વાક્યમપ્રતિરૂપં તુ ન ચિત્રં સ્ત્રીષુ મૈથિલિ। સ્વભાવસ્ત્વેષ નારીણામેષુ લોકેષુ દૃશ્યતે
'હે વૈદેહી, સ્ત્રીઓ પાસેથી આવી અયોગ્ય વાતો સાંભળવી નવાઈની નથી; આ દુનિયામાં સ્ત્રીઓનો સ્વભાવ એવો જ જોવા મળે છે.'
વિમુક્તધર્માશ્ચપલાસ્તીક્ષ્ણા ભેદકરાઃ સ્ત્રિયઃ। ન સહે હીદૃશં વાક્યં વૈદેહિ જનકાત્મજે
'સ્ત્રીઓ ચંચળ, સંયમરહિત, કઠોર અને ફૂટ પાડનારી હોય છે; હે જનકનંદિની, હું આવી વાતો સહન કરી શકતો નથી.'
શ્રોત્રયોરુભયોર્મધ્યે તપ્તનારાચસંનિભમ્। ઉપશૃણ્વન્તુ મે સર્વે સાક્ષિણો હિ વનેચરાઃ
'હું બંને કાન વચ્ચે તીખા તપેલા બાણ જેવી વાતો બોલું છું, એ જંગલના બધા રહેવાસીઓ સાક્ષી રહે.'
ન્યાયવાદી યથા વાક્યમુક્તોઽહં પરુષં ત્વયા। ધિક્ ત્વામદ્ય વિનશ્યન્તીં યન્મામેવં વિશઙ્કસે
'હું યોગ્ય રીતે બોલ્યો છતાં તું મને કડક શબ્દોમાં બોલી, અને આવી રીતે શંકા કરે છે, એ તારા માટે શરમજનક છે.'
સ્ત્રીત્વાદ્ દુષ્ટસ્વભાવેન ગુરુવાક્યે વ્યવસ્થિતમ્। ગચ્છામિ યત્ર કાકુત્સ્થઃ સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ વરાનને
'સ્ત્રીત્વ અને દુષ્ટ સ્વભાવને કારણે તું પોતાના મનમાં જ અડગ રહી છે; હવે હું રાઘવ પાસે જઈશ, હે સુંદરમુખી, તને શુભકામનાઓ.'
રક્ષન્તુ ત્વાં વિશાલાક્ષિ સમગ્રા વનદેવતાઃ। નિમિત્તાનિ હિ ઘોરાણિ યાનિ પ્રાદુર્ભવન્તિ મે। અપિ ત્વાં સહ રામેણ પશ્યેયં પુનરાગતઃ
'હે વિશાળનેત્રવાળી, જંગલની બધી દેવીઓ તારી રક્ષા કરે; કારણ કે મને ભયાનક અપશકુન દેખાઈ રહ્યા છે. આશા છે કે હું પાછો આવીશ ત્યારે તને રામજી સાથે ફરીથી જોઈ શકીશ.'
લક્ષ્મણેનૈવમુક્તા તુ રુદતી જનકાત્મજા। પ્રત્યુવાચ તતો વાક્યં તીવ્રબાષ્પપરિપ્લુતા
લક્ષ્મણે આવું કહ્યું ત્યારે, જનકનંદિની સીતાજી રડતી અને તીવ્ર આંસુઓથી ભીની થઈ, પછી એમ બોલી:
ગોદાવરીં પ્રવેક્ષ્યામિ હીના રામેણ લક્ષ્મણ। આબન્ધિષ્યેઽથવા ત્યક્ષ્યે વિષમે દેહમાત્મનઃ
'રામજી વિના, હે લક્ષ્મણ, હું તો ગોદાવરીમાં પ્રવેશી જઈશ, અથવા તો ગળે ફાંસો લગાવીશ, અથવા કોઈ ભયજનક જગ્યાએ શરીર ત્યજી દઈશ.'
પિબામિ વા વિષં તીક્ષ્ણં પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્। ન ત્વહં રાઘવાદન્યં કદાપિ પુરુષં સ્પૃશે
હું તીખું ઝેર પી લઉં અથવા અગ્નિમાં કૂદી પડું, પણ રાઘવ સિવાય બીજું કોઈ પુરુષ કદી સ્પર્શીશ નહીં.
ઇતિ લક્ષ્મણમાશ્રુત્ય સીતા શોકસમન્વિતા। પાણિભ્યાં રુદતી દુઃખાદુદરં પ્રજઘાન હ
લક્ષ્મણના આ શબ્દો સાંભળીને, દુઃખથી ભરાયેલી સીતાએ રડતી રડતી પોતાના હાથથી પેટ પર માર્યો.
તામાર્તરૂપાં વિમના રુદન્તીં સૌમિત્રિરાલોક્ય વિશાલનેત્રામ્। આશ્વાસયામાસ ન ચૈવ ભર્તુ- સ્તં ભ્રાતરં કિંચિદુવાચ સીતા
સીતાને આ રીતે દુઃખમાં, રડતી અને ઉદાસ જોઈ, વિશાળ આંખોવાળી, સૌમિત્રીએ તેને શાંત પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ સીતાએ પતિના ભાઈને કંઈ કહ્યું નહીં.
તતસ્તુ સીતામભિવાદ્ય લક્ષ્મણઃ કૃતાઞ્જલિઃ કિંચિદભિપ્રણમ્ય। અવેક્ષમાણો બહુશઃ સ મૈથિલીં જગામ રામસ્ય સમીપમાત્મવાન્
પછી લક્ષ્મણે હાથ જોડીને સીતાને વંદન કર્યું, થોડું વળીને વારંવાર તેની તરફ જોયું અને દૃઢ મનથી રામ પાસે ગયો.
thumb|ષટ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ષટ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો છપ્પનમો અધ્યાય હવે સાંભળો.
તયા પરુષમુક્તસ્તુ કુપિતો રાઘવાનુજઃ। સ વિકાંક્ષન્ ભૃશં રામં પ્રતસ્થે નચિરાદિવ
તેણી તરફથી કઠોર શબ્દો સાંભળીને, રાઘવનો ભાઈ ગુસ્સે ભરાઈ અને રામને મળવાની તીવ્ર ઈચ્છાથી તરત જ નીકળી પડ્યો.
તદાસાદ્ય દશગ્રીવઃ ક્ષિપ્રમન્તરમાસ્થિતઃ। અભિચક્રામ વૈદેહીં પરિવ્રાજકરૂપધૃક્
એ સમયે દશમુખે તકો જોઈને, તરત જ વૈદેહી પાસે સંન્યાસીની વેશમાં ગયો.
શ્લક્ષ્ણકાષાયસંવીતઃ શિખી છત્રી ઉપાનહી। વામે ચાંસેઽવસજ્યાથ શુભે યષ્ટિકમણ્ડલૂ
મૃદુ કેશરીયાં વસ્ત્ર પહેરેલા, શિખા, છત્રી અને પગમાં પાદુકા, ડાબા ખભા પર સુંદર દંડ અને કમંડલુ રાખેલા તે દેખાતો હતો.
પરિવ્રાજકરૂપેણ વૈદેહીમન્વવર્તત। તામાસસાદાતિબલો ભ્રાતૃભ્યાં રહિતાં વને
સંન્યાસીનો વેશ ધારણ કરીને, તે વૈદેહીનું પીછો કરતો ગયો, જે બંને ભાઈઓથી અલગ, જંગલમાં એકલી હતી.
રહિતાં સૂર્યચન્દ્રાભ્યાં સંધ્યામિવ મહત્તમઃ। તામપશ્યત્ તતો બાલાં રાજપુત્રીં યશસ્વિનીમ્
સૂર્ય અને ચંદ્ર વિના સંધ્યા જેવી એકલી, તે બાળ, યશસ્વી રાજકન્યાને તેણે જોયી.
રોહિણીં શશિના હીનાં ગ્રહવદ્ ભૃશદારુણઃ। તમુગ્રં પાપકર્માણં જનસ્થાનગતા દ્રુમાઃ
ચંદ્ર વિના રોહિણીની જેમ, ભયાનક અને પાપી તે દશમુખને જોઈને જનસ્થાનના વૃક્ષો પણ ગભરાઈ ગયા.
સંદૃશ્ય ન પ્રકમ્પન્તે ન પ્રવાતિ ચ મારુતઃ। શીઘ્રસ્રોતાશ્ચ તં દૃષ્ટ્વા વીક્ષન્તં રક્તલોચનમ્
તેને જોઈને વૃક્ષો હલ્યા નહીં, પવન પણ ફૂંકાયો નહીં; અને ગોદાવરી નદી પણ તેના લાલ આંખોથી ડરીને ધીમે વહેવા લાગી.
સ્તિમિતં ગન્તુમારેભે ભયાદ્ ગોદાવરી નદી। રામસ્ય ત્વન્તરં પ્રેપ્સુર્દશગ્રીવસ્તદન્તરે
ભયના કારણે ગોદાવરી નદી ધીમે ધીમે વહવા લાગી; એ વચ્ચે દશમુખ રામ સામે તકો શોધતો આગળ વધ્યો.
ઉપતસ્થે ચ વૈદેહીં ભિક્ષુરૂપેણ રાવણઃ। અભવ્યો ભવ્યરૂપેણ ભર્તારમનુશોચતીમ્
રાવણે ભિક્ષુકના વેશમાં વૈદેહી પાસે ગયો, જે દેખાવમાં યોગ્ય લાગતો હતો પણ વાસ્તવમાં અયોગ્ય હતો, અને જે પતિનું શોક કરતી હતી.
અભ્યવર્તત વૈદેહીં ચિત્રામિવ શનૈશ્ચરઃ। સહસા ભવ્યરૂપેણ તૃણૈઃ કૂપ ઇવાવૃતઃ
શનિgrah જે રીતે તેજસ્વી તારાની પાસે જાય છે, એ રીતે તે અચાનક વૈદેહી પાસે ગયો, બહારથી યોગ્ય દેખાતો પણ અંદરથી ખોટો, ઘાસથી ઢંકાયેલા કૂવામાં જેમ.
અતિષ્ઠત્ પ્રેક્ષ્ય વૈદેહીં રામપત્નીં યશસ્વિનીમ્। તિષ્ઠન્ સમ્પ્રેક્ષ્ય ચ તદા પત્નીં રામસ્ય રાવણઃ
તે રાવણ, રામપત્ની યશસ્વી વૈદેહીને નિહાળતો ઊભો રહ્યો; એ રીતે રાવણે રામની પત્ની પર નજર રાખી.
શુભાં રુચિરદન્તોષ્ઠીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્। આસીનાં પર્ણશાલાયાં બાષ્પશોકાભિપીડિતામ્
સુંદર દાંત અને હોઠવાળી, પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખવાળી, પર્ણશાળામાં બેઠેલી, આંસુ અને શોકથી વ્યાકુળ તે હતી.
સ તાં પદ્મપલાશાક્ષીં પીતકૌશેયવાસિનીમ્। અભ્યગચ્છત વૈદેહીં હૃષ્ટચેતા નિશાચરઃ
પદ્મપત્ર જેવી આંખો અને પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી વૈદેહી પાસે, આનંદિત મનથી રાત્રિચર રાવણ ગયો.
દૃષ્ટ્વા કામશરાવિદ્ધો બ્રહ્મઘોષમુદીરયન્। અબ્રવીત્ પ્રશ્રિતં વાક્યં રહિતે રાક્ષસાધિપઃ
કામના બાણોથી ઘાયલ થઈને, પવિત્ર મંત્રોચ્ચાર જેવી ધ્વનિ સાથે, રાક્ષસોના રાજાએ એકાંતમાં નમ્રતાથી વાત કરી.
તામુત્તમાં ત્રિલોકાનાં પદ્મહીનામિવ શ્રિયમ્। વિભ્રાજમાનાં વપુષા રાવણઃ પ્રશશંસ હ
ત્રણે લોકની શ્રેષ્ઠ, કમળ વિના શ્રી જેવી, તેજસ્વી રૂપથી ઝગમગતી, રાવણે તેની ખૂબ જ પ્રશંસા કરી.
રૌપ્યકાઞ્ચનવર્ણાભે પીતકૌશેયવાસિનિ। કમલાનાં શુભાં માલાં પદ્મિનીવ ચ બિભ્રતી
પીળા રેશમી વસ્ત્રમાં, ચાંદી-સોનાની જેમ તેજસ્વી, કમળની સુંદર માળા ધારણ કરેલી, જાણે ખીલેલી કમળની વાવ છે.
હ્રીઃ શ્રીઃ કીર્તિઃ શુભા લક્ષ્મીરપ્સરા વા શુભાનને। ભૂતિર્વા ત્વં વરારોહે રતિર્વા સ્વૈરચારિણી
શુભ ચહેરાવાળી, શું તું લાજ છે, શ્રી છે, કીર્તિ છે, શુભ લક્ષ્મી છે કે અપ્સરા છે? કે પછી ભવ્ય કટિવાળી, તું ભુતિ છે કે સ્વચ્છંદ વિહાર કરતી રતિ છે?