ભ્રાતા ચાસ્ય મહાતેજા ગુણતસ્તુલ્યવિક્રમઃ। અનુરક્તશ્ચ ભક્તશ્ચ લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્
એનો ભાઈ પણ મહાતેજસ્વી છે, ગુણમાં અને પરાક્રમમાં રામ જેવો જ, ભક્ત અને વફાદાર—લક્ષ્મણ નામે, બળવાન છે.
અમર્ષી દુર્જયો જેતા વિક્રાન્તો બુદ્ધિમાન્ બલી। રામસ્ય દક્ષિણો બાહુર્નિત્યં પ્રાણો બહિશ્ચરઃ
એ ગુસ્સાવાળો, અજેય, વિજયી, શૂરવીર, બુદ્ધિશાળી અને બલવાન છે; રામનો જમણો હાથ છે, હંમેશાં રામના પ્રાણ સમાન છે.
રામસ્ય તુ વિશાલાક્ષી પૂર્ણેન્દુસદૃશાનના। ધર્મપત્ની પ્રિયા નિત્યં ભર્તુઃ પ્રિયહિતે રતા
રામની પત્ની વિશાળ આંખોવાળી, પૂર્ણચંદ્ર જેવી મુખવાળી છે; એ હંમેશાં પતિપ્રેમી છે અને પતિના સુખમાં આનંદ પામે છે.
સા સુકેશી સુનાસોરૂઃ સુરૂપા ચ યશસ્વિની। દેવતેવ વનસ્યાસ્ય રાજતે શ્રીરિવાપરા
એના વાળ સુંદર છે, નાક નાજુક છે, આકાર સરસ છે અને એ પ્રસિદ્ધ છે; એ આ જંગલમાં દેવતાની જેમ, કે બીજી શ્રી જેવી તેજસ્વી લાગે છે.
તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભા રક્તતુઙ્ગનખી શુભા। સીતા નામ વરારોહા વૈદેહી તનુમધ્યમા
એ તપેલા સોનાની જેમ તેજવાળી, લાલ અને ઊંચા નખવાળી, સુંદર, પાતળી કમરવાળી, વૈદેહી સીતાનું રૂપ અદ્વિતીય છે.
નૈવ દેવી ન ગન્ધર્વી ન યક્ષી ન ચ કિંનરી। તથારૂપા મયા નારી દૃષ્ટપૂર્વા મહીતલે
આપણે પૃથ્વી પર આવી રૂપાળી સ્ત્રી ક્યારેય જોઈ નથી—ન દેવતા, ન ગંધર્વી, ન યક્ષી, ન કિન્નરી—કોઈ પણ આવી નથી.
યસ્ય સીતા ભવેદ્ ભાર્યા યં ચ હૃષ્ટા પરિષ્વજેત્। અભિજીવેત્ સ સર્વેષુ લોકેષ્વપિ પુરંદરાત્
જેની પત્ની સીતાજી હોય અને જેને એ આનંદથી ભેટે છે, એ તો બધા લોકોમાં—even ઈન્દ્ર કરતાં પણ વધારે સુખી થાય.
સા સુશીલા વપુઃશ્લાઘ્યા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ। તવાનુરૂપા ભાર્યા સા ત્વં ચ તસ્યાઃ પતિર્વરઃ
એ સદાચારવાળી છે, રૂપમાં વખાણવા જેવી છે, પૃથ્વી પર એના જેવું સૌંદર્ય કોઈનું નથી; એ તારી યોગ્ય પત્ની બને અને તું એનો શ્રેષ્ઠ પતિ.
તાં તુ વિસ્તીર્ણજઘનાં પીનોત્તુઙ્ગપયોધરામ્। ભાર્યાર્થે તુ તવાનેતુમુદ્યતાહં વરાનનામ્
હું નક્કી કર્યું છે કે, પહોળા કટિવાળી, ઉંચા અને ભરાવદાર સ્તનવાળી, સુંદર ચહેરાવાળી એને તારી પત્ની તરીકે લાવું.
વિરૂપિતાસ્મિ ક્રૂરેણ લક્ષ્મણેન મહાભુજ। તાં તુ દૃષ્ટ્વાદ્ય વૈદેહીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્
મને લક્ષ્મણે, જે બલવાન છે અને ક્રૂર છે, વિકૃત કરી નાખી છું; પણ આજે જ્યારે હું પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખવાળી વૈદેહીને જોઈશ—
મન્મથસ્ય શરાણાં ચ ત્વં વિધેયો ભવિષ્યસિ। યદિ તસ્યામભિપ્રાયો ભાર્યાત્વે તવ જાયતે। શીઘ્રમુદ્ધ્રિયતાં પાદો જયાર્થમિહ દક્ષિણઃ
જો તને એ સ્ત્રીને પત્ની બનાવવા ઈચ્છા થાય, તો તું કામદેવના બાણોથી ઘાયલ થાશે; તેથી વિજય માટે તારો જમણો પગ તરત ઊંચો કર.
રોચતે યદિ તે વાક્યં મમૈતદ્ રાક્ષસેશ્વર। ક્રિયતાં નિર્વિશઙ્કેન વચનં મમ રાવણ
રાક્ષસોના રાજા, જો મારા શબ્દો તને ગમ્યા હોય, તો રાવણ, નિર્ભય થઈને મારી વાત માની લે.
વિજ્ઞાયૈષામશક્તિં ચ ક્રિયતાં ચ મહાબલ। સીતા તવાનવદ્યાઙ્ગી ભાર્યાત્વે રાક્ષસેશ્વર
મહાબલી, તેમના બળહીનપણું જાણી લે અને યોગ્ય પગલાં લે; રાક્ષસોના સ્વામી, નિર્દોષ અંગવાળી સીતાને તારી પત્ની બનાવ.
નિશમ્ય રામેણ શરૈરજિહ્મગૈ- ર્હતાઞ્જનસ્થાનગતાન્ નિશાચરાન્। ખરં ચ દૃષ્ટ્વા નિહતં ચ દૂષણં ત્વમદ્ય કૃત્યં પ્રતિપત્તુમર્હસિ
રામે જનસ્થાનમાં આવેલા રાક્ષસોને સીધા બાણોથી મારી નાખ્યા છે અને ખરા તથા દુષણને પણ સંહાર્યા છે— હવે તારે તારો કાર્ય આરંભવું જોઈએ.
thumb|પઞ્ચત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
આરણ્યકાંડનો પঁત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તતઃ શૂર્પણખાવાક્યં તચ્છ્રુત્વા રોમહર્ષણમ્। સચિવાનભ્યનુજ્ઞાય કાર્યં બુદ્ધ્વા જગામ હ
પછી, શૂર્પણખાની વાત સાંભળી, જે સાંભળતાં જ રોમાંચ થાય, તેણે મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરી, વાત સમજ્યો અને પછી નીકળી પડ્યો.
તત્ કાર્યમનુગમ્યાન્તર્યથાવદુપલભ્ય ચ। દોષાણાં ચ ગુણાનાં ચ સમ્પ્રધાર્ય બલાબલમ્
એમણે કામને અનુસરી યોગ્ય રીતે માહિતી મેળવી, દોષ અને ગુણ, બળ અને બળહીનતા બધું વિચાર્યું.
ઇતિ કર્તવ્યમિત્યેવ કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનઃ। સ્થિરબુદ્ધિસ્તતો રમ્યાં યાનશાલાં જગામ હ
આ જ કરવું છે એમ મનમાં નક્કી કરીને, દૃઢ નિશ્ચય સાથે તે સુંદર રથશાળામાં ગયો.
યાનશાલાં તતો ગત્વા પ્રચ્છન્નં રાક્ષસાધિપઃ। સૂતં સંચોદયામાસ રથઃ સંયુજ્યતામિતિ
પછી રાક્ષસાધિપતિ છુપાઈને રથશાળામાં ગયો અને પોતાના સારથિને કહ્યું: 'મારો રથ તૈયાર કર.'
એવમુક્તઃ ક્ષણેનૈવ સારથિર્લઘુવિક્રમઃ। રથં સંયોજયામાસ તસ્યાભિમતમુત્તમમ્
આવી આજ્ઞા મળતાં જ, ચપળ અને કુશળ સારથીએ થોડી જ વારમાં પોતાના સ્વામીનો પસંદગીત અને ઉત્તમ રથ જોતો કરી દીધો.
કામગં રથમાસ્થાય કાઞ્ચનં રત્નભૂષિતમ્। પિશાચવદનૈર્યુક્તં ખરૈઃ કનકભૂષણૈઃ
પછી તે ઇચ્છા મુજબ ચાલતો, સોનાના અને રત્નોથી શોભતો, પિશાચ જેવા ચહેરાવાળા અને સોનાના આભૂષણોથી સજ્જ ઘોડાઓ જોડાયેલા રથ પર ચડ્યો.
મેઘપ્રતિમનાદેન સ તેન ધનદાનુજઃ। રાક્ષસાધિપતિઃ શ્રીમાન્ યયૌ નદનદીપતિમ્
મેઘ સમાન ગર્જનાવાળા એ રત્નોથી શોભતા રાક્ષસોના રાજા, કુબેરના ભાઈ, નદીઓ અને વનરાજાઓના સ્વામી તરફ નીકળી પડ્યા.
સ શ્વેતવાલવ્યજનઃ શ્વેતચ્છત્રો દશાનનઃ। સ્નિગ્ધવૈદૂર્યસંકાશસ્તપ્તકાઞ્ચનભૂષણઃ
દશાનન રાવણ, સફેદ ચામર અને છત્રી સાથે, ચમકતા વૈદૂર્ય જેવો તેજસ્વી અને તપેલા સોનાના આભૂષણોથી શોભતો હતો.
દશગ્રીવો વિંશતિભુજો દર્શનીયપરિચ્છદઃ। ત્રિદશારિર્મુનીન્દ્રઘ્નો દશશીર્ષ ઇવાદ્રિરાટ્
દસ મસ્તક, વીસ હાથ, સુંદર વેશભૂષા, દેવોનો શત્રુ અને ઋષિહંત, દશ શિખરવાળા પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
કામગં રથમાસ્થાય શુશુભે રાક્ષસાધિપઃ। વિદ્યુન્મણ્ડલવાન્ મેઘઃ સબલાક ઇવામ્બરે
ઇચ્છા મુજબ ચાલતા રથમાં બેઠેલો રાક્ષસાધિપતિ, આકાશમાં વીજળીવાળા મેઘ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
સશૈલસાગરાનૂપં વીર્યવાનવલોકયન્। નાનાપુષ્પફલૈર્વૃક્ષૈરનુકીર્ણં સહસ્રશઃ
પર્વતો, દરિયાઓ અને કિનારાઓના પ્રદેશો જોઈને, એ બલવાને હજારો પ્રકારના ફૂલો અને ફળોથી ભરેલા વૃક્ષો જોઈ લીધા.
શીતમઙ્ગલતોયાભિઃ પદ્મિનીભિઃ સમન્તતઃ। વિશાલૈરાશ્રમપદૈર્વેદિમદ્ભિરલંકૃતમ્
ચારે બાજુ શીતળ અને શુભ જળવાળા કમળના તળાવો અને વિશાળ આશ્રમો, જેમાં યજ્ઞવેદિકાઓથી શોભાયમાન છે, એ રીતે સજાવેલા હતા.
કદલ્યટવિસંશોભં નારિકેલોપશોભિતમ્। સાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ તરુભિશ્ચ સુપુષ્પિતૈઃ
કેળાના વનોથી શોભાયમાન, નાળિયેરીના વૃક્ષોથી ઝગમગતું, સાલ, તાળ, તમાલ અને અન્ય ફૂલેલા વૃક્ષોથી પણ તે સ્થળ સુંદર લાગતું હતું.
અત્યન્તનિયતાહારૈઃ શોભિતં પરમર્ષિભિઃ। નાગૈઃ સુપર્ણૈર્ગન્ધર્વૈઃ કિંનરૈશ્ચ સહસ્રશઃ
અતિ નિયમિત આહાર કરનારા મહાન ઋષિઓ અને હજારો નાગ, સુપર્ણ, ગંધર્વ અને કિન્નરોની હાજરીથી તે સ્થાન વધુ શોભતું હતું.
જિતકામૈશ્ચ સિદ્ધૈશ્ચ ચારણૈશ્ચોપશોભિતમ્। આજૈર્વૈખાનસૈર્માષૈર્વાલખિલ્યૈર્મરીચિપૈઃ
કામને જીતેલા સિદ્ધો અને ચારણો, તેમજ આજ, વૈખાનસ, માષ, વાલખિલ્ય અને મરીચિ જેવા મહાત્માઓથી પણ તે સ્થળ શોભાયમાન હતું.