વસૂનાં વા વરારોહે દેવતા પ્રતિભાસિ મે। નેહ ગચ્છન્તિ ગન્ધર્વા ન દેવા ન ચ કિન્નરાઃ
હે ભવ્ય કટિવાળી, તું મને વસુઓમાંની કોઈ દેવી જેવી લાગે છે; અહીં તો ગંધર્વો, દેવો કે કિન્નર આવતાં જ નથી.
રાક્ષસાનામયં વાસઃ કથં તુ ત્વમિહાગતા। ઇહ શાખામૃગાઃ સિંહા દ્વીપિવ્યાઘ્રમૃગા વૃકાઃ
આ રાક્ષસોનું નિવાસ છે—તું અહીં કેવી રીતે આવી? અહીં વૃક્ષો પર રહેતા હરણ, સિંહ, દ્વીપોમાં રહેતા વાઘ અને વરુ છે.
ઋક્ષાસ્તરક્ષવઃ કઙ્કાઃ કથં તેભ્યો ન બિભ્યસે। મદાન્વિતાનાં ઘોરાણાં કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્
અહીં રીંછ, તરસ, કંક જેવા પક્ષીઓ છે—તું એમના ડરથી કેમ નથી? અને મદમસ્ત, ભયાનક, ઝડપી હાથીઓથી પણ કેમ નથી ડરે?
કથમેકા મહારણ્યે ન બિભેષિ વરાનને। કાસિ કસ્ય કુતશ્ચ ત્વં કિં નિમિત્તં ચ દણ્ડકાન્
હે સુંદર ચહેરાવાળી, તું આ વિશાળ જંગલમાં એકલી છે, છતાં તને ડર કેમ નથી લાગતો? તું કોણ છે, કોની દીકરી છે, કયાંથી આવી છે અને દંડક જંગલમાં આવવાનો તારો કારણ શું છે?
એકા ચરસિ કલ્યાણિ ઘોરાન્ રાક્ષસસેવિતાન્। ઇતિ પ્રશસ્તા વૈદેહી રાવણેન મહાત્મના
હે કલ્યાણી, તું એકલી જ ભયાનક રાક્ષસો વસે એવા સ્થળોએ ફરતી છે; એમ મહાત્મા રાવણે વૈદેહીનું વખાણ કર્યું.
દ્વિજાતિવેષેણ હિ તં દૃષ્ટ્વા રાવણમાગતમ્। સર્વૈરતિથિસત્કારૈઃ પૂજયામાસ મૈથિલી
દ્વિજાતિનો વેશ ધારણ કરીને રાવણને આવતાં જોઈને, માઇથિલીએ તમામ મહેમાનસન્માનથી તેની આત્મિયતાપૂર્વક આવકાર કર્યો.
ઉપાનીયાસનં પૂર્વં પાદ્યેનાભિનિમન્ત્ર્ય ચ। અબ્રવીત્ સિદ્ધમિત્યેવ તદા તં સૌમ્યદર્શનમ્
માથે બેઠાડવા માટે પહેલા આસન લાવી, પગ ધોવા માટે પાણી આપ્યું અને એ સૌમ્યમુખને કહ્યું: 'બધું તૈયાર છે'.
દ્વિજાતિવેષેણ સમીક્ષ્ય મૈથિલી સમાગતં પાત્રકુસુમ્ભધારિણમ્। અશક્યમુદ્દ્વેષ્ટુમુપાયદર્શના- ન્ન્યમન્ત્રયદ્ બ્રાહ્મણવત્ તથાગતમ્
માથે દ્વિજાતિનો વેશ અને હાથમાં પાત્ર તથા કુસુંભ લઈને આવનારને જોઈ, માઇથિલી એ બ્રાહ્મણ સમજીને, તેને નકારવું અશક્ય લાગ્યું અને યોગ્ય રીતે આવકાર્યો.
ઇયં બૃસી બ્રાહ્મણ કામમાસ્યતા- મિદં ચ પાદ્યં પ્રતિગૃહ્યતામિતિ। ઇદં ચ સિદ્ધં વનજાતમુત્તમં ત્વદર્થમવ્યગ્રમિહોપભુજ્યતામ્
'હે બ્રાહ્મણ, આ આસન છે, કૃપા કરીને બેસો; આ પગ ધોવા માટેનું પાણી સ્વીકારો. તારા માટે તૈયાર કરેલું શ્રેષ્ઠ વનફળ અહીં નિર્ભયતાથી ભોજનરૂપે ગ્રહણ કરો'.
નિમન્ત્ર્યમાણઃ પ્રતિપૂર્ણભાષિણીં નરેન્દ્રપત્નીં પ્રસમીક્ષ્ય મૈથિલીમ્। પ્રસહ્ય તસ્યા હરણે દૃઢં મનઃ સમર્પયામાસ વધાય રાવણઃ
મૈથિલી, રાજપત્ની, સૌમ્ય અને પૂરેપૂરા સન્માનથી બોલતી જોઈને, રાવણે તેને બળજબરીથી અપહરણ કરવાનો દૃઢ નિશ્ચય કર્યો.
તતઃ સુવેષં મૃગયાગતં પતિં પ્રતીક્ષમાણા સહલક્ષ્મણં તદા। નિરીક્ષમાણા હરિતં દદર્શ ત- ન્મહદ્ વનં નૈવ તુ રામલક્ષ્મણૌ
પછી, જ્યારે તે પોતાના શિકારથી પરત આવનારા સુંદર વેશમાં પતિ અને લક્ષ્મણની રાહ જોઈ રહી હતી, ત્યારે તેણે ચારે બાજુ લીલોછમ વન જોયું, પણ રામ કે લક્ષ્મણ ક્યાંય દેખાયા નહીં.
thumb|સપ્તચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે મહાન વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો સત્તેરમો અધ્યાય સાંભળો.
રાવણેન તુ વૈદેહી તદા પૃષ્ટા જિહીર્ષુણા। પરિવ્રાજકરૂપેણ શશંસાત્માનમાત્મના
પછી, વૈદેહીને રાવણે, જે તેને અપહરણ કરવા ઇચ્છતો હતો, પરિભ્રમક સાધુના વેશમાં આવીને પોતાનું પરિચય આપ્યો.
બ્રાહ્મણશ્ચાતિથિશ્ચૈષ અનુક્તો હિ શપેત મામ્। ઇતિ ધ્યાત્વા મુહૂર્તં તુ સીતા વચનમબ્રવીત્
'જો આ બ્રાહ્મણ મહેમાનને યોગ્ય રીતે આવકારવામાં નહીં આવે તો એ મને શાપ આપી શકે,' એમ વિચાર કરીને, થોડું વિરામ લઈને સીતાએ કહ્યું.
દુહિતા જનકસ્યાહં મૈથિલસ્ય મહાત્મનઃ। સીતા નામ્નાસ્મિ ભદ્રં તે રામસ્ય મહિષી પ્રિયા
'હું મહાન મૈથિલા રાજા જનકની પુત્રી છું; મારું નામ સીતાં છે. તને શુભકામનાઓ. હું રામની પ્રિય પત્ની છું.'
ઉષિત્વા દ્વાદશ સમા ઇક્ષ્વાકૂણાં નિવેશને। ભુઞ્જાના માનુષાન્ ભોગાન્ સર્વકામસમૃદ્ધિની
હું બાર વર્ષ સુધી ઇક્ષ્વાકુઓના મહેલમાં રહી, માનવીય સુખ-સગવડ અને સર્વે ઇચ્છાઓથી પરિપૂર્ણ જીવન જીવ્યું.
તત્ર ત્રયોદશે વર્ષે રાજાઽમન્ત્રયત પ્રભુઃ। અભિષેચયિતું રામં સમેતો રાજમન્ત્રિભિઃ
ત્યાં ત્રયોદશમાં વર્ષે, રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે મળીને રામના રાજ્યાભિષેક કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
તસ્મિન્ સમ્ભ્રિયમાણે તુ રાઘવસ્યાભિષેચને। કૈકેયી નામ ભર્તારં મમાર્યા યાચતે વરમ્
રાઘવના અભિષેકની તૈયારી ચાલી રહી હતી ત્યારે, મારી આર્ય માતા કૈકેયીએ પતિ પાસે વરદાન માગ્યું.
પરિગૃહ્ય તુ કૈકેયી શ્વશુરં સુકૃતેન મે। મમ પ્રવ્રાજનં ભર્તુર્ભરતસ્યાભિષેચનમ્
કૈકેયીએ મારા સસરાને પ્રસન્ન કરી, મારા પતિનું વનવાસ અને ભરતના રાજ્યાભિષેક માટે વચન મેળવ્યું.
દ્વાવયાચત ભર્તારં સત્યસંધં નૃપોત્તમમ્। નાદ્ય ભોક્ષ્યે ન ચ સ્વપ્સ્યે ન પાસ્યે ન કદાચન
કૈકેયીએ સત્યનિષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ રાજાને બે વરદાન માગ્યા: 'હું હવે ખાઈશ નહીં, ઊંઘીશ નહીં, ક્યારેય પીશ પણ નહીં'.
એષ મે જીવિતસ્યાન્તો રામો યદભિષિચ્યતે। ઇતિ બ્રુવાણાં કૈકેયીં શ્વશુરો મે સ પાર્થિવઃ
'જો રામનો અભિષેક થાય તો એ જ મારા જીવનનો અંત છે,' એમ કહી કૈકેયીએ મારા સસરા રાજાને કહ્યું.
અયાચતાર્થૈરન્વર્થૈર્ન ચ યાચ્ઞાં ચકાર સા। મમ ભર્તા મહાતેજા વયસા પઞ્ચવિંશકઃ
તેણે ધન કે અન્ય લાભ માટે કશું માગ્યું નહીં, ન તો કોઈ બીજી માંગણી કરી; મારાં પતિ, મહાતેજસ્વી, ત્યારે પચ્ચીસ વર્ષના હતા.
અષ્ટાદશ હિ વર્ષાણિ મમ જન્મનિ ગણ્યતે। રામેતિ પ્રથિતો લોકે સત્યવાન્ શીલવાન્ શુચિઃ
મારે જન્મને અઢાર વર્ષ થઈ ગયા છે. દુનિયામાં હું રામ નામે ઓળખાય છું—સત્યવાદી, સદાચારી અને પવિત્ર.
વિશાલાક્ષો મહાબાહુઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ। કામાર્તશ્ચ મહારાજઃ પિતા દશરથઃ સ્વયમ્
મારા પિતા દશરથ રાજા છે—વિશાળ આંખોવાળા, બળવાન, બધા જીવના કલ્યાણમાં રત અને ઇચ્છાઓથી ચાલતા.
કૈકેય્યાઃ પ્રિયકામાર્થં તં રામં નાભ્યષેચયત્। અભિષેકાય તુ પિતુઃ સમીપં રામમાગતમ્
કૈકેયીના મનગમતા ઇચ્છા માટે મારા પિતાએ મને, રામને, રાજ્યાભિષેક કર્યો નહીં, જો કે હું તેમના પાસે રાજ્યાભિષેક માટે ગયો હતો.
કૈકેયી મમ ભર્તારમિત્યુવાચ દ્રુતં વચઃ। તવ પિત્રા સમાજ્ઞપ્તં મમેદં શૃણુ રાઘવ
કૈકેયીએ તરત જ મારા પતિને કહ્યું: 'રાઘવ, તારા પિતાએ મને જે કહ્યું છે, એ સાંભળ.'
ભરતાય પ્રદાતવ્યમિદં રાજ્યમકણ્ટકમ્। ત્વયા તુ ખલુ વસ્તવ્યં નવ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ
'આ નિર્વિઘ્ન રાજ્ય ભરતને આપવું જોઈએ અને તારે નવ અને પાંચ વર્ષ એટલે ચૌદ વર્ષ વનમાં જવું પડશે.'
વને પ્રવ્રજ કાકુત્સ્થ પિતરં મોચયાનૃતાત્ । તથેત્યુવાચ તાં રામઃ કૈકેયીમકુતોભયઃ
'કાકુત્સ્થ, વનમાં જા અને તારા પિતાને અસત્યમાંથી મુક્ત કર.' રામે, નિર્ભય રહીને, કૈકેયીને કહ્યું: 'જેમ કહ્યું તેમ જ થશે.'
ચકાર તદ્વચઃ શ્રુત્વા ભર્તા મમ દૃઢવ્રતઃ। દદ્યાન્ન પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ સત્યં બ્રૂયાન્ન ચાનૃતમ્
મારા દૃઢવ્રતી પતિએ એ વચન સાંભળી ને એ પ્રમાણે જ કર્યું; તે આપે છે પણ કદી લેતો નથી, સત્ય બોલે છે, કદી અસત્ય નથી બોલતો.
એતદ્ બ્રાહ્મણ રામસ્ય વ્રતં ધૃતમનુત્તમમ્। તસ્ય ભ્રાતા તુ વૈમાત્રો લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્
હે બ્રાહ્મણ, રામનું આ શ્રેષ્ઠ અને દૃઢ વ્રત છે; તેના સાવકી ભાઈનું નામ લક્ષ્મણ છે, જે પરાક્રમી છે.