હસ્ત્યશ્વરથગાઢાનિ નગરાણિ વિલોકયન્। તં સમં સર્વતઃ સ્નિગ્ધં મૃદુસંસ્પર્શમારુતમ્
હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલા શહેરો, સર્વત્ર સમાન, લીલાછમ અને નરમ પવનથી સ્પર્શાતા પ્રદેશો તેણે જોયા.
અનૂપે સિન્ધુરાજસ્ય દદર્શ ત્રિદિવોપમમ્। તત્રાપશ્યત્ સ મેઘાભં ન્યગ્રોધં મુનિભિર્વૃતમ્
સિંઘુના રાજાના જળકાંઠે, સ્વર્ગ સમાન સ્થળ જોયું; ત્યાં તેણે મેઘ જેવો કાળો અને ઋષિઓથી ઘેરાયેલો વટવૃક્ષ જોયો.
સમન્તાદ્ યસ્ય તાઃ શાખાઃ શતયોજનમાયતાઃ। યસ્ય હસ્તિનમાદાય મહાકાયં ચ કચ્છપમ્
જેની ડાળીઓ ચારે બાજુમાં સો યોજન સુધી ફેલાયેલી હતી, અને જેના પરથી એક હાથી અને વિશાળ કાચબો ઉપાડી લેવામાં આવ્યા હતા.
ભક્ષાર્થં ગરુડઃ શાખામાજગામ મહાબલઃ। તસ્ય તાં સહસા શાખાં ભારેણ પતગોત્તમઃ
મોટા બળવાન ગરુડ ખોરાક માટે એ ડાળીએ આવ્યો; અને પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગરુડના ભારથી એ ડાળી અચાનક તૂટી પડી.
સુપર્ણઃ પર્ણબહુલાં બભઞ્જાથ મહાબલઃ। તત્ર વૈખાનસા માષા વાલખિલ્યા મરીચિપાઃ
મહાબળવાન સુપર્ણે ત્યાં પાંદડીઓથી ભરેલી ડાળી તોડી, જ્યાં વૈખાનસ, માષ, વાલખિલ્ય અને મરીચિ નામના મહર્ષિઓ ભેગા થયા હતા.
આજા બભૂવુર્ધૂમ્રાશ્ચ સંગતાઃ પરમર્ષયઃ। તેષાં દયાર્થં ગરુડસ્તાં શાખાં શતયોજનામ્
ત્યાં એકઠા થયેલા ધૂસરી વાળવાળા મહર્ષિઓ બકરાં જેવા દેખાતા હતા; એમની દયા રાખીને ગરુડે એ શતયોજન લાંબી ડાળી ઉઠાવી.
ભગ્નામાદાય વેગેન તૌ ચોભૌ ગજકચ્છપૌ। એકપાદેન ધર્માત્મા ભક્ષયિત્વા તદામિષમ્
એ તૂટી ગયેલી ડાળી, સાથે ગજ અને કચ્છપને ઝડપથી લઈ, ધર્મનિષ્ઠ સુપર્ણે એક પગે ઊભા રહી એ માંસ ભોજન કર્યું.
નિષાદવિષયં હત્વા શાખયા પતગોત્તમઃ। પ્રહર્ષમતુલં લેભે મોક્ષયિત્વા મહામુનીન્
પતંગોમાં શ્રેષ્ઠ સુપર્ણે એ ડાળથી નિષાદોના પ્રદેશને નાશ કર્યો અને મહર્ષિઓને મુક્ત કરી અતુલ આનંદ મેળવ્યો.
સ તુ તેન પ્રહર્ષેણ દ્વિગુણીકૃતવિક્રમઃ। અમૃતાનયનાર્થં વૈ ચકાર મતિમાન્ મતિમ્
એ આનંદથી ભરાઈ, તેની શક્તિ બે ગણી થઈ ગઈ; પછી બુદ્ધિશાળી સુપર્ણે અમૃત લાવવાનો સંકલ્પ કર્યો.
તં મહર્ષિગણૈર્જુષ્ટં સુપર્ણકૃતલક્ષણમ્। નામ્ના સુભદ્રં ન્યગ્રોધં દદર્શ ધનદાનુજઃ
મહર્ષિગણોથી પવિત્ર બનેલું, સુપર્ણના ચિહ્નવાળું અને સુભદ્ર નામનું વટવૃક્ષ ધનદાના ભાઈએ જોયું.
તં તુ ગત્વા પરં પારં સમુદ્રસ્ય નદીપતેઃ। દદર્શાશ્રમમેકાન્તે પુણ્યે રમ્યે વનાન્તરે
પછી, નદીઓના સ્વામી એવા સમુદ્રના પાર પહોંચીને, તેણે જંગલના પવિત્ર અને સુંદર ભાગમાં એક આશ્રમ જોયો.
તત્ર કૃષ્ણાજિનધરં જટામણ્ડલધારિણમ્। દદર્શ નિયતાહારં મારીચં નામ રાક્ષસમ્
ત્યાં તેણે કાળાં મૃગચર્મ ધારણ કરનાર, જટાવાળું અને નિયમિત આહાર કરનાર મારીચ નામના રાક્ષસને જોયો.
સ રાવણઃ સમાગમ્ય વિધિવત્ તેન રક્ષસા। મારીચેનાર્ચિતો રાજા સર્વકામૈરમાનુષૈઃ
રાવણે યોગ્ય રીતે જઈ, મારીચ રાક્ષસ પાસેથી સર્વ પ્રકારની માનવ સુખસુવિધાઓ સાથે સન્માન મેળવ્યો.
તં સ્વયં પૂજયિત્વા ચ ભોજનેનોદકેન ચ। અર્થોપહિતયા વાચા મારીચો વાક્યમબ્રવીત્
પછી મારીચે પોતે જ ભોજન અને પાણીથી તેની આત્મિયતા પૂર્વક સેવા કરી, અને કામની વાત પુછવા માટે બોલ્યો.
કચ્ચિત્તે કુશલં રાજન્ લઙ્કાયાં રાક્ષસેશ્વર। કેનાર્થેન પુનસ્ત્વં વૈ તૂર્ણમેવ ઇહાગતઃ
"લંકાના રાક્ષસાધિપતિ રાજા, તમારી બધી બરોબરી છે ને? તમે ફરીથી આટલી ઝડપથી અહીં કયા હેતુથી આવ્યા છો?"
એવમુક્તો મહાતેજા મારીચેન સ રાવણઃ। તતઃ પશ્ચાદિદં વાક્યમબ્રવીદ્ વાક્યકોવિદઃ
મારીચે આવું પૂછતાં તેજસ્વી અને વાક્યકુશળ રાવણે પછી આ વચન કહ્યું.
thumb|ષટ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ષટ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો છત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
મારીચ શ્રૂયતાં તાત વચનં મમ ભાષતઃ। આર્તોઽસ્મિ મમ ચાર્તસ્ય ભવાન્ હિ પરમા ગતિઃ
"મારીચ, મારા વચન ધ્યાનથી સાંભળ; હું દુઃખી છું અને દુઃખી માણસ માટે તમે સર્વોત્તમ આશ્રય છો."
જાનીષે ત્વં જનસ્થાનં ભ્રાતા યત્ર ખરો મમ। દૂષણશ્ચ મહાબાહુઃ સ્વસા શૂર્પણખા ચ મે
"તમે જાણો છો કે જનસ્થાનમાં મારા ભાઈ ખરા, મહાબળવાન દુષણ અને મારી બહેન શૂર્પણખા રહે છે."
ત્રિશિરાશ્ચ મહાબાહૂ રાક્ષસઃ પિશિતાશનઃ। અન્યે ચ બહવઃ શૂરા લબ્ધલક્ષા નિશાચરાઃ
"ત્યાં મહાબળવાન, માંસખોર ત્રિશિરા અને અનેક શૂરવીર, નિશાચર રાક્ષસો પણ છે, જે નિપુણ નિશાનદાર છે."
વસન્તિ મન્નિયોગેન અધિવાસં ચ રાક્ષસાઃ। બાધમાના મહારણ્યે મુનીન્ યે ધર્મચારિણઃ
"મારા આદેશથી એ રાક્ષસો ત્યાં રહે છે અને મહાવનમાં ધર્મપાલક મુનિઓને તકલીફ આપે છે."
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્। શૂરાણાં લબ્ધલક્ષાણાં ખરચિત્તાનુવર્તિનામ્
"ચૌદ હજાર ભયાનક કૃત્યવાળા, શૂરવીર અને નિપુણ નિશાનદાર રાક્ષસો, ખરા ના ઇચ્છા અનુસાર, ત્યાં વસે છે."
તે ત્વિદાનીં જનસ્થાને વસમાના મહાબલાઃ। સઙ્ગતાઃ પરમાયત્તા રામેણ સહ સંયુગે
હવે જનસ્થાનમાં રહેતા એ મહાબલી રાક્ષસો એકઠા થઈને, રામ સાથે યુદ્ધ કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે તત્પર થયા છે.
નાનાશસ્ત્રપ્રહરણાઃ ખરપ્રમુખરાક્ષસાઃ। તેન સંજાતરોષેણ રામેણ રણમૂર્ધનિ
ખરાના નેતૃત્વ હેઠળના રાક્ષસો વિવિધ શસ્ત્રો લઈને, યુદ્ધના મેદાનમાં ક્રોધિત થયેલા રામ સામે ઊભા રહ્યા.
અનુક્ત્વા પરુષં કિંચિચ્છરૈર્વ્યાપારિતં ધનુઃ। ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસામુગ્રતેજસામ્
રામે એક પણ કડવું શબ્દ કહ્યા વિના, પોતાના ધનુષ્યથી તીરો વરસાવીને, ચૌદ હજાર ભયાનક અને શક્તિશાળી રાક્ષસોને સંહાર્યા.
નિહતાનિ શરૈર્દીપ્તૈર્માનુષેણ પદાતિના। ખરશ્ચ નિહતઃ સંખ્યે દૂષણશ્ચ નિપાતિતઃ
માનવ રૂપે પગપાળા લડતા રામે તેજસ્વી તીરો વડે એ બધાને માર્યા; યુદ્ધમાં ખરા પણ માર્યા ગયા અને દુષણ પણ ધરાશાયી થયો.
હત્વા ત્રિશિરસં ચાપિ નિર્ભયા દણ્ડકાઃ કૃતાઃ। પિત્રા નિરસ્તઃ ક્રુદ્ધેન સભાર્યઃ ક્ષીણજીવિતઃ
ત્રિશિરા ને પણ સંહાર્યા પછી, રામે દંડકવનને નિર્ભય બનાવી દીધું; પોતાનાં ક્રોધિત પિતાએ ત્યજી દીધેલા રામ, પત્ની સાથે, હવે જીવનના અંતિમ સમયમાં છે.
સ હન્તા તસ્ય સૈન્યસ્ય રામઃ ક્ષત્રિયપાંસનઃ। અશીલઃ કર્કશસ્તીક્ષ્ણો મૂર્ખો લુબ્ધોઽજિતેન્દ્રિયઃ
એ રામ, જે એ સેના નો વિનાશક છે, ક્ષત્રિયોમાં કલંકરૂપ છે—અધર્મી, કઠોર, ક્રૂર, મૂર્ખ, લોભી અને ઇન્દ્રિયોને કાબૂમાં ન રાખનાર છે.
ત્યક્તધર્મા ત્વધર્માત્મા ભૂતાનામહિતે રતઃ। યેન વૈરં વિનારણ્યે સત્ત્વમાસ્થાય કેવલમ્
એ ધર્મ છોડીને અધર્મમાં મન લગાવનાર છે, જીવજંતુઓને દુઃખ આપવામાં આનંદ મેળવનાર છે; જંગલમાં કોઈ શત્રુતા વિના જ હિંસા કરી રહ્યો છે.
કર્ણનાસાપહારેણ ભગિની મે વિરૂપિતા। અસ્ય ભાર્યાં જનસ્થાનાત્ સીતાં સુરસુતોપમામ્
મારી બહેનના કાન અને નાક કાપી તેને વિકૃત કરી નાખી; હવે હું જનસ્થાનમાંથી, દેવકન્યાને સમાન એવી તેની પત્ની સીતાને પકડી લઈ જઈશ.