સ્તિમિતં ગન્તુમારેભે ભયાદ્ ગોદાવરી નદી। રામસ્ય ત્વન્તરં પ્રેપ્સુર્દશગ્રીવસ્તદન્તરે
ભયના કારણે ગોદાવરી નદી ધીમે ધીમે વહવા લાગી; એ વચ્ચે દશમુખ રામ સામે તકો શોધતો આગળ વધ્યો.
ઉપતસ્થે ચ વૈદેહીં ભિક્ષુરૂપેણ રાવણઃ। અભવ્યો ભવ્યરૂપેણ ભર્તારમનુશોચતીમ્
રાવણે ભિક્ષુકના વેશમાં વૈદેહી પાસે ગયો, જે દેખાવમાં યોગ્ય લાગતો હતો પણ વાસ્તવમાં અયોગ્ય હતો, અને જે પતિનું શોક કરતી હતી.
અભ્યવર્તત વૈદેહીં ચિત્રામિવ શનૈશ્ચરઃ। સહસા ભવ્યરૂપેણ તૃણૈઃ કૂપ ઇવાવૃતઃ
શનિgrah જે રીતે તેજસ્વી તારાની પાસે જાય છે, એ રીતે તે અચાનક વૈદેહી પાસે ગયો, બહારથી યોગ્ય દેખાતો પણ અંદરથી ખોટો, ઘાસથી ઢંકાયેલા કૂવામાં જેમ.
અતિષ્ઠત્ પ્રેક્ષ્ય વૈદેહીં રામપત્નીં યશસ્વિનીમ્। તિષ્ઠન્ સમ્પ્રેક્ષ્ય ચ તદા પત્નીં રામસ્ય રાવણઃ
તે રાવણ, રામપત્ની યશસ્વી વૈદેહીને નિહાળતો ઊભો રહ્યો; એ રીતે રાવણે રામની પત્ની પર નજર રાખી.
શુભાં રુચિરદન્તોષ્ઠીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્। આસીનાં પર્ણશાલાયાં બાષ્પશોકાભિપીડિતામ્
સુંદર દાંત અને હોઠવાળી, પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખવાળી, પર્ણશાળામાં બેઠેલી, આંસુ અને શોકથી વ્યાકુળ તે હતી.
સ તાં પદ્મપલાશાક્ષીં પીતકૌશેયવાસિનીમ્। અભ્યગચ્છત વૈદેહીં હૃષ્ટચેતા નિશાચરઃ
પદ્મપત્ર જેવી આંખો અને પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી વૈદેહી પાસે, આનંદિત મનથી રાત્રિચર રાવણ ગયો.
દૃષ્ટ્વા કામશરાવિદ્ધો બ્રહ્મઘોષમુદીરયન્। અબ્રવીત્ પ્રશ્રિતં વાક્યં રહિતે રાક્ષસાધિપઃ
કામના બાણોથી ઘાયલ થઈને, પવિત્ર મંત્રોચ્ચાર જેવી ધ્વનિ સાથે, રાક્ષસોના રાજાએ એકાંતમાં નમ્રતાથી વાત કરી.
તામુત્તમાં ત્રિલોકાનાં પદ્મહીનામિવ શ્રિયમ્। વિભ્રાજમાનાં વપુષા રાવણઃ પ્રશશંસ હ
ત્રણે લોકની શ્રેષ્ઠ, કમળ વિના શ્રી જેવી, તેજસ્વી રૂપથી ઝગમગતી, રાવણે તેની ખૂબ જ પ્રશંસા કરી.
રૌપ્યકાઞ્ચનવર્ણાભે પીતકૌશેયવાસિનિ। કમલાનાં શુભાં માલાં પદ્મિનીવ ચ બિભ્રતી
પીળા રેશમી વસ્ત્રમાં, ચાંદી-સોનાની જેમ તેજસ્વી, કમળની સુંદર માળા ધારણ કરેલી, જાણે ખીલેલી કમળની વાવ છે.
હ્રીઃ શ્રીઃ કીર્તિઃ શુભા લક્ષ્મીરપ્સરા વા શુભાનને। ભૂતિર્વા ત્વં વરારોહે રતિર્વા સ્વૈરચારિણી
શુભ ચહેરાવાળી, શું તું લાજ છે, શ્રી છે, કીર્તિ છે, શુભ લક્ષ્મી છે કે અપ્સરા છે? કે પછી ભવ્ય કટિવાળી, તું ભુતિ છે કે સ્વચ્છંદ વિહાર કરતી રતિ છે?
સમાઃ શિખરિણઃ સ્નિગ્ધાઃ પાણ્ડુરા દશનાસ્તવ। વિશાલે વિમલે નેત્રે રક્તાન્તે કૃષ્ણતારકે
તારા દાંત પહાડ પર પડેલા તાજા હિમ જેવા સફેદ, ગોળ અને ચોખ્ખા છે; તારી આંખો વિશાળ, નિર્મળ, લાલ કિનારાવાળી અને કાળી પ્યુપિલવાળી છે.
વિશાલં જઘનં પીનમૂરૂ કરિકરોપમૌ। એતાવુપચિતૌ વૃત્તૌ સંહતૌ સમ્પ્રગલ્ભિતૌ
તારો કટિ વિસ્તારેલો, તારા જાંઘો ગોળ, ભરાવદાર અને મજબૂત છે, જાણે યુવાન હાથીના સુંડ જેવી સુંદર અને નજીક-નજીક છે.
પીનોન્નતમુખૌ કાન્તૌ સ્નિગ્ધતાલફલોપમૌ। મણિપ્રવેકાભરણૌ રુચિરૌ તે પયોધરૌ
તારા સ્તન ઊંચા, ભરાવદાર અને મનોહર છે, ચમકતા તાડફળ જેવા, રત્નો અને મુક્તાથી શોભિત, નજરે ખૂબ જ આકર્ષક લાગે છે.
ચારુસ્મિતે ચારુદતિ ચારુનેત્રે વિલાસિનિ। મનો હરસિ મે રામે નદીકૂલમિવામ્ભસા
હસતી, સુંદર દાંતવાળી, મોહક આંખોવાળી રમણી, રામની પ્રિય, તું મારી બુદ્ધિને એ રીતે ખેંચી લે છે જેમ પાણી નદીના કિનારે ધોઈ જાય.
કરાન્તમિતમધ્યાસિ સુકેશે સંહતસ્તનિ। નૈવ દેવી ન ગન્ધર્વી ન યક્ષી ન ચ કિંનરી
તારો કમર હાથમાં આવી જાય એટલો પાતળો છે, વાળ સુંદર છે, સ્તન નજીક-નજીક છે; તું ન તો દેવી છે, ન ગંધર્વી, ન યક્ષી અને ન કિન્નરી.
નૈવંરૂપા મયા નારી દૃષ્ટપૂર્વા મહીતલે। રૂપમગ્ર્યં ચ લોકેષુ સૌકુમાર્યં વયશ્ચ તે
આ ધરા પર મેં ક્યારેય આવી રૂપાળી સ્ત્રી જોઈ નથી; તારું સૌંદર્ય, કોમળતા અને યુવાની ત્રણેય લોકમાં શ્રેષ્ઠ છે.
ઇહ વાસશ્ચ કાન્તારે ચિત્તમુન્માથયન્તિ મે। સા પ્રતિક્રામ ભદ્રં તે ન ત્વં વસ્તુમિહાર્હસિ
આ જંગલમાં તારો નિવાસ મારા મનને ઉથલપાથલ કરે છે; હે સુમને, તું અહીંથી ચાલ જ, તને અહીં રહેવું યોગ્ય નથી.
રાક્ષસાનામયં વાસો ઘોરાણાં કામરૂપિણામ્। પ્રાસાદાગ્રાણિ રમ્યાણિ નગરોપવનાનિ ચ
આ રાક્ષસોનું નિવાસ છે, જેઓ ભયાનક અને સ્વરૂપ બદલતા હોય છે; અહીં સુંદર મહેલો અને નગરના બગીચા છે.
સમ્પન્નાનિ સુગન્ધીનિ યુક્તાન્યાચરિતું ત્વયા। વરં માલ્યં વરં ગન્ધં વરં વસ્ત્રં ચ શોભને
આ બધું સુગંધિત, સમૃદ્ધ અને તારા માટે માણવા યોગ્ય છે; હે સુંદર, તું શ્રેષ્ઠ ફૂલોની માળા, ઉત્તમ સુગંધ અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરવા યોગ્ય છે.
ભર્તારં ચ વરં મન્યે ત્વદ્યુક્તમસિતેક્ષણે। કા ત્વં ભવસિ રુદ્રાણાં મરુતાં વા શુચિસ્મિતે
હે કાળી આંખવાળી, તું યોગ્ય પતિ લાયક છે; તું કોણ છે, શુદ્ધ સ્મિતવાળી—શું તું રુદ્રોની કે મરુતોની પત્ની છે?
વસૂનાં વા વરારોહે દેવતા પ્રતિભાસિ મે। નેહ ગચ્છન્તિ ગન્ધર્વા ન દેવા ન ચ કિન્નરાઃ
હે ભવ્ય કટિવાળી, તું મને વસુઓમાંની કોઈ દેવી જેવી લાગે છે; અહીં તો ગંધર્વો, દેવો કે કિન્નર આવતાં જ નથી.
રાક્ષસાનામયં વાસઃ કથં તુ ત્વમિહાગતા। ઇહ શાખામૃગાઃ સિંહા દ્વીપિવ્યાઘ્રમૃગા વૃકાઃ
આ રાક્ષસોનું નિવાસ છે—તું અહીં કેવી રીતે આવી? અહીં વૃક્ષો પર રહેતા હરણ, સિંહ, દ્વીપોમાં રહેતા વાઘ અને વરુ છે.
ઋક્ષાસ્તરક્ષવઃ કઙ્કાઃ કથં તેભ્યો ન બિભ્યસે। મદાન્વિતાનાં ઘોરાણાં કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્
અહીં રીંછ, તરસ, કંક જેવા પક્ષીઓ છે—તું એમના ડરથી કેમ નથી? અને મદમસ્ત, ભયાનક, ઝડપી હાથીઓથી પણ કેમ નથી ડરે?
કથમેકા મહારણ્યે ન બિભેષિ વરાનને। કાસિ કસ્ય કુતશ્ચ ત્વં કિં નિમિત્તં ચ દણ્ડકાન્
હે સુંદર ચહેરાવાળી, તું આ વિશાળ જંગલમાં એકલી છે, છતાં તને ડર કેમ નથી લાગતો? તું કોણ છે, કોની દીકરી છે, કયાંથી આવી છે અને દંડક જંગલમાં આવવાનો તારો કારણ શું છે?
એકા ચરસિ કલ્યાણિ ઘોરાન્ રાક્ષસસેવિતાન્। ઇતિ પ્રશસ્તા વૈદેહી રાવણેન મહાત્મના
હે કલ્યાણી, તું એકલી જ ભયાનક રાક્ષસો વસે એવા સ્થળોએ ફરતી છે; એમ મહાત્મા રાવણે વૈદેહીનું વખાણ કર્યું.
દ્વિજાતિવેષેણ હિ તં દૃષ્ટ્વા રાવણમાગતમ્। સર્વૈરતિથિસત્કારૈઃ પૂજયામાસ મૈથિલી
દ્વિજાતિનો વેશ ધારણ કરીને રાવણને આવતાં જોઈને, માઇથિલીએ તમામ મહેમાનસન્માનથી તેની આત્મિયતાપૂર્વક આવકાર કર્યો.
ઉપાનીયાસનં પૂર્વં પાદ્યેનાભિનિમન્ત્ર્ય ચ। અબ્રવીત્ સિદ્ધમિત્યેવ તદા તં સૌમ્યદર્શનમ્
માથે બેઠાડવા માટે પહેલા આસન લાવી, પગ ધોવા માટે પાણી આપ્યું અને એ સૌમ્યમુખને કહ્યું: 'બધું તૈયાર છે'.
દ્વિજાતિવેષેણ સમીક્ષ્ય મૈથિલી સમાગતં પાત્રકુસુમ્ભધારિણમ્। અશક્યમુદ્દ્વેષ્ટુમુપાયદર્શના- ન્ન્યમન્ત્રયદ્ બ્રાહ્મણવત્ તથાગતમ્
માથે દ્વિજાતિનો વેશ અને હાથમાં પાત્ર તથા કુસુંભ લઈને આવનારને જોઈ, માઇથિલી એ બ્રાહ્મણ સમજીને, તેને નકારવું અશક્ય લાગ્યું અને યોગ્ય રીતે આવકાર્યો.
ઇયં બૃસી બ્રાહ્મણ કામમાસ્યતા- મિદં ચ પાદ્યં પ્રતિગૃહ્યતામિતિ। ઇદં ચ સિદ્ધં વનજાતમુત્તમં ત્વદર્થમવ્યગ્રમિહોપભુજ્યતામ્
'હે બ્રાહ્મણ, આ આસન છે, કૃપા કરીને બેસો; આ પગ ધોવા માટેનું પાણી સ્વીકારો. તારા માટે તૈયાર કરેલું શ્રેષ્ઠ વનફળ અહીં નિર્ભયતાથી ભોજનરૂપે ગ્રહણ કરો'.
નિમન્ત્ર્યમાણઃ પ્રતિપૂર્ણભાષિણીં નરેન્દ્રપત્નીં પ્રસમીક્ષ્ય મૈથિલીમ્। પ્રસહ્ય તસ્યા હરણે દૃઢં મનઃ સમર્પયામાસ વધાય રાવણઃ
મૈથિલી, રાજપત્ની, સૌમ્ય અને પૂરેપૂરા સન્માનથી બોલતી જોઈને, રાવણે તેને બળજબરીથી અપહરણ કરવાનો દૃઢ નિશ્ચય કર્યો.