહ્મણ, રામનું આ શ્રેષ્ઠ અને દૃઢ વ્રત છે; તેના સાવકી ભાઈનું નામ લક્ષ્મણ છે, જે પરાક્રમી છે.
રામસ્ય પુરુષવ્યાઘ્રઃ સહાયઃ સમરેઽરિહા। સ ભ્રાતા લક્ષ્મણો નામ બ્રહ્મચારી દૃઢવ્રતઃ
લક્ષ્મણ, મનુષ્યોમાં વાઘ સમાન, રામનો સહયોગી અને યુદ્ધમાં શત્રુનો વિનાશક છે; એ ભાઈ લક્ષ્મણ બ્રહ્મચારી અને દૃઢવ્રતી છે.
અન્વગચ્છદ્ ધનુષ્પાણિઃ પ્રવ્રજન્તં મયા સહ। જટી તાપસરૂપેણ મયા સહ સહાનુજઃ
હાથમાં ધનુષ લઈને, તેણે મારા સાથે વનમાં જતા રામનું અનુસરણ કર્યું; જટાધારી અને તપસ્વી રૂપે, એ અને તેનો નાના ભાઈ મારા સાથે આવ્યા.
પ્રવિષ્ટો દણ્ડકારણ્યં ધર્મનિત્યો દૃઢવ્રતઃ। તે વયં પ્રચ્યુતા રાજ્યાત્ કૈકેય્યાસ્તુ કૃતે ત્રયઃ
ધર્મમાં સ્થિર અને દૃઢવ્રતી રહીને, એ દંડકવનમાં પ્રવેશ્યા; આમ, અમે ત્રણેય કૈકેયી માટે રાજ્યમાંથી બહાર કરી દેવાયા.
વિચરામ દ્વિજશ્રેષ્ઠ વનં ગમ્ભીરમોજસા। સમાશ્વસ મુહૂર્તં તુ શક્યં વસ્તુમિહ ત્વયા
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અમે આ ઘન વનમાં ઉત્સાહથી ફરીએ છીએ; તું ઇચ્છે તો થોડો સમય અહીં આરામ કરી શકે છે.
આગમિષ્યતિ મે ભર્તા વન્યમાદાય પુષ્કલમ્। રુરૂન્ ગોધાન્ વરાહાંશ્ચ હત્વાઽઽદાયામિષં બહુ
મારા પતિ વનમાંથી ઘણું જંગલી ખોરાક લાવીને પરત આવશે—હરણ, ગોધ અને જંગલી શૂકર મારીને ઘણું માંસ લાવશે.
સ ત્વં નામ ચ ગોત્રં ચ કુલમાચક્ષ્વ તત્ત્વતઃ। એકશ્ચ દણ્ડકારણ્યે કિમર્થં ચરસિ દ્વિજ
હવે, તું તારો સાચો નામ, કુળ અને વંશ મને કહો; અને, હે બ્રાહ્મણ, તું એકલો દંડકવનમાં શા માટે ફરતો છે એ પણ જણાવ.
એવં બ્રુવત્યાં સીતાયાં રામપત્ન્યાં મહાબલઃ। પ્રત્યુવાચોત્તરં તીવ્રં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
જ્યારે રામપત્ની સીતાએ આવું કહ્યું, ત્યારે શક્તિશાળી રાક્ષસાધિપતિ રાવણે તેને તીવ્ર જવાબ આપ્યો.
યેન વિત્રાસિતા લોકાઃ સદેવાસુરમાનુષાઃ। અહં સ રાવણો નામ સીતે રક્ષોગણેશ્વરઃ
હું એ રાવણ છું, જેના કારણે દેવ, અસુર અને માનવ સહીત બધા લોક ડરી ગયા છે, હે સીતે, રાક્ષસોનો રાજા.
ત્વાં તુ કાઞ્ચનવર્ણાભાં દૃષ્ટ્વા કૌશેયવાસિનીમ્। રતિં સ્વકેષુ દારેષુ નાધિગચ્છામ્યનિન્દિતે
હે નિર્દોષે, તને સુવર્ણ જેવી કાંતિ અને રેશમી વસ્ત્રોમાં જોઈને, મને મારી પોતાની સ્ત્રીઓમાં આનંદ નથી મળતો.
બહ્વીનામુત્તમસ્ત્રીણામાહૃતાનામિતસ્તતઃ। સર્વાસામેવ ભદ્રં તે મમાગ્રમહિષી ભવ
હું અનેક ઉત્તમ સ્ત્રીઓ અહીં-ત્યાંથી લાવ્યો છું, પણ તું મને સુખી રાખ, મારી મુખ્ય રાણી બન.