વાલ્મીકિરામાયણમ્

તેન ગત્વા પુરીં લઙ્કાં હત્વા રાવણમાહવે । રામઃ સીતામનુપ્રાપ્ય પરાં વ્રીડામુપાગમત્ ॥૧-૧-

એ પુલ દ્વારા લંકા શહેરમાં જઈ, રાવણને યુદ્ધમાં મારી, રામે સીતાને પાછી મેળવી, અને ગાઢ શરમ અનુભવ્યો.

તામુવાચ તતો રામઃ પરુષં જનસંસદિ । અમૃષ્યમાણા સા સીતા વિવેશ જ્વલનં સતી ॥૧-૧-

પછી રામે લોકોની સભામાં સીતાને કઠોર શબ્દો કહ્યા, અને સહન ન કરી શકતાં, સીતાએ સત્યતાથી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.

તતોઽગ્નિવચનાત્ સીતાં જ્ઞાત્વા વિગતકલ્મષામ્ । કર્મણા તેન મહતા ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥૧-૧-

પછી અગ્નિના સત્યવચનથી, સીતાને નિર્દોષ જાણીને, એ મહાન કાર્યથી ત્રણેય લોક અને તમામ જીવ સંતોષ પામ્યા.

સદેવર્ષિગણં તુષ્ટં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ ૧-૧-

દેવો અને ઋષિઓની ટોળકીઓ મહાત્મા રાઘવથી પ્રસન્ન થઈ.

અભ્યષિચ્ય ચ લઙ્કાયાં રાક્ષસેન્દ્રં વિભીષણમ્ । કૃતકૃત્યસ્તદા રામો વિજ્વરઃ પ્રમુમોદ હ ॥૧-૧-

લંકામાં વિભીષણને રાક્ષસોના રાજા તરીકે અભિષેક કરીને, રામે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું અને દુ:ખમુક્ત થઈ આનંદ કર્યો.

દેવતાભ્યો વરં પ્રાપ્ય સમુત્થાપ્ય ચ વાનરાન્ । અયોધ્યાં પ્રસ્થિતો રામઃ પુષ્પકેણ સુહૃદ્વૃતઃ ॥૧-૧-

દેવતાઓ પાસેથી વર પ્રાપ્ત કરી, વાનરોને જીવંત કરી, રામે પુષ્પક રથમાં મિત્રો સાથે અયોધ્યાની યાત્રા શરૂ કરી.

ભરદ્વાજાશ્રમં ગત્વા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ । ભરતસ્યાન્તિકે રામો હનૂમન્તં વ્યસર્જયત્ ॥૧-૧-

ભરદ્વાજના આશ્રમમાં પહોંચીને, સત્ય પરાક્રમી રામે હનુમાનને ભરત પાસે મોકલ્યો.

પુનરાખ્યાયિકાં જલ્પન્ સુગ્રીવસહિતસ્તદા । પુષ્પકં તત્ સમારુહ્ય નન્દિગ્રામં યયૌ તદા ॥૧-૧-

પછી સુગ્રીવ સાથે ફરી વાર વાત કરી, પુષ્પક રથમાં ચડી, નંદિગ્રામ તરફ ગયો.

નન્દિગ્રામે જટાં હિત્વા ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽનઘઃ । રામઃ સીતામનુપ્રાપ્ય રાજ્યં પુનરવાપ્તવાન્ ॥૧-૧-

નંદિગ્રામમાં જટાઓ છોડીને, ભાઈઓ સાથે પવિત્ર રામે સીતાને પાછી મેળવી, રાજ્ય ફરી પ્રાપ્ત કર્યું.

પ્રહૃષ્ટમુદિતો લોકસ્તુષ્ટઃ પુષ્ટઃ સુધાર્મિકઃ । નિરામયો હ્યરોગશ્ચ દુર્ભિક્ષભયવર્જિતઃ ॥૧-૧-

લોકો આનંદિત, ખુશ, સંતોષી, સમૃદ્ધ, ધર્મનિષ્ઠ, રોગમુક્ત, દુ:ખ અને ભયથી મુક્ત હતા.

ન પુત્રમરણં કેચિત્ દ્રક્ષ્યન્તિ પુરુષાઃ ક્વચિત્ । નાર્યશ્ચાવિધવા નિત્યં ભવિષ્યન્તિ પતિવ્રતાઃ ॥૧-૧-

કોઈપણ પુત્રના મૃત્યુનો દુઃખદ પ્રસંગ ક્યારેય નહીં જુએ, અને સ્ત્રીઓ હંમેશા પોતાના પતિપ્રતિ વફાદાર રહી, કદી વિધવા નહીં બને.

ન ચાગ્નિજં ભયં કિઞ્ચિન્નાપ્સુ મજ્જન્તિ જન્તવઃ । ન વાતજં ભયં કિઞ્ચિત્ નાપિ જ્વરકૃતં તથા ॥૧-૧-

અહીં કોઈને અગ્નિથી ડર રહેતો નથી, કોઈ જીવ પાણીમાં ડૂબતો નથી, પવનથી પણ કોઈ ભય નથી અને તાવથી પણ કોઈને ભય નથી.

ન ચાપિ ક્ષુદ્ભયં તત્ર ન તસ્કરભયં તથા । નગરાણિ ચ રાષ્ટ્રાણિ ધનધાન્યયુતાનિ ચ ॥૧-૧-

અહીં ભૂખનો પણ કોઈ ડર નથી અને ચોરોનો પણ કોઈ ભય નથી; શહેરો અને રાજ્યઓ ધન અને અનાજથી ભરપૂર રહેશે.

નિત્યં પ્રમુદિતાઃ સર્વે યથા કૃતયુગે તથા । અશ્વમેધશતૈરિષ્ટ્વા તથા બહુસુવર્ણકૈઃ ॥૧-૧-

બધા લોકો હંમેશા આનંદિત રહેશે, જેમ કે સત્યયુગમાં હતું; અનેક અશ્વમેધ યજ્ઞો કરીને અને ઘણું સોનુ દાન આપીને.

ગવાં કોટ્યયુતં દત્ત્વા વિદ્વદ્ભ્યો વિધિપૂર્વકમ્ । અસંખ્યેયં ધનં દત્ત્વા બ્રાહ્મણેભ્યો મહાયશાઃ ॥૧-૧-

અનુષ્ઠાનપૂર્વક વિદ્વાનોને કરોડો ગાયો અને બ્રાહ્મણોને અનગણિત ધન આપીને, મહાન યશવંત બનશે.

રાજવંશાન્ શતગુણાન્ સ્થાપયિષ્યતિ રાઘવઃ । ચાતુર્વર્ણ્યં ચ લોકેઽસ્મિન્ સ્વે સ્વે ધર્મે નિયોક્ષ્યતિ ॥૧-૧-

રાઘવ રાજવંશોને સો ગણાં વધારે મજબૂત કરશે અને ચાર વર્ણના લોકો પોતાના-પોતાના ધર્મમાં સ્થિર રહેશે.

દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ । રામો રાજ્યમુપાસિત્વા બ્રહ્મલોકં પ્રયાસ્યતિ ॥૧-૧-

રામ દસ હજાર અને દસ સો વર્ષ સુધી રાજ્ય કરીને પછી બ્રહ્મલોકમાં જશે.

ઇદં પવિત્રં પાપઘ્નં પુણ્યં વેદૈશ્ચ સમ્મિતમ્ । યઃ પઠેદ્ રામચરિતં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥૧-૧-

આ પવિત્ર અને પાપનો નાશ કરનાર, પુણ્યદાયક અને વેદોમાં માન્ય રામકથા જે વાંચે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.

એતદાખ્યાનમાયુષ્યં પઠન્ રામાયણં નરઃ । સપુત્રપૌત્રઃ સગણઃ પ્રેત્ય સ્વર્ગે મહીયતે ॥૧-૧-

આ આયુષ્યદાયક રામાયણનું પઠન કરનાર માણસ, પોતાના પુત્ર, પૌત્ર અને મિત્રો સાથે મૃત્યુ પછી સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.

પઠન્ દ્વિજો વાગૃષભત્વમીયાત્ । ત્ ક્ષત્રિયો ભૂમિપતિત્વમીયાત્ ॥ વણિક્ જનઃ પણ્યફલત્વમીયાત્ । જનશ્ચ શૂદ્રોઽપિ મહત્ત્વમીયાત્ ॥૧-૧-

જે પઠન કરે છે, તે બ્રાહ્મણને વાણીમાં પ્રભુત્વ મળે છે, ક્ષત્રિયને ધરતી પર રાજ મળે છે, વાણિયને વેપારમાં લાભ મળે છે અને શૂદ્રને પણ મહાનતા મળે છે.

thumb|દ્વિતીયઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે દ્વિતીયઃ સર્ગઃ ॥૧-

શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો બીજો સર્ગ હવે સાંભળો.

નારદસ્ય તુ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા વાક્યવિશારદઃ । પૂજયામાસ ધર્માત્મા સહશિષ્યો મહામુનિમ્ ॥૧-૨-

નારદજીના એ વચન સાંભળી, વાક્પટુ અને ધર્મનિષ્ઠ મહર્ષિએ પોતાના શિષ્યો સાથે મહામુનિનું સન્માન કર્યું.

સ મુહૂર્તં ગતે તસ્મિન્ દેવલોકં મુનિસ્તદા । જગામ તમસાતીરં જાહ્નવ્યાસ્ત્વવિદૂરતઃ ॥૧-૨-

થોડા સમય પછી, જ્યારે એ મુનિ દેવલોકમાં ગયા, ત્યારે તેઓ જાહ્નવીની નજીક આવેલા તમસા તટે ગયા.

સ તુ તીરં સમાસાદ્ય તમસાયા મુનિસ્તદા । શિષ્યમાહ સ્થિતં પાર્શ્વે દૃષ્ટ્વા તીર્થમકર્દમમ્ ॥૧-૨-

પછી એ મુનિ તમસા નદીના કિનારે પહોંચ્યા અને પોતાના પાસે ઊભેલા શિષ્યને, કાદવ વગરનું તીર્થ જોઈને, કહ્યું.

અકર્દમમિદં તીર્થં ભરદ્વાજ નિશામય । રમણીયં પ્રસન્નામ્બુ સન્મનુષ્યમનો યથા ॥૧-૨-

ભરદ્વાજ, જુઓ તો, આ તીર્થ કાદવ વગરનું છે, સુંદર છે અને તેનું પાણી પણ સ્વચ્છ છે, જે સારા મનુષ્યના મનને આનંદ આપે છે.

ન્યસ્યતાં કલશસ્તાત દીયતાં વલ્કલં મમ । ઇદમેવાવગાહિષ્યે તમસાતીર્થમુત્તમમ્ ॥૧-૨-

બેટા, પાણીનો કળશ અહીં મૂકી દે અને મને વલ્કલ આપ, હું આ ઉત્તમ તમસા તીર્થમાં સ્નાન કરીશ.

એવમુક્તો ભરદ્વાજો વાલ્મીકેન મહાત્મના । પ્રાયચ્છત મુનેસ્તસ્ય વલ્કલં નિયતો ગુરોઃ ॥૧-૨-

મહાન આત્માવાળા વાલ્મીકિએ આમ કહ્યું ત્યારે, નિયમિત ભરદ્વાજે ગુરુને વલ્કલ આપી દીધું.

સ શિષ્યહસ્તાદાદાય વલ્કલં નિયતેન્દ્રિયઃ । વિચચાર હ પશ્યંસ્તત્ સર્વતો વિપુલં વનમ્ ॥૧-૨-

શિષ્યના હાથમાંથી વલ્કલ લઈને, ઇન્દ્રિયજિત વાલ્મીકિએ ચારે બાજુ વિશાળ વનને નિહાળતા ફર્યા.

તસ્યાભ્યાશે તુ મિથુનં ચરન્તમનપાયિનમ્ । દદર્શ ભગવાંસ્તત્ર ક્રૌઞ્ચયોશ્ચારુનિઃસ્વનમ્ ॥૧-૨-

તે નજીક જ, એક જોડી ક્રૌંચ પક્ષીઓ સાથે રહીને, એકબીજાથી અલગ ન થતાં, મીઠા અને સુંદર અવાજમાં બોલતાં, ભગવાને જોયા.