તસ્ય વૈ નરસિંહસ્ય સિંહોરસ્કસ્ય ભામિની। પ્રાણેભ્યોઽપિ પ્રિયતરા ભાર્યા નિત્યમનુવ્રતા
જે મનુષ્યોમાં સિંહ છે, વિશાળ છાતી ધરાવે છે, એવા તેજસ્વી રામ માટે એની પત્ની, જે હંમેશા પતિવ્રતા છે, એ એને પોતાના પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે.
ન સા ધર્ષયિતું શક્યા મૈથિલ્યોજસ્વિનઃ પ્રિયા। દીપ્તસ્યેવ હુતાશસ્ય શિખા સીતા સુમધ્યમા
મિથિલાનંદન રામની પ્રિય, સુકુમારી સીતા, અગ્નિની જ્વાળા જેવી છે; એને કોઈ પણ રીતે જીતવી શક્ય નથી.
કિમુદ્યમં વ્યર્થમિમં કૃત્વા તે રાક્ષસાધિપ। દૃષ્ટશ્ચેત્ ત્વં રણે તેન તદન્તમુપજીવિતમ્
હે રાક્ષસાધિપતિ, આ વ્યર્થ પ્રયત્ન શા માટે કરે છે? જો તું યુદ્ધમાં રામને દેખાઈ જશે, તો એ જ તારો અંત બની રહેશે.
જીવિતં ચ સુખં ચૈવ રાજ્યં ચૈવ સુદુર્લભમ્। યદીચ્છસિ ચિરં ભોક્તું મા કૃથા રામવિપ્રિયમ્
જો તું લાંબા સમય સુધી જીવન, સુખ અને દુર્લભ રાજ્યનો આનંદ માણવા ઈચ્છે છે, તો રામને અપ્રિય એવું કંઈ પણ ન કર.
સ સર્વૈઃ સચિવૈઃ સાર્ધં વિભીષણપુરસ્કૃતૈઃ। મન્ત્રયિત્વા સ ધર્મિષ્ઠૈઃ કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનઃ। દોષાણાં ચ ગુણાનાં ચ સમ્પ્રધાર્ય બલાબલમ્
વિભીષણ અને બધા મંત્રીઓ સાથે, ધર્મનિષ્ઠ લોકો સાથે વિચાર વિમર્શ કરીને, ગુણ-દોષ અને શક્તિ-દુર્બળતા બધું તોલીને, મનમાં નિશ્ચય કર.
આત્મનશ્ચ બલં જ્ઞાત્વા રાઘવસ્ય ચ તત્ત્વતઃ। હિતં હિ તવ નિશ્ચિત્ય ક્ષમં ત્વં કર્તુમર્હસિ
પહેલા પોતાનું અને રાઘવનું સાચું બળ જાણી, પછી જે તારા માટે હિતાવહ અને યોગ્ય છે, એ નિર્ણય લઈ અને એ પ્રમાણે જ કર.
અહં તુ મન્યે તવ ન ક્ષમં રણે સમાગમં કોસલરાજસૂનુના। ઇદં હિ ભૂયઃ શૃણુ વાક્યમુત્તમં ક્ષમં ચ યુક્તં ચ નિશાચરાધિપ
હું તો એવું માનું છું કે, તારો કોશલના રાજકુમાર રામ સાથે યુદ્ધમાં સામનો કરવો યોગ્ય નથી. હવે, હે રાક્ષસાધિપતિ, ફરી એકવાર આ ઉત્તમ અને યોગ્ય વાત સાંભળ.
thumb|અષ્ટાત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટાત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અઢત્રીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
કદાચિદપ્યહં વીર્યાત્ પર્યટન્ પૃથિવીમિમામ્। બલં નાગસહસ્રસ્ય ધારયન્ પર્વતોપમઃ
એક વખત, હું મારી શક્તિથી આખી પૃથ્વી પર ફરતો હતો, અને મારા અંદર હજાર હાથીનું બળ હતું; હું પર્વત જેવો દૃઢ હતો.
નીલજીમૂતસંકાશસ્તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ। ભયં લોકસ્ય જનયન્ કિરીટી પરિઘાયુધઃ
મારો રંગ વાદળ જેવો હતો, કાનમાં તેજસ્વી સોનાની કુંડળો પહેરી હતી, મસ્તક પર મુગટ અને હાથમાં ગદા લઈને, હું આખી દુનિયામાં ભય ફેલાવતો હતો.
વ્યચરન્ દણ્ડકારણ્યમૃષિમાંસાનિ ભક્ષયન્। વિશ્વામિત્રોઽથ ધર્માત્મા મદ્વિત્રસ્તો મહામુનિઃ
હું દંડકવનમાં ભટકતો અને ઋષિઓનું માંસ ખાતો; ત્યારે મહાન અને ધર્મનિષ્ઠ વિશ્વામિત્ર મારો ભય અનુભવતા હતા.
સ્વયં ગત્વા દશરથં નરેન્દ્રમિદમબ્રવીત્। અયં રક્ષતુ માં રામઃ પર્વકાલે સમાહિતઃ
એ મહર્ષિ પોતે જ દશરથ રાજા પાસે ગયા અને કહ્યું: 'યજ્ઞ સમયે, રામ મનથી ચિંતિત રહીને મારી રક્ષા કરે.'
મારીચાન્મે ભયં ઘોરં સમુત્પન્નં નરેશ્વર। ઇત્યેવમુક્તો ધર્માત્મા રાજા દશરથસ્તદા
'મારે મારીચથી ભયંકર ભય ઊભું થયું છે, હે રાજા.' એમ કહીને, ધર્મનિષ્ઠ દશરથ રાજાએ ત્યારે—
પ્રત્યુવાચ મહાભાગં વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્। ઊનદ્વાદશવર્ષોઽયમકૃતાસ્ત્રશ્ચ રાઘવઃ
મહાન વિશ્વામિત્રને ઉત્તર આપ્યો: 'આ રાઘવ તો હજુ બાર વર્ષનો પણ નથી અને હથિયાર ચલાવવું પણ જાણતો નથી.'
કામં તુ મમ તત્ સૈન્યં મયા સહ ગમિષ્યતિ। બલેન ચતુરઙ્ગેણ સ્વયમેત્ય નિશાચરમ્
'મારા સાથે મારું આખું સૈન્ય જશે; ચતુરંગ બળ સાથે હું પોતે જ એ રાત્રિચર સામે જઈશ.'
વધિષ્યામિ મુનિશ્રેષ્ઠ શત્રું તવ યથેપ્સિતમ્। એવમુક્તઃ સ તુ મુની રાજાનમિદમબ્રવીત્
'હે મुनિશ્રેષ્ઠ, હું તારો દુશ્મન જેમ તને ગમતું હોય તેમ મારી નાખીશ.' એમ કહેતાં, એ મુનિએ રાજાને કહ્યું—
રામાન્નાન્યદ્ બલં લોકે પર્યાપ્તં તસ્ય રક્ષસઃ। દેવતાનામપિ ભવાન્ સમરેષ્વભિપાલકઃ
રામ સિવાય દુનિયામાં બીજું કોઈ જ બળ એ રાક્ષસ સામે પૂરતું નથી; દેવતાઓમાં પણ, યુદ્ધમાં તમે જ રક્ષક છો.
આસીત્ તવ કૃતં કર્મ ત્રિલોકવિદિતં નૃપ। કામમસ્તિ મહત્ સૈન્યં તિષ્ઠત્વિહ પરંતપ
રાજા, તમે જે કાર્ય કર્યું તે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે; તમારી પાસે મોટું સેના છે, પણ એ અહીં જ રહેવા દો, દુશ્મનોને હરાવનાર.
બાલોઽપ્યેષ મહાતેજાઃ સમર્થસ્તસ્ય નિગ્રહે। ગમિષ્યે રામમાદાય સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ પરંતપ
આ બાળક હોવા છતાં, તેમાં અદ્ભુત તેજ છે અને એ રાક્ષસને રોકવા સક્ષમ છે; હું રામને લઈને જઇશ—તમારો કલ્યાણ થાય, દુશ્મનોને દહાડનાર.
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ મુનિસ્તમાદાય નૃપાત્મજમ્। જગામ પરમપ્રીતો વિશ્વામિત્રઃ સ્વમાશ્રમમ્
આ રીતે કહીને, તે ઋષિ અત્યંત પ્રસન્ન થઈ, રાજકુમારને લઈને પોતાના આશ્રમ તરફ ચાલ્યા.
તં તથા દણ્ડકારણ્યે યજ્ઞમુદ્દિશ્ય દીક્ષિતમ્। બભૂવોપસ્થિતો રામશ્ચિત્રં વિસ્ફારયન્ ધનુઃ
ત્યાં દંડકવનમાં, યજ્ઞ માટે દિક્ષા લીધેલી સ્થિતિમાં, રામ પોતાનું ધનુષ્ય તાણતો અદ્ભુત રીતે ઉભો રહ્યો.
અજાતવ્યઞ્જનઃ શ્રીમાન્ બાલઃ શ્યામઃ શુભેક્ષણઃ। એકવસ્ત્રધરો ધન્વી શિખી કનકમાલયા
મુછ-દાઢી વગર, તેજસ્વી, શ્યામવર્ણનો સુંદર આંખો ધરાવતો યુવાન, એક વસ્ત્રમાં, ધનુષ્ય ધારણ કરેલો, શિખા પર સોનાની માળા પહેરેલી.
શોભયન્ દણ્ડકારણ્યં દીપ્તેન સ્વેન તેજસા। અદૃશ્યત તદા રામો બાલચન્દ્ર ઇવોદિતઃ
પોતાના તેજથી દંડકવનને પ્રકાશિત કરતો, રામ એ સમયે નવઉગતા ચાંદની જેમ દેખાતો હતો.
તતોઽહં મેઘસંકાશસ્તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ। બલી દત્તવરો દર્પાદાજગામાશ્રમાન્તરમ્
પછી હું, મેઘ જેવો શ્યામ, તેજસ્વી સોનાની કુંડળ પહેરેલો, બળવાન અને મળેલા વરદાનથી ગર્વિત, આશ્રમમાં પ્રવેશ્યો.
તેન દૃષ્ટઃ પ્રવિષ્ટોઽહં સહસૈવોદ્યતાયુધઃ। માં તુ દૃષ્ટ્વા ધનુઃ સજ્યમસમ્ભ્રાન્તશ્ચકાર હ
જ્યારે હું અંદર ગયો, ત્યારે તેણે મને હથિયાર સાથે જોયો; મને જોઈને, તેણે ધનુષ્ય ચડાવ્યું અને એકદમ શાંત રહ્યો.
અવજાનન્નહં મોહાદ્ બાલોઽયમિતિ રાઘવમ્। વિશ્વામિત્રસ્ય તાં વેદિમભ્યધાવં કૃતત્વરઃ
મારે મોહમાં આવીને, 'આ તો બાળક છે' એમ રાઘવને અવગણ્યો અને ઝડપથી વિશ્વામિત્રની યજ્ઞવેદિ તરફ દોડી ગયો.
તેન મુક્તસ્તતો બાણઃ શિતઃ શત્રુનિબર્હણઃ। તેનાહં તાડિતઃ ક્ષિપ્તઃ સમુદ્રે શતયોજને
પછી, દુશ્મનોનો નાશ કરનાર, તેના દ્વારા છોડાયેલું તીક્ષ્ણ બાણ મને વાગ્યું અને મને એકસો યોજન દૂર સમુદ્રમાં ફેંકી દીધો.
નેચ્છતા તાત માં હન્તું તદા વીરેણ રક્ષિતઃ। રામસ્ય શરવેગેન નિરસ્તો ભ્રાન્તચેતનઃ
એ વીર મને મારવા ઇચ્છતો નહોતો, પિતા, પણ તેણે મને બચાવ્યો; રામના બાણના પ્રભાવથી હું દૂર ફેંકાયો અને શૂન્ય થયો.
પાતિતોઽહં તદા તેન ગમ્ભીરે સાગરામ્ભસિ। પ્રાપ્ય સંજ્ઞાં ચિરાત્ તાત લઙ્કાં પ્રતિ ગતઃ પુરીમ્
પછી તેણે મને ઊંડા દરિયામાં ફેંકી દીધો; લાંબા સમય પછી હું સંજ્ઞાનમાં આવ્યો અને, પિતા, લંકા શહેર તરફ ગયો.
એવમસ્મિ તદા મુક્તઃ સહાયાસ્તે નિપાતિતાઃ। અકૃતાસ્ત્રેણ રામેણ બાલેનાક્લિષ્ટકર્મણા
એ સમયે હું તો બચી ગયો, પણ રામે, જે બાળક અને નિષ્કલંક હતો, તમારા સાથીઓને મારી નાખ્યા.