માં નિહત્ય તુ રામોઽસાવચિરાત્ ત્વાં વધિષ્યતિ। અનેન કૃતકૃત્યોઽસ્મિ મ્રિયે ચાપ્યરિણા હતઃ
મને મારીને પણ, રામ તને પણ ટૂંક સમયમાં મારી નાખશે; આથી મારું કામ પૂરું થયું છે અને હું શત્રુના હાથમાં મરી રહ્યો છું.
દર્શનાદેવ રામસ્ય હતં મામવધારય। આત્માનં ચ હતં વિદ્ધિ હૃત્વા સીતાં સબાન્ધવમ્
રામના દર્શનથી જ હું મરી ગયો છું એવું માન, અને સીતાને તેના સગાં સાથે અપહરણ કરીને તું પણ નાશ પામ્યો છે એવું જાણ.
આનયિષ્યસિ ચેત્ સીતામાશ્રમાત્ સહિતો મયા। નૈવ ત્વમપિ નાહં વૈ નૈવ લઙ્કા ન રાક્ષસાઃ
જો તું મને સાથે રાખીને આશ્રમમાંથી સીતાને લાવશે, તો ન તું બચીશ, ન હું, ન લંકા, ન રાક્ષસો.
નિવાર્યમાણસ્તુ મયા હિતૈષિણા ન મૃષ્યસે વાક્યમિદં નિશાચર। પરેતકલ્પા હિ ગતાયુષો નરા હિતં ન ગૃહ્ણન્તિ સુહૃદ્ભિરીરિતમ્
હું તારો ભલા ઇચ્છનાર છું છતાં તને સમજાવું છું, પણ તું મારા વચન સ્વીકારતો નથી, હે રાત્રિમાં ફરનાર; જેમ મૃત્યુ પામેલા માણસો મિત્રોની સલાહ સાંભળતા નથી, તેમ જીવનથી નિષ્ઠ રહેલા લોકો પણ હિતની વાત સ્વીકારતા નથી.
thumb|દ્વિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે દ્વિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે ચાળીસમો બીજો અધ્યાય સાંભળો. શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડમાં ચાળીસમો બીજો અધ્યાય છે.
એવમુક્ત્વા તુ પરુષં મારીચો રાવણં તતઃ। ગચ્છાવેત્યબ્રવીદ્ દીનો ભયાદ્ રાત્રિંચરપ્રભોઃ
આવી કઠોર વાત કહીને, મારિચએ રાવણને દુઃખી અને ડરાયેલો થઈ કહ્યું: 'ચાલો, હવે ચાલીએ'.
દૃષ્ટશ્ચાહં પુનસ્તેન શરચાપાસિધારિણા। મદ્વધોદ્યતશસ્ત્રેણ નિહતં જીવિતં ચ મે
મને ફરીથી ધનુષ્ય, બાણ અને તલવાર ધારણ કરનાર એ વ્યક્તિએ જોઈ લીધો છે, જે મારું વધ કરવા તત્પર છે; મારું જીવન તો હવે નાશ પામી ગયું છે.
નહિ રામં પરાક્રમ્ય જીવન્ પ્રતિનિવર્તતે। વર્તતે પ્રતિરૂપોઽસૌ યમદણ્ડહતસ્ય તે
રામ સામે જઇને જીવતો કોઈ પાછો ફરતો નથી; તે તો તારા માટે યમરાજના દંડ જેવો છે.
કિં નુ કર્તું મયા શક્યમેવં ત્વયિ દુરાત્મનિ। એષ ગચ્છામ્યહં તાત સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ નિશાચર
હવે તું એવો દુષ્ટ બની ગયો છે કે હું શું કરી શકું? હે રાત્રિમાં ફરનાર, હવે હું જાઉં છું, તને શુભકામના.
પ્રહૃષ્ટસ્ત્વભવત્ તેન વચનેન સ રાક્ષસઃ। પરિષ્વજ્ય સુસંશ્લિષ્ટમિદં વચનમબ્રવીત્
એમ કહીને, રાક્ષસ એ વાતથી ખુશ થયો અને તેને ભળીને, પ્રેમથી આ શબ્દો કહ્યા.
એતચ્છૌટીર્યયુક્તં તે મચ્છન્દવશવર્તિનઃ। ઇદાનીમસિ મારીચઃ પૂર્વમન્યો હિ રાક્ષસઃ
હવે તું મારી ઇચ્છા પ્રમાણે ચાલે છે અને તારી અંદર સાહસ છે; હવે તું સાચો મારિચ છે, પહેલાં તો તું બીજો રાક્ષસ હતો.
આરુહ્યતામયં શીઘ્રં ખગો રત્નવિભૂષિતઃ। મયા સહ રથો યુક્તઃ પિશાચવદનૈઃ ખરૈઃ
આ રત્નોથી શોભિત, પક્ષી જેવો ઝડપી રથ ચઢી જા; મારા સાથે, ભયાનક ચહેરાવાળા ખરો જોડાયેલા છે.
પ્રલોભયિત્વા વૈદેહીં યથેષ્ટં ગન્તુમર્હસિ। તાં શૂન્યે પ્રસભં સીતામાનયિષ્યામિ મૈથિલીમ્
વૈદેહીને લલચાવીને, તું તારી મરજી પ્રમાણે અહીંથી જઈ શકે છે; પછી, જ્યારે ત્યાં કોઈ ન હોય, ત્યારે હું મૈથિલી સીતાને જોરથી લઇ જઈશ.
તતસ્તથેત્યુવાચૈનં રાવણં તાટકાસુતઃ। તતો રાવણમારીચૌ વિમાનમિવ તં રથમ્
પછી તાટકાપુત્રે રાવણને 'જેમ તું કહે છે તેમ' કહી સંમત થયો; ત્યારબાદ મારીચ અને રાવણ એ રથમાં બેઠા, જે આકાશમાં ઉડતા મહેલ જેવું લાગતું હતું.
આરુહ્યાયયતુઃ શીઘ્રં તસ્માદાશ્રમમણ્ડલાત્। તથૈવ તત્ર પશ્યન્તૌ પત્તનાનિ વનાનિ ચ
એ રથ પર ચડીને, તેઓ આશ્રમોના પરિસરમાંથી ઝડપથી નીકળી ગયા; રસ્તામાં, તેઓ શહેરો અને જંગલો બંને જોઈ રહ્યા હતા.
ગિરીંશ્ચ સરિતઃ સર્વા રાષ્ટ્રાણિ નગરાણિ ચ। સમેત્ય દણ્ડકારણ્યં રાઘવસ્યાશ્રમં તતઃ
તેઓએ પહાડો, બધી નદીઓ, પ્રદેશો અને નગરો જોયા; પછી દંડકવનમાં પહોંચી, ત્યાંથી રાઘવના આશ્રમ પાસે આવ્યા.
દદર્શ સહમારીચો રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। અવતીર્ય રથાત્ તસ્માત્ તતઃ કાઞ્ચનભૂષણાત્
ત્યાં રાક્ષસોના રાજા રાવણએ મારીચ સાથે મળીને એ સ્થળ જોયું; પછી તેઓ સોનાથી શોભતા એ રથમાંથી નીચે ઉતર્યા.
હસ્તે ગૃહીત્વા મારીચં રાવણો વાક્યમબ્રવીત્। એતદ્ રામાશ્રમપદં દૃશ્યતે કદલીવૃતમ્
રાવણે મારીચનો હાથ પકડીને કહ્યું: 'આ રામનો આશ્રમ છે, જે કેળાના ઝાડોથી ઘેરાયેલો છે.'
ક્રિયતાં તત્ સખે શીઘ્રં યદર્થં વયમાગતાઃ। સ રાવણવચઃ શ્રુત્વા મારીચો રાક્ષસસ્તદા
'મિત્ર, જે કામ માટે આપણે અહીં આવ્યા છીએ, એ તું ઝડપથી કરી નાખ.' રાવણના આ શબ્દો સાંભળી, ત્યારે રાક્ષસ મારીચ—
મૃગો ભૂત્વાઽઽશ્રમદ્વારિ રામસ્ય વિચચાર હ। સ તુ રૂપં સમાસ્થાય મહદદ્ભુતદર્શનમ્
હરણનું રૂપ ધારણ કરીને, રામના આશ્રમના દ્વારે ફરવા લાગ્યો; એણે અદ્દભુત અને આશ્ચર્યજનક રૂપ ધારણ કર્યું.
મણિપ્રવરશૃઙ્ગાગ્રઃ સિતાસિતમુખાકૃતિઃ। રક્તપદ્મોત્પલમુખ ઇન્દ્રનીલોત્પલશ્રવાઃ
એના શીંગડા ઉત્તમ મણિ જેવા ઝગમગતા, ચહેરો સફેદ અને કાળો, મુખ લાલ કમળ જેવું, અને કાન વાદળી કમળ જેવા હતા.
કિંચિદભ્યુન્નતગ્રીવ ઇન્દ્રનીલનિભોદરઃ। મધૂકનિભપાર્શ્વશ્ચ કઞ્જકિઞ્જલ્કસંનિભઃ
થોડી ઊંચી ગળાવાળો, પેટ ઈન્દ્રનીલ મણિ જેવું વાદળી, બાજુઓ મધૂકના ફૂલ જેવી રંગીન અને કમળના રેસા જેવી હતી.
વૈદૂર્યસંકાશખુરસ્તનુજઙ્ઘઃ સુસંહતઃ। ઇન્દ્રાયુધસવર્ણેન પુચ્છેનોર્ધ્વં વિરાજિતઃ
ખુરા વૈદૂર્ય મણિ જેવા ચમકતા, પગ પાતળા અને સરસ, પૂંછડી ઈન્દ્રધનુષ જેવા રંગથી ઉપર ઉઠેલી અને તેજસ્વી હતી.
મનોહરસ્નિગ્ધવર્ણો રત્નૈર્નાનાવિધૈર્વૃતઃ। ક્ષણેન રાક્ષસો જાતો મૃગઃ પરમશોભનઃ
મોહક અને ચમકદાર રંગોવાળો, વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન, એક પળમાં એ રાક્ષસ અતિ સુંદર હરણ બની ગયો.
વનં પ્રજ્વલયન્ રમ્યં રામાશ્રમપદં ચ તત્। મનોહરં દર્શનીયં રૂપં કૃત્વા સ રાક્ષસઃ
એ રાક્ષસે એવું મનોહર અને દૃષ્ટિને આનંદ આપતું રૂપ ધારણ કર્યું કે આખું સુંદર જંગલ અને રામનો આશ્રમ પ્રકાશિત થઈ ઉઠ્યા.
પ્રલોભનાર્થં વૈદેહ્યા નાનાધાતુવિચિત્રિતમ્। વિચરન્ ગચ્છતે સમ્યક્ શાદ્વલાનિ સમન્તતઃ
વૈદેહીને લલચાવવા માટે, અનેક ધાતુઓથી શોભાયમાન બનીને, એ ચારે બાજુના લીલા મેદાનોમાં સરસ રીતે ફરતો રહ્યો.
રૌપ્યૈર્બિન્દુશતૈશ્ચિત્રં ભૂત્વા ચ પ્રિયદર્શનઃ। વિટપીનાં કિસલયાન્ ભક્ષયન્ વિચચાર હ
સાંદ્ર ચાંદી જેવા અનેક ધબ્બા ધરાવતો અને સૌને ગમે એવું રૂપ ધારણ કરીને, એ ઝાડોની કૂમળી પાંદડીઓ ખાઈને ફરતો રહ્યો.
કદલીગૃહકં ગત્વા કર્ણિકારાનિતસ્તતઃ। સમાશ્રયન્ મન્દગતિં સીતાસંદર્શનં તતઃ
કેળાના વન અને પછી કર્ણિકારના ઝાડોમાં જઈ, એ ધીમી ચાલે ફરતો રહ્યો અને સીતાના દર્શન માટે રાહ જોતો રહ્યો.
રાજીવચિત્રપૃષ્ઠઃ સ વિરરાજ મહામૃગઃ। રામાશ્રમપદાભ્યાશે વિચચાર યથાસુખમ્
પીઠ પર કમળ જેવા રંગીન ચિત્રો ધરાવતો એ મહાન હરણ રામના આશ્રમ પાસે મનમેળે ફરતો અને ખૂબ જ ઝગમગતો હતો.
પુનર્ગત્વા નિવૃત્તશ્ચ વિચચાર મૃગોત્તમઃ। ગત્વા મુહૂર્તં ત્વરયા પુનઃ પ્રતિનિવર્તતે
પછી એ શ્રેષ્ઠ હરણ ક્યારેક દૂર જઈ ફરી પાછો આવતો અને થોડો સમય ઝડપથી જઈને, પછી ફરી પાછો વળી આવતો હતો.