આયુધં કિં ચ રામસ્ય યેન તે રાક્ષસા હતાઃ। ખરશ્ચ નિહતઃ સંખ્યે દૂષણસ્ત્રિશિરાસ્તથા
રામ પાસે એવું કયું શસ્ત્ર છે, જેના દ્વારા એ રાક્ષસો માર્યા ગયા? ખરા, ત્રિશિરા અને દુષણ—all ત્રણેય યુદ્ધમાં ઢળી પડ્યા.
તત્ત્વં બ્રૂહિ મનોજ્ઞાઙ્ગિ કેન ત્વં ચ વિરૂપિતા। ઇત્યુક્તા રાક્ષસેન્દ્રેણ રાક્ષસી ક્રોધમૂર્ચ્છિતા
મને સાચું કહો, સુંદર અંગવાળી, તને કોણે આવા રીતે વિકૃત કરી? રાક્ષસોના રાજાએ એમ પૂછતાં રાક્ષસી ગુસ્સાથી ભરાઈ ગઈ.
તતો રામં યથાન્યાયમાખ્યાતુમુપચક્રમે। દીર્ઘબાહુર્વિશાલાક્ષશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરઃ
પછી એ રાક્ષસી રામને જેમ છે તેમ વર્ણવવા લાગી—લાંબા હાથવાળો, વિશાળ આંખોવાળો, વાઘા અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલો.
કન્દર્પસમરૂપશ્ચ રામો દશરથાત્મજઃ। શક્રચાપનિભં ચાપં વિકૃષ્ય કનકાઙ્ગદમ્
દશરથનો પુત્ર રામ કામદેવ જેટલો સુંદર છે, ઈન્દ્રના ધનુષ્ય જેવું ધનુષ્ય ખેંચે છે, હાથમાં સોનાની કડીઓ પહેરેલી છે.
દીપ્તાન્ ક્ષિપતિ નારાચાન્ સર્પાનિવ મહાવિષાન્। નાદદાનં શરાન્ ઘોરાન્ વિમુઞ્ચન્તં મહાબલમ્
એ તેજસ્વી તીરો છોડે છે, જે ઝેરી સાપ જેવા ઘાતક છે; એ સતત ભયાનક બાણો છોડતો રહે છે, એનું બળ અપરંપાર છે.
ન કાર્મુકં વિકર્ષન્તં રામં પશ્યામિ સંયુગે। હન્યમાનં તુ તત્સૈન્યં પશ્યામિ શરવૃષ્ટિભિઃ
હું યુદ્ધમાં રામને ધનુષ્ય ખેંચતો નથી જોતી, પણ એની તીરોની વરસાદથી દુશ્મન સૈન્યને પડતું પાડતું જોઈ રહી છું.
ઇન્દ્રેણેવોત્તમં સસ્યમાહતં ત્વશ્મવૃષ્ટિભિઃ। રક્ષસાં ભીમવીર્યાણાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ
જેમ ઈન્દ્ર શ્રેષ્ઠ પાકને પથ્થરની વરસાદથી નાશ કરે છે, એમ રામે ચૌદ હજાર ભયાનક રાક્ષસોને સંહાર્યા.
નિહતાનિ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તેનૈકેન પદાતિના। અર્ધાધિકમુહૂર્તેન ખરશ્ચ સહદૂષણઃ
એ એક જ પદાતિએ, તીક્ષ્ણ તીરો વડે, થોડા વધારે અડધા મુહૂર્તમાં જ ખરા અને દુષણ સહિત બધાને મારી નાખ્યા.
ઋષીણામભયં દત્તં કૃતક્ષેમાશ્ચ દણ્ડકાઃ
એણે ઋષિઓને નિર્ભયતા આપી અને દંડકવન હવે સુરક્ષિત થઈ ગયું છે.
એકા કથંચિન્મુક્તાહં પરિભૂય મહાત્મના। સ્ત્રીવધં શઙ્કમાનેન રામેણ વિદિતાત્મના
હું એકલી જ કઈ રીતે બચી ગઈ, એ મહાત્માએ મને અપમાનિત કરી, પણ રામે સ્ત્રીવધ યોગ્ય નથી એમ જાણીને મને જીવતી છોડી દીધી.
ભ્રાતા ચાસ્ય મહાતેજા ગુણતસ્તુલ્યવિક્રમઃ। અનુરક્તશ્ચ ભક્તશ્ચ લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્
એનો ભાઈ પણ મહાતેજસ્વી છે, ગુણમાં અને પરાક્રમમાં રામ જેવો જ, ભક્ત અને વફાદાર—લક્ષ્મણ નામે, બળવાન છે.
અમર્ષી દુર્જયો જેતા વિક્રાન્તો બુદ્ધિમાન્ બલી। રામસ્ય દક્ષિણો બાહુર્નિત્યં પ્રાણો બહિશ્ચરઃ
એ ગુસ્સાવાળો, અજેય, વિજયી, શૂરવીર, બુદ્ધિશાળી અને બલવાન છે; રામનો જમણો હાથ છે, હંમેશાં રામના પ્રાણ સમાન છે.
રામસ્ય તુ વિશાલાક્ષી પૂર્ણેન્દુસદૃશાનના। ધર્મપત્ની પ્રિયા નિત્યં ભર્તુઃ પ્રિયહિતે રતા
રામની પત્ની વિશાળ આંખોવાળી, પૂર્ણચંદ્ર જેવી મુખવાળી છે; એ હંમેશાં પતિપ્રેમી છે અને પતિના સુખમાં આનંદ પામે છે.
સા સુકેશી સુનાસોરૂઃ સુરૂપા ચ યશસ્વિની। દેવતેવ વનસ્યાસ્ય રાજતે શ્રીરિવાપરા
એના વાળ સુંદર છે, નાક નાજુક છે, આકાર સરસ છે અને એ પ્રસિદ્ધ છે; એ આ જંગલમાં દેવતાની જેમ, કે બીજી શ્રી જેવી તેજસ્વી લાગે છે.
તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભા રક્તતુઙ્ગનખી શુભા। સીતા નામ વરારોહા વૈદેહી તનુમધ્યમા
એ તપેલા સોનાની જેમ તેજવાળી, લાલ અને ઊંચા નખવાળી, સુંદર, પાતળી કમરવાળી, વૈદેહી સીતાનું રૂપ અદ્વિતીય છે.
નૈવ દેવી ન ગન્ધર્વી ન યક્ષી ન ચ કિંનરી। તથારૂપા મયા નારી દૃષ્ટપૂર્વા મહીતલે
આપણે પૃથ્વી પર આવી રૂપાળી સ્ત્રી ક્યારેય જોઈ નથી—ન દેવતા, ન ગંધર્વી, ન યક્ષી, ન કિન્નરી—કોઈ પણ આવી નથી.
યસ્ય સીતા ભવેદ્ ભાર્યા યં ચ હૃષ્ટા પરિષ્વજેત્। અભિજીવેત્ સ સર્વેષુ લોકેષ્વપિ પુરંદરાત્
જેની પત્ની સીતાજી હોય અને જેને એ આનંદથી ભેટે છે, એ તો બધા લોકોમાં—even ઈન્દ્ર કરતાં પણ વધારે સુખી થાય.
સા સુશીલા વપુઃશ્લાઘ્યા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ। તવાનુરૂપા ભાર્યા સા ત્વં ચ તસ્યાઃ પતિર્વરઃ
એ સદાચારવાળી છે, રૂપમાં વખાણવા જેવી છે, પૃથ્વી પર એના જેવું સૌંદર્ય કોઈનું નથી; એ તારી યોગ્ય પત્ની બને અને તું એનો શ્રેષ્ઠ પતિ.
તાં તુ વિસ્તીર્ણજઘનાં પીનોત્તુઙ્ગપયોધરામ્। ભાર્યાર્થે તુ તવાનેતુમુદ્યતાહં વરાનનામ્
હું નક્કી કર્યું છે કે, પહોળા કટિવાળી, ઉંચા અને ભરાવદાર સ્તનવાળી, સુંદર ચહેરાવાળી એને તારી પત્ની તરીકે લાવું.
વિરૂપિતાસ્મિ ક્રૂરેણ લક્ષ્મણેન મહાભુજ। તાં તુ દૃષ્ટ્વાદ્ય વૈદેહીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્
મને લક્ષ્મણે, જે બલવાન છે અને ક્રૂર છે, વિકૃત કરી નાખી છું; પણ આજે જ્યારે હું પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખવાળી વૈદેહીને જોઈશ—
મન્મથસ્ય શરાણાં ચ ત્વં વિધેયો ભવિષ્યસિ। યદિ તસ્યામભિપ્રાયો ભાર્યાત્વે તવ જાયતે। શીઘ્રમુદ્ધ્રિયતાં પાદો જયાર્થમિહ દક્ષિણઃ
જો તને એ સ્ત્રીને પત્ની બનાવવા ઈચ્છા થાય, તો તું કામદેવના બાણોથી ઘાયલ થાશે; તેથી વિજય માટે તારો જમણો પગ તરત ઊંચો કર.
રોચતે યદિ તે વાક્યં મમૈતદ્ રાક્ષસેશ્વર। ક્રિયતાં નિર્વિશઙ્કેન વચનં મમ રાવણ
રાક્ષસોના રાજા, જો મારા શબ્દો તને ગમ્યા હોય, તો રાવણ, નિર્ભય થઈને મારી વાત માની લે.
વિજ્ઞાયૈષામશક્તિં ચ ક્રિયતાં ચ મહાબલ। સીતા તવાનવદ્યાઙ્ગી ભાર્યાત્વે રાક્ષસેશ્વર
મહાબલી, તેમના બળહીનપણું જાણી લે અને યોગ્ય પગલાં લે; રાક્ષસોના સ્વામી, નિર્દોષ અંગવાળી સીતાને તારી પત્ની બનાવ.
નિશમ્ય રામેણ શરૈરજિહ્મગૈ- ર્હતાઞ્જનસ્થાનગતાન્ નિશાચરાન્। ખરં ચ દૃષ્ટ્વા નિહતં ચ દૂષણં ત્વમદ્ય કૃત્યં પ્રતિપત્તુમર્હસિ
રામે જનસ્થાનમાં આવેલા રાક્ષસોને સીધા બાણોથી મારી નાખ્યા છે અને ખરા તથા દુષણને પણ સંહાર્યા છે— હવે તારે તારો કાર્ય આરંભવું જોઈએ.
thumb|પઞ્ચત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
આરણ્યકાંડનો પঁત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તતઃ શૂર્પણખાવાક્યં તચ્છ્રુત્વા રોમહર્ષણમ્। સચિવાનભ્યનુજ્ઞાય કાર્યં બુદ્ધ્વા જગામ હ
પછી, શૂર્પણખાની વાત સાંભળી, જે સાંભળતાં જ રોમાંચ થાય, તેણે મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરી, વાત સમજ્યો અને પછી નીકળી પડ્યો.
તત્ કાર્યમનુગમ્યાન્તર્યથાવદુપલભ્ય ચ। દોષાણાં ચ ગુણાનાં ચ સમ્પ્રધાર્ય બલાબલમ્
એમણે કામને અનુસરી યોગ્ય રીતે માહિતી મેળવી, દોષ અને ગુણ, બળ અને બળહીનતા બધું વિચાર્યું.
ઇતિ કર્તવ્યમિત્યેવ કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનઃ। સ્થિરબુદ્ધિસ્તતો રમ્યાં યાનશાલાં જગામ હ
આ જ કરવું છે એમ મનમાં નક્કી કરીને, દૃઢ નિશ્ચય સાથે તે સુંદર રથશાળામાં ગયો.
યાનશાલાં તતો ગત્વા પ્રચ્છન્નં રાક્ષસાધિપઃ। સૂતં સંચોદયામાસ રથઃ સંયુજ્યતામિતિ
પછી રાક્ષસાધિપતિ છુપાઈને રથશાળામાં ગયો અને પોતાના સારથિને કહ્યું: 'મારો રથ તૈયાર કર.'
એવમુક્તઃ ક્ષણેનૈવ સારથિર્લઘુવિક્રમઃ। રથં સંયોજયામાસ તસ્યાભિમતમુત્તમમ્
આવી આજ્ઞા મળતાં જ, ચપળ અને કુશળ સારથીએ થોડી જ વારમાં પોતાના સ્વામીનો પસંદગીત અને ઉત્તમ રથ જોતો કરી દીધો.