ક્રિયતાં તત્ સખે શીઘ્રં યદર્થં વયમાગતાઃ। સ રાવણવચઃ શ્રુત્વા મારીચો રાક્ષસસ્તદા
'મિત્ર, જે કામ માટે આપણે અહીં આવ્યા છીએ, એ તું ઝડપથી કરી નાખ.' રાવણના આ શબ્દો સાંભળી, ત્યારે રાક્ષસ મારીચ—
મૃગો ભૂત્વાઽઽશ્રમદ્વારિ રામસ્ય વિચચાર હ। સ તુ રૂપં સમાસ્થાય મહદદ્ભુતદર્શનમ્
હરણનું રૂપ ધારણ કરીને, રામના આશ્રમના દ્વારે ફરવા લાગ્યો; એણે અદ્દભુત અને આશ્ચર્યજનક રૂપ ધારણ કર્યું.
મણિપ્રવરશૃઙ્ગાગ્રઃ સિતાસિતમુખાકૃતિઃ। રક્તપદ્મોત્પલમુખ ઇન્દ્રનીલોત્પલશ્રવાઃ
એના શીંગડા ઉત્તમ મણિ જેવા ઝગમગતા, ચહેરો સફેદ અને કાળો, મુખ લાલ કમળ જેવું, અને કાન વાદળી કમળ જેવા હતા.
કિંચિદભ્યુન્નતગ્રીવ ઇન્દ્રનીલનિભોદરઃ। મધૂકનિભપાર્શ્વશ્ચ કઞ્જકિઞ્જલ્કસંનિભઃ
થોડી ઊંચી ગળાવાળો, પેટ ઈન્દ્રનીલ મણિ જેવું વાદળી, બાજુઓ મધૂકના ફૂલ જેવી રંગીન અને કમળના રેસા જેવી હતી.
વૈદૂર્યસંકાશખુરસ્તનુજઙ્ઘઃ સુસંહતઃ। ઇન્દ્રાયુધસવર્ણેન પુચ્છેનોર્ધ્વં વિરાજિતઃ
ખુરા વૈદૂર્ય મણિ જેવા ચમકતા, પગ પાતળા અને સરસ, પૂંછડી ઈન્દ્રધનુષ જેવા રંગથી ઉપર ઉઠેલી અને તેજસ્વી હતી.
મનોહરસ્નિગ્ધવર્ણો રત્નૈર્નાનાવિધૈર્વૃતઃ। ક્ષણેન રાક્ષસો જાતો મૃગઃ પરમશોભનઃ
મોહક અને ચમકદાર રંગોવાળો, વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન, એક પળમાં એ રાક્ષસ અતિ સુંદર હરણ બની ગયો.
વનં પ્રજ્વલયન્ રમ્યં રામાશ્રમપદં ચ તત્। મનોહરં દર્શનીયં રૂપં કૃત્વા સ રાક્ષસઃ
એ રાક્ષસે એવું મનોહર અને દૃષ્ટિને આનંદ આપતું રૂપ ધારણ કર્યું કે આખું સુંદર જંગલ અને રામનો આશ્રમ પ્રકાશિત થઈ ઉઠ્યા.
પ્રલોભનાર્થં વૈદેહ્યા નાનાધાતુવિચિત્રિતમ્। વિચરન્ ગચ્છતે સમ્યક્ શાદ્વલાનિ સમન્તતઃ
વૈદેહીને લલચાવવા માટે, અનેક ધાતુઓથી શોભાયમાન બનીને, એ ચારે બાજુના લીલા મેદાનોમાં સરસ રીતે ફરતો રહ્યો.
રૌપ્યૈર્બિન્દુશતૈશ્ચિત્રં ભૂત્વા ચ પ્રિયદર્શનઃ। વિટપીનાં કિસલયાન્ ભક્ષયન્ વિચચાર હ
સાંદ્ર ચાંદી જેવા અનેક ધબ્બા ધરાવતો અને સૌને ગમે એવું રૂપ ધારણ કરીને, એ ઝાડોની કૂમળી પાંદડીઓ ખાઈને ફરતો રહ્યો.
કદલીગૃહકં ગત્વા કર્ણિકારાનિતસ્તતઃ। સમાશ્રયન્ મન્દગતિં સીતાસંદર્શનં તતઃ
કેળાના વન અને પછી કર્ણિકારના ઝાડોમાં જઈ, એ ધીમી ચાલે ફરતો રહ્યો અને સીતાના દર્શન માટે રાહ જોતો રહ્યો.
રાજીવચિત્રપૃષ્ઠઃ સ વિરરાજ મહામૃગઃ। રામાશ્રમપદાભ્યાશે વિચચાર યથાસુખમ્
પીઠ પર કમળ જેવા રંગીન ચિત્રો ધરાવતો એ મહાન હરણ રામના આશ્રમ પાસે મનમેળે ફરતો અને ખૂબ જ ઝગમગતો હતો.
પુનર્ગત્વા નિવૃત્તશ્ચ વિચચાર મૃગોત્તમઃ। ગત્વા મુહૂર્તં ત્વરયા પુનઃ પ્રતિનિવર્તતે
પછી એ શ્રેષ્ઠ હરણ ક્યારેક દૂર જઈ ફરી પાછો આવતો અને થોડો સમય ઝડપથી જઈને, પછી ફરી પાછો વળી આવતો હતો.
વિક્રીડંશ્ચ ક્વચિદ્ ભૂમૌ પુનરેવ નિષીદતિ। આશ્રમદ્વારમાગમ્ય મૃગયૂથાનિ ગચ્છતિ
ક્યારેક જમીન પર રમતો, પછી ફરી બેઠો જાય છે; આશ્રમના દ્વાર પાસે આવી, તે હરણોના ટોળામાં ફરી વળે છે.
મૃગયૂથૈરનુગતઃ પુનરેવ નિવર્તતે। સીતાદર્શનમાકાંક્ષન્ રાક્ષસો મૃગતાં ગતઃ
હરણોના ટોળા પાછળ આવે છે, ત્યારે તે પાછો વળી જાય છે; સીતા તરફથી નજર મળવાની આશા રાખે છે, એ રાક્ષસ હરણ રૂપે આવ્યો છે.
પરિભ્રમતિ ચિત્રાણિ મણ્ડલાનિ વિનિષ્પતન્। સમુદ્વીક્ષ્ય ચ સર્વે તં મૃગા યેઽન્યે વનેચરાઃ
તે ચમકદાર ગોળાકાર પાટTERN બનાવતો ફરતો રહે છે, અને જંગલમાં રહેતા બધા બીજા હરણો તેને આશ્ચર્યથી જુએ છે.
ઉપગમ્ય સમાઘ્રાય વિદ્રવન્તિ દિશો દશ। રાક્ષસઃ સોઽપિ તાન્ વન્યાન્ મૃગાન્ મૃગવધે રતઃ
હરણો તેની પાસે આવી, તેને વાંધે છે અને પછી દસ દિશામાં ભાગી જાય છે; છતાં એ રાક્ષસ, શિકારમાં આનંદ માણતો, વનના હરણોમાં મળી જાય છે.
પ્રચ્છાદનાર્થં ભાવસ્ય ન ભક્ષયતિ સંસ્પૃશન્। તસ્મિન્ નેવ તતઃ કાલે વૈદેહી શુભલોચના
પોતાનો અસલ સ્વરૂપ છુપાવવા માટે, તે તેમને સ્પર્શે છે પણ ખાયતો નથી; એ સમયે જ સુંદર આંખોવાળી વૈદેહી—
કુસુમાપચયે વ્યગ્રા પાદપાનત્યવર્તત। કર્ણિકારાનશોકાંશ્ચ ચૂતાંશ્ચ મદિરેક્ષણા
ફૂલો ભેગા કરવામાં વ્યસ્ત રહી, તે કર્ણિકાર, અશોક અને કેરીના વૃક્ષોમાં ફરતી હતી, તેની આંખો મદભરી હતી.
કુસુમાન્યપચિન્વન્તી ચચાર રુચિરાનના। અનર્હા વનવાસસ્ય સા તં રત્નમયં મૃગમ્
ફૂલો ભેગા કરતી, તેજસ્વી ચહેરાવાળી સીતા જંગલમાં ફરી રહી હતી; જંગલ જીવન માટે અયોગ્ય એવી એ સ્ત્રીએ એ રત્નમય હરણને જોયું.
મુક્તામણિવિચિત્રાઙ્ગં દદર્શ પરમાઙ્ગના। તં વૈ રુચિરદન્તોષ્ઠં રૂપ્યધાતુતનૂરુહમ્
મુક્તા અને મણિથી શોભતા અંગો ધરાવતું, તેજસ્વી દાંત અને હોઠવાળું, ચાંદી જેવું વાળ ધરાવતું એ હરણ, પરમ સ્ત્રીએ જોયું.
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયના સસ્નેહં સમુદૈક્ષત। સ ચ તાં રામદયિતાં પશ્યન્ માયામયો મૃગઃ
આશ્ચર્યથી તેની આંખો ફૂલાઈ ગઈ, પ્રેમથી તે તેને નિહાળી રહી; અને એ માયામય હરણ પણ રામપ્રિય સીતાને જોઈ રહ્યો.
વિચચાર તતસ્તત્ર દીપયન્નિવ તદ્ વનમ્। અદૃષ્ટપૂર્વં દૃષ્ટ્વા તં નાનારત્નમયં મૃગમ્। વિસ્મયં પરમં સીતા જગામ જનકાત્મજા
પછી તે ત્યાં ફરતો રહ્યો, જાણે આખું જંગલ પ્રકાશિત કરી નાખે છે; એવા અનેક રત્નોથી શોભતા, પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલા હરણને જોઈ, જનકનંદિની સીતાનું મન અતિ આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું.
thumb|ત્રિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ત્રિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ત્રેચાલીસમો સર્ગ સાંભળો.
સા તં સમ્પ્રેક્ષ્ય સુશ્રોણી કુસુમાનિ વિચિન્વતી। હેમરાજતવર્ણાભ્યાં પાર્શ્વાભ્યામુપશોભિતમ્
સુંદર કટિવાળી સીતા, ફૂલો ભેગા કરતી કરતી, એ હરણને જોયું—જેના બંને બાજુઓ સોનાની અને ચાંદીની જેમ ચમકી રહી હતી.
પ્રહૃષ્ટા ચાનવદ્યાઙ્ગી મૃષ્ટહાટકવર્ણિની। ભર્તારમપિ ચક્રન્દ લક્ષ્મણં ચૈવ સાયુધમ્
પ્રસન્ન અને નિર્દોષ અંગવાળી, ચમકતા સોનાની જેવું તેજ ધરાવતી, એ સીતાએ પોતાના પતિ અને શસ્ત્રધારી લક્ષ્મણને બોલાવી લીધા.
આહૂયાહૂય ચ પુનસ્તં મૃગં સાધુ વીક્ષતે। આગચ્છાગચ્છ શીઘ્રં વૈ આર્યપુત્ર સહાનુજ
વારંવાર બોલાવીને, તે હરણને ધ્યાનપૂર્વક જોયા કરે છે; 'આવો, આવો, જલ્દી આવો, આર્યપુત્ર, તમારા નાના ભાઈ સાથે!'
તાવાહૂતૌ નરવ્યાઘ્રૌ વૈદેહ્યા રામલક્ષ્મણૌ। વીક્ષમાણૌ તુ તં દેશં તદા દદૃશતુર્મૃગમ્
વૈદેહી દ્વારા બોલાવાયેલા રામ અને લક્ષ્મણ, એ જગલના વીર, એ સ્થળે નજર ફેરવી, પછી એ હરણને જોયું.
શઙ્કમાનસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણો વાક્યમબ્રવીત્। તમેવૈનમહં મન્યે મારીચં રાક્ષસં મૃગમ્
એ હરણને જોઈને, લક્ષ્મણે શંકા સાથે કહ્યું: 'હું માનું છું કે આ હરણ બીજું કોઈ નહીં પણ રાક્ષસ મારિચ છે.'
ચરન્તો મૃગયાં હૃષ્ટાઃ પાપેનોપાધિના વને। અનેન નિહતા રામ રાજાનઃ કામરૂપિણા
'જંગલમાં શિકાર કરતાં આનંદિત રાજાઓને, આ રૂપ બદલતા રાક્ષસે મારી નાખ્યા છે, હે રામ.'
અસ્ય માયાવિદો માયા મૃગરૂપમિદં કૃતમ્। ભાનુમત્ પુરુષવ્યાઘ્ર ગન્ધર્વપુરસંનિભમ્
'આ માયાવીએ પોતાની માયાથી આ હરણનું રૂપ ધારણ કર્યું છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, જે ચમકતા ગંધર્વનગર જેવું લાગે છે.'