વ્યચરન્ દણ્ડકારણ્યમૃષિમાંસાનિ ભક્ષયન્। વિશ્વામિત્રોઽથ ધર્માત્મા મદ્વિત્રસ્તો મહામુનિઃ
હું દંડકવનમાં ભટકતો અને ઋષિઓનું માંસ ખાતો; ત્યારે મહાન અને ધર્મનિષ્ઠ વિશ્વામિત્ર મારો ભય અનુભવતા હતા.
સ્વયં ગત્વા દશરથં નરેન્દ્રમિદમબ્રવીત્। અયં રક્ષતુ માં રામઃ પર્વકાલે સમાહિતઃ
એ મહર્ષિ પોતે જ દશરથ રાજા પાસે ગયા અને કહ્યું: 'યજ્ઞ સમયે, રામ મનથી ચિંતિત રહીને મારી રક્ષા કરે.'
મારીચાન્મે ભયં ઘોરં સમુત્પન્નં નરેશ્વર। ઇત્યેવમુક્તો ધર્માત્મા રાજા દશરથસ્તદા
'મારે મારીચથી ભયંકર ભય ઊભું થયું છે, હે રાજા.' એમ કહીને, ધર્મનિષ્ઠ દશરથ રાજાએ ત્યારે—
પ્રત્યુવાચ મહાભાગં વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્। ઊનદ્વાદશવર્ષોઽયમકૃતાસ્ત્રશ્ચ રાઘવઃ
મહાન વિશ્વામિત્રને ઉત્તર આપ્યો: 'આ રાઘવ તો હજુ બાર વર્ષનો પણ નથી અને હથિયાર ચલાવવું પણ જાણતો નથી.'
કામં તુ મમ તત્ સૈન્યં મયા સહ ગમિષ્યતિ। બલેન ચતુરઙ્ગેણ સ્વયમેત્ય નિશાચરમ્
'મારા સાથે મારું આખું સૈન્ય જશે; ચતુરંગ બળ સાથે હું પોતે જ એ રાત્રિચર સામે જઈશ.'
વધિષ્યામિ મુનિશ્રેષ્ઠ શત્રું તવ યથેપ્સિતમ્। એવમુક્તઃ સ તુ મુની રાજાનમિદમબ્રવીત્
'હે મुनિશ્રેષ્ઠ, હું તારો દુશ્મન જેમ તને ગમતું હોય તેમ મારી નાખીશ.' એમ કહેતાં, એ મુનિએ રાજાને કહ્યું—
રામાન્નાન્યદ્ બલં લોકે પર્યાપ્તં તસ્ય રક્ષસઃ। દેવતાનામપિ ભવાન્ સમરેષ્વભિપાલકઃ
રામ સિવાય દુનિયામાં બીજું કોઈ જ બળ એ રાક્ષસ સામે પૂરતું નથી; દેવતાઓમાં પણ, યુદ્ધમાં તમે જ રક્ષક છો.
આસીત્ તવ કૃતં કર્મ ત્રિલોકવિદિતં નૃપ। કામમસ્તિ મહત્ સૈન્યં તિષ્ઠત્વિહ પરંતપ
રાજા, તમે જે કાર્ય કર્યું તે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે; તમારી પાસે મોટું સેના છે, પણ એ અહીં જ રહેવા દો, દુશ્મનોને હરાવનાર.
બાલોઽપ્યેષ મહાતેજાઃ સમર્થસ્તસ્ય નિગ્રહે। ગમિષ્યે રામમાદાય સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ પરંતપ
આ બાળક હોવા છતાં, તેમાં અદ્ભુત તેજ છે અને એ રાક્ષસને રોકવા સક્ષમ છે; હું રામને લઈને જઇશ—તમારો કલ્યાણ થાય, દુશ્મનોને દહાડનાર.
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ મુનિસ્તમાદાય નૃપાત્મજમ્। જગામ પરમપ્રીતો વિશ્વામિત્રઃ સ્વમાશ્રમમ્
આ રીતે કહીને, તે ઋષિ અત્યંત પ્રસન્ન થઈ, રાજકુમારને લઈને પોતાના આશ્રમ તરફ ચાલ્યા.
તં તથા દણ્ડકારણ્યે યજ્ઞમુદ્દિશ્ય દીક્ષિતમ્। બભૂવોપસ્થિતો રામશ્ચિત્રં વિસ્ફારયન્ ધનુઃ
ત્યાં દંડકવનમાં, યજ્ઞ માટે દિક્ષા લીધેલી સ્થિતિમાં, રામ પોતાનું ધનુષ્ય તાણતો અદ્ભુત રીતે ઉભો રહ્યો.
અજાતવ્યઞ્જનઃ શ્રીમાન્ બાલઃ શ્યામઃ શુભેક્ષણઃ। એકવસ્ત્રધરો ધન્વી શિખી કનકમાલયા
મુછ-દાઢી વગર, તેજસ્વી, શ્યામવર્ણનો સુંદર આંખો ધરાવતો યુવાન, એક વસ્ત્રમાં, ધનુષ્ય ધારણ કરેલો, શિખા પર સોનાની માળા પહેરેલી.
શોભયન્ દણ્ડકારણ્યં દીપ્તેન સ્વેન તેજસા। અદૃશ્યત તદા રામો બાલચન્દ્ર ઇવોદિતઃ
પોતાના તેજથી દંડકવનને પ્રકાશિત કરતો, રામ એ સમયે નવઉગતા ચાંદની જેમ દેખાતો હતો.
તતોઽહં મેઘસંકાશસ્તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ। બલી દત્તવરો દર્પાદાજગામાશ્રમાન્તરમ્
પછી હું, મેઘ જેવો શ્યામ, તેજસ્વી સોનાની કુંડળ પહેરેલો, બળવાન અને મળેલા વરદાનથી ગર્વિત, આશ્રમમાં પ્રવેશ્યો.
તેન દૃષ્ટઃ પ્રવિષ્ટોઽહં સહસૈવોદ્યતાયુધઃ। માં તુ દૃષ્ટ્વા ધનુઃ સજ્યમસમ્ભ્રાન્તશ્ચકાર હ
જ્યારે હું અંદર ગયો, ત્યારે તેણે મને હથિયાર સાથે જોયો; મને જોઈને, તેણે ધનુષ્ય ચડાવ્યું અને એકદમ શાંત રહ્યો.
અવજાનન્નહં મોહાદ્ બાલોઽયમિતિ રાઘવમ્। વિશ્વામિત્રસ્ય તાં વેદિમભ્યધાવં કૃતત્વરઃ
મારે મોહમાં આવીને, 'આ તો બાળક છે' એમ રાઘવને અવગણ્યો અને ઝડપથી વિશ્વામિત્રની યજ્ઞવેદિ તરફ દોડી ગયો.
તેન મુક્તસ્તતો બાણઃ શિતઃ શત્રુનિબર્હણઃ। તેનાહં તાડિતઃ ક્ષિપ્તઃ સમુદ્રે શતયોજને
પછી, દુશ્મનોનો નાશ કરનાર, તેના દ્વારા છોડાયેલું તીક્ષ્ણ બાણ મને વાગ્યું અને મને એકસો યોજન દૂર સમુદ્રમાં ફેંકી દીધો.
નેચ્છતા તાત માં હન્તું તદા વીરેણ રક્ષિતઃ। રામસ્ય શરવેગેન નિરસ્તો ભ્રાન્તચેતનઃ
એ વીર મને મારવા ઇચ્છતો નહોતો, પિતા, પણ તેણે મને બચાવ્યો; રામના બાણના પ્રભાવથી હું દૂર ફેંકાયો અને શૂન્ય થયો.
પાતિતોઽહં તદા તેન ગમ્ભીરે સાગરામ્ભસિ। પ્રાપ્ય સંજ્ઞાં ચિરાત્ તાત લઙ્કાં પ્રતિ ગતઃ પુરીમ્
પછી તેણે મને ઊંડા દરિયામાં ફેંકી દીધો; લાંબા સમય પછી હું સંજ્ઞાનમાં આવ્યો અને, પિતા, લંકા શહેર તરફ ગયો.
એવમસ્મિ તદા મુક્તઃ સહાયાસ્તે નિપાતિતાઃ। અકૃતાસ્ત્રેણ રામેણ બાલેનાક્લિષ્ટકર્મણા
એ સમયે હું તો બચી ગયો, પણ રામે, જે બાળક અને નિષ્કલંક હતો, તમારા સાથીઓને મારી નાખ્યા.
તન્મયા વાર્યમાણસ્તુ યદિ રામેણ વિગ્રહમ્। કરિષ્યસ્યાપદાં ઘોરાં ક્ષિપ્રં પ્રાપ્ય ન શિષ્યસિ
મારી ચેતવણી છતાં જો તમે રામ સાથે વિવાદ કરશો, તો જલ્દી જ ભયાનક દુઃખો ભોગવશો અને જીવતા નહીં રહો.
ક્રીડારતિવિધિજ્ઞાનાં સમાજોત્સવદર્શિનામ્। રક્ષસાં ચૈવ સંતાપમનર્થં ચાહરિષ્યસિ
રમણ, વિહાર અને ઉત્સવોમાં નિપુણ અને મેળાવડાઓ માણતા રાક્ષસો પર દુઃખ અને વિનાશ લાવશો.
હર્મ્યપ્રાસાદસમ્બાધાં નાનારત્નવિભૂષિતામ્। દ્રક્ષ્યસિ ત્વં પુરીં લઙ્કાં વિનષ્ટાં મૈથિલીકૃતે
તમે લંકા શહેરને, જે મહેલો અને મકાનોથી ભરપૂર અને વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન છે, માઇથિલી માટે વિનાશ પામેલી જોઈ લેશો.
અકુર્વન્તોઽપિ પાપાનિ શુચયઃ પાપસંશ્રયાત્। પરપાપૈર્વિનશ્યન્તિ મત્સ્યા નાગહ્રદે યથા
પાપ ન કરતા, શુદ્ધ મનવાળા લોકો પણ, દુષ્ટોની સંગતથી, બીજાના પાપથી નષ્ટ થાય છે—જેમ માછલીઓ સાપવાળા તળાવમાં મરી જાય છે.
દિવ્યચન્દનદિગ્ધાઙ્ગાન્ દિવ્યાભરણભૂષિતાન્। દ્રક્ષ્યસ્યભિહતાન્ ભૂમૌ તવ દોષાત્ તુ રાક્ષસાન્
તમે તમારા દોષના કારણે દિવ્ય ચંદન લગાવેલા અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભતા રાક્ષસોને ધરતી પર પડેલા જોઈ લેશો.
હૃતદારાન્ સદારાંશ્ચ દશ વિદ્રવતો દિશઃ। હતશેષાનશરણાન્ દ્રક્ષ્યસિ ત્વં નિશાચરાન્
તમે રાતે ફરતા રાક્ષસોને જોઈ લેશો, જેમની પત્નીઓ છીનવાઈ ગઈ છે, કેટલાક પોતાની પત્નીઓ સાથે ચારેય દિશામાં ભાગી રહ્યા છે અને બચેલા, આશ્રયવિહિન, નિરાધાર છે.
શરજાલપરિક્ષિપ્તામગ્નિજ્વાલાસમાવૃતામ્। પ્રદગ્ધભવનાં લઙ્કાં દ્રક્ષ્યસિ ત્વમસંશયમ્
તમે નિશ્ચિતપણે લંકાને જોઈ લેશો, જે તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘેરાઈ ગઈ છે, અગ્નિની જ્વાળાઓથી ઢંકાઈ ગઈ છે અને જેના મકાનો બળી ગયા છે.
પરદારાભિમર્શાત્ તુ નાન્યત્ પાપતરં મહત્। પ્રમદાનાં સહસ્રાણિ તવ રાજન્ પરિગ્રહે
બીજાની પત્ની પર દુષ્કર્મ કરવું એ સૌથી મોટું પાપ છે; રાજા, તારી પાસે તો હજારો સ્ત્રીઓ છે.
ભવ સ્વદારનિરતઃ સ્વકુલં રક્ષ રાક્ષસાન્। માનં વૃદ્ધિં ચ રાજ્યં ચ જીવિતં ચેષ્ટમાત્મનઃ
તમે તમારી પત્ની પ્રત્યે વફાદાર રહો, તમારો કુળ અને રાક્ષસોનું રક્ષણ કરો, અને તમારો માન, સમૃદ્ધિ, રાજ્ય અને પોતાનું પ્રિય જીવન બચાવો.
કલત્રાણિ ચ સૌમ્યાનિ મિત્રવર્ગં તથૈવ ચ। યદીચ્છસિ ચિરં ભોક્તું મા કૃથા રામવિપ્રિયમ્
જો તમે લાંબા સમય સુધી તમારી સૌમ્ય પત્નીઓ અને મિત્રમંડળ સાથે આનંદ માણવા ઈચ્છો છો તો રામને અપ્રિય એવું કંઈ પણ ન કરો.