તામાર્તરૂપાં વિમના રુદન્તીં સૌમિત્રિરાલોક્ય વિશાલનેત્રામ્। આશ્વાસયામાસ ન ચૈવ ભર્તુ- સ્તં ભ્રાતરં કિંચિદુવાચ સીતા
સીતાને આ રીતે દુઃખમાં, રડતી અને ઉદાસ જોઈ, વિશાળ આંખોવાળી, સૌમિત્રીએ તેને શાંત પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ સીતાએ પતિના ભાઈને કંઈ કહ્યું નહીં.
તતસ્તુ સીતામભિવાદ્ય લક્ષ્મણઃ કૃતાઞ્જલિઃ કિંચિદભિપ્રણમ્ય। અવેક્ષમાણો બહુશઃ સ મૈથિલીં જગામ રામસ્ય સમીપમાત્મવાન્
પછી લક્ષ્મણે હાથ જોડીને સીતાને વંદન કર્યું, થોડું વળીને વારંવાર તેની તરફ જોયું અને દૃઢ મનથી રામ પાસે ગયો.
thumb|ષટ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ષટ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો છપ્પનમો અધ્યાય હવે સાંભળો.
તયા પરુષમુક્તસ્તુ કુપિતો રાઘવાનુજઃ। સ વિકાંક્ષન્ ભૃશં રામં પ્રતસ્થે નચિરાદિવ
તેણી તરફથી કઠોર શબ્દો સાંભળીને, રાઘવનો ભાઈ ગુસ્સે ભરાઈ અને રામને મળવાની તીવ્ર ઈચ્છાથી તરત જ નીકળી પડ્યો.
તદાસાદ્ય દશગ્રીવઃ ક્ષિપ્રમન્તરમાસ્થિતઃ। અભિચક્રામ વૈદેહીં પરિવ્રાજકરૂપધૃક્
એ સમયે દશમુખે તકો જોઈને, તરત જ વૈદેહી પાસે સંન્યાસીની વેશમાં ગયો.
શ્લક્ષ્ણકાષાયસંવીતઃ શિખી છત્રી ઉપાનહી। વામે ચાંસેઽવસજ્યાથ શુભે યષ્ટિકમણ્ડલૂ
મૃદુ કેશરીયાં વસ્ત્ર પહેરેલા, શિખા, છત્રી અને પગમાં પાદુકા, ડાબા ખભા પર સુંદર દંડ અને કમંડલુ રાખેલા તે દેખાતો હતો.
પરિવ્રાજકરૂપેણ વૈદેહીમન્વવર્તત। તામાસસાદાતિબલો ભ્રાતૃભ્યાં રહિતાં વને
સંન્યાસીનો વેશ ધારણ કરીને, તે વૈદેહીનું પીછો કરતો ગયો, જે બંને ભાઈઓથી અલગ, જંગલમાં એકલી હતી.
રહિતાં સૂર્યચન્દ્રાભ્યાં સંધ્યામિવ મહત્તમઃ। તામપશ્યત્ તતો બાલાં રાજપુત્રીં યશસ્વિનીમ્
સૂર્ય અને ચંદ્ર વિના સંધ્યા જેવી એકલી, તે બાળ, યશસ્વી રાજકન્યાને તેણે જોયી.
રોહિણીં શશિના હીનાં ગ્રહવદ્ ભૃશદારુણઃ। તમુગ્રં પાપકર્માણં જનસ્થાનગતા દ્રુમાઃ
ચંદ્ર વિના રોહિણીની જેમ, ભયાનક અને પાપી તે દશમુખને જોઈને જનસ્થાનના વૃક્ષો પણ ગભરાઈ ગયા.
સંદૃશ્ય ન પ્રકમ્પન્તે ન પ્રવાતિ ચ મારુતઃ। શીઘ્રસ્રોતાશ્ચ તં દૃષ્ટ્વા વીક્ષન્તં રક્તલોચનમ્
તેને જોઈને વૃક્ષો હલ્યા નહીં, પવન પણ ફૂંકાયો નહીં; અને ગોદાવરી નદી પણ તેના લાલ આંખોથી ડરીને ધીમે વહેવા લાગી.
સ્તિમિતં ગન્તુમારેભે ભયાદ્ ગોદાવરી નદી। રામસ્ય ત્વન્તરં પ્રેપ્સુર્દશગ્રીવસ્તદન્તરે
ભયના કારણે ગોદાવરી નદી ધીમે ધીમે વહવા લાગી; એ વચ્ચે દશમુખ રામ સામે તકો શોધતો આગળ વધ્યો.
ઉપતસ્થે ચ વૈદેહીં ભિક્ષુરૂપેણ રાવણઃ। અભવ્યો ભવ્યરૂપેણ ભર્તારમનુશોચતીમ્
રાવણે ભિક્ષુકના વેશમાં વૈદેહી પાસે ગયો, જે દેખાવમાં યોગ્ય લાગતો હતો પણ વાસ્તવમાં અયોગ્ય હતો, અને જે પતિનું શોક કરતી હતી.
અભ્યવર્તત વૈદેહીં ચિત્રામિવ શનૈશ્ચરઃ। સહસા ભવ્યરૂપેણ તૃણૈઃ કૂપ ઇવાવૃતઃ
શનિgrah જે રીતે તેજસ્વી તારાની પાસે જાય છે, એ રીતે તે અચાનક વૈદેહી પાસે ગયો, બહારથી યોગ્ય દેખાતો પણ અંદરથી ખોટો, ઘાસથી ઢંકાયેલા કૂવામાં જેમ.
અતિષ્ઠત્ પ્રેક્ષ્ય વૈદેહીં રામપત્નીં યશસ્વિનીમ્। તિષ્ઠન્ સમ્પ્રેક્ષ્ય ચ તદા પત્નીં રામસ્ય રાવણઃ
તે રાવણ, રામપત્ની યશસ્વી વૈદેહીને નિહાળતો ઊભો રહ્યો; એ રીતે રાવણે રામની પત્ની પર નજર રાખી.
શુભાં રુચિરદન્તોષ્ઠીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્। આસીનાં પર્ણશાલાયાં બાષ્પશોકાભિપીડિતામ્
સુંદર દાંત અને હોઠવાળી, પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખવાળી, પર્ણશાળામાં બેઠેલી, આંસુ અને શોકથી વ્યાકુળ તે હતી.
સ તાં પદ્મપલાશાક્ષીં પીતકૌશેયવાસિનીમ્। અભ્યગચ્છત વૈદેહીં હૃષ્ટચેતા નિશાચરઃ
પદ્મપત્ર જેવી આંખો અને પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી વૈદેહી પાસે, આનંદિત મનથી રાત્રિચર રાવણ ગયો.
દૃષ્ટ્વા કામશરાવિદ્ધો બ્રહ્મઘોષમુદીરયન્। અબ્રવીત્ પ્રશ્રિતં વાક્યં રહિતે રાક્ષસાધિપઃ
કામના બાણોથી ઘાયલ થઈને, પવિત્ર મંત્રોચ્ચાર જેવી ધ્વનિ સાથે, રાક્ષસોના રાજાએ એકાંતમાં નમ્રતાથી વાત કરી.
તામુત્તમાં ત્રિલોકાનાં પદ્મહીનામિવ શ્રિયમ્। વિભ્રાજમાનાં વપુષા રાવણઃ પ્રશશંસ હ
ત્રણે લોકની શ્રેષ્ઠ, કમળ વિના શ્રી જેવી, તેજસ્વી રૂપથી ઝગમગતી, રાવણે તેની ખૂબ જ પ્રશંસા કરી.
રૌપ્યકાઞ્ચનવર્ણાભે પીતકૌશેયવાસિનિ। કમલાનાં શુભાં માલાં પદ્મિનીવ ચ બિભ્રતી
પીળા રેશમી વસ્ત્રમાં, ચાંદી-સોનાની જેમ તેજસ્વી, કમળની સુંદર માળા ધારણ કરેલી, જાણે ખીલેલી કમળની વાવ છે.
હ્રીઃ શ્રીઃ કીર્તિઃ શુભા લક્ષ્મીરપ્સરા વા શુભાનને। ભૂતિર્વા ત્વં વરારોહે રતિર્વા સ્વૈરચારિણી
શુભ ચહેરાવાળી, શું તું લાજ છે, શ્રી છે, કીર્તિ છે, શુભ લક્ષ્મી છે કે અપ્સરા છે? કે પછી ભવ્ય કટિવાળી, તું ભુતિ છે કે સ્વચ્છંદ વિહાર કરતી રતિ છે?
સમાઃ શિખરિણઃ સ્નિગ્ધાઃ પાણ્ડુરા દશનાસ્તવ। વિશાલે વિમલે નેત્રે રક્તાન્તે કૃષ્ણતારકે
તારા દાંત પહાડ પર પડેલા તાજા હિમ જેવા સફેદ, ગોળ અને ચોખ્ખા છે; તારી આંખો વિશાળ, નિર્મળ, લાલ કિનારાવાળી અને કાળી પ્યુપિલવાળી છે.
વિશાલં જઘનં પીનમૂરૂ કરિકરોપમૌ। એતાવુપચિતૌ વૃત્તૌ સંહતૌ સમ્પ્રગલ્ભિતૌ
તારો કટિ વિસ્તારેલો, તારા જાંઘો ગોળ, ભરાવદાર અને મજબૂત છે, જાણે યુવાન હાથીના સુંડ જેવી સુંદર અને નજીક-નજીક છે.
પીનોન્નતમુખૌ કાન્તૌ સ્નિગ્ધતાલફલોપમૌ। મણિપ્રવેકાભરણૌ રુચિરૌ તે પયોધરૌ
તારા સ્તન ઊંચા, ભરાવદાર અને મનોહર છે, ચમકતા તાડફળ જેવા, રત્નો અને મુક્તાથી શોભિત, નજરે ખૂબ જ આકર્ષક લાગે છે.
ચારુસ્મિતે ચારુદતિ ચારુનેત્રે વિલાસિનિ। મનો હરસિ મે રામે નદીકૂલમિવામ્ભસા
હસતી, સુંદર દાંતવાળી, મોહક આંખોવાળી રમણી, રામની પ્રિય, તું મારી બુદ્ધિને એ રીતે ખેંચી લે છે જેમ પાણી નદીના કિનારે ધોઈ જાય.
કરાન્તમિતમધ્યાસિ સુકેશે સંહતસ્તનિ। નૈવ દેવી ન ગન્ધર્વી ન યક્ષી ન ચ કિંનરી
તારો કમર હાથમાં આવી જાય એટલો પાતળો છે, વાળ સુંદર છે, સ્તન નજીક-નજીક છે; તું ન તો દેવી છે, ન ગંધર્વી, ન યક્ષી અને ન કિન્નરી.
નૈવંરૂપા મયા નારી દૃષ્ટપૂર્વા મહીતલે। રૂપમગ્ર્યં ચ લોકેષુ સૌકુમાર્યં વયશ્ચ તે
આ ધરા પર મેં ક્યારેય આવી રૂપાળી સ્ત્રી જોઈ નથી; તારું સૌંદર્ય, કોમળતા અને યુવાની ત્રણેય લોકમાં શ્રેષ્ઠ છે.
ઇહ વાસશ્ચ કાન્તારે ચિત્તમુન્માથયન્તિ મે। સા પ્રતિક્રામ ભદ્રં તે ન ત્વં વસ્તુમિહાર્હસિ
આ જંગલમાં તારો નિવાસ મારા મનને ઉથલપાથલ કરે છે; હે સુમને, તું અહીંથી ચાલ જ, તને અહીં રહેવું યોગ્ય નથી.
રાક્ષસાનામયં વાસો ઘોરાણાં કામરૂપિણામ્। પ્રાસાદાગ્રાણિ રમ્યાણિ નગરોપવનાનિ ચ
આ રાક્ષસોનું નિવાસ છે, જેઓ ભયાનક અને સ્વરૂપ બદલતા હોય છે; અહીં સુંદર મહેલો અને નગરના બગીચા છે.
સમ્પન્નાનિ સુગન્ધીનિ યુક્તાન્યાચરિતું ત્વયા। વરં માલ્યં વરં ગન્ધં વરં વસ્ત્રં ચ શોભને
આ બધું સુગંધિત, સમૃદ્ધ અને તારા માટે માણવા યોગ્ય છે; હે સુંદર, તું શ્રેષ્ઠ ફૂલોની માળા, ઉત્તમ સુગંધ અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરવા યોગ્ય છે.
ભર્તારં ચ વરં મન્યે ત્વદ્યુક્તમસિતેક્ષણે। કા ત્વં ભવસિ રુદ્રાણાં મરુતાં વા શુચિસ્મિતે
હે કાળી આંખવાળી, તું યોગ્ય પતિ લાયક છે; તું કોણ છે, શુદ્ધ સ્મિતવાળી—શું તું રુદ્રોની કે મરુતોની પત્ની છે?