કર્મણાનેન કેનાસિ કાપથં પ્રતિપાદિતઃ। સુખસુપ્તસ્ય તે રાજન્ પ્રહૃતં કેન મૂર્ધનિ
કોણે એવા કામથી તને ખોટા રસ્તે દોર્યો? રાજા, આરામથી સુતા તારા માથે કોણે ઘા કર્યો?
વિશુદ્ધવંશાભિજનાગ્રહસ્ત- તેજોમદઃ સંસ્થિતદોર્વિષાણઃ। ઉદીક્ષિતું રાવણ નેહ યુક્તઃ સ સંયુગે રાઘવગન્ધહસ્તી
જે શુદ્ધ વંશમાં જન્મેલો, બળથી ગર્વિત અને દૃઢ છે, એ રાઘવ, મનુષ્યોમાં હાથી જેવો છે, રાવણ, યુદ્ધમાં એનો સામનો કરવો યોગ્ય નથી.
અસૌ રણાન્તઃસ્થિતિસંધિવાલો વિદગ્ધરક્ષોમૃગહા નૃસિંહઃ। સુપ્તસ્ત્વયા બોધયિતું ન શક્યઃ શરાઙ્ગપૂર્ણો નિશિતાસિદંષ્ટ્રઃ
એ મનુષ્યોમાં સિંહ છે, યુદ્ધમાં નિપુણ અને બુદ્ધિશાળી રાક્ષસોનો સંહારક છે; એ યુદ્ધમાં ઊભો છે, તું તેને સુતા જાગૃત કરી શકતો નથી, કારણ કે એ તીક્ષ્ણ તીરો અને ખડગથી ભરેલો છે.
ચાપાપહારે ભુજવેગપઙ્કે શરોર્મિમાલે સુમહાહવૌઘે। ન રામપાતાલમુખેઽતિઘોરે પ્રસ્કન્દિતું રાક્ષસરાજ યુક્તમ્
એના ભુજબળના કાદવમાં, મહાયુદ્ધની લહેરોમાં, તીરોની તરંગો અને ધનુષ્યના અપહરણમાં, રાક્ષસરાજ, રામના ભયાનક પાતાળ જેવા મોંમાં કુદવું યોગ્ય નથી.
પ્રસીદ લઙ્કેશ્વર રાક્ષસેન્દ્ર લઙ્કાં પ્રસન્નો ભવ સાધુ ગચ્છ। ત્વં સ્વેષુ દારેષુ રમસ્વ નિત્યં રામઃ સભાર્યો રમતાં વનેષુ
લંકાના સ્વામી, રાક્ષસોના રાજા, કૃપા કરો, પ્રસન્ન થાઓ અને લંકામાં પાછા જાઓ. તું તારી પત્નીઓ સાથે હંમેશા આનંદ માણ, રામ પણ પોતાની પત્ની સાથે જંગલોમાં આનંદ કરે.
એવમુક્તો દશગ્રીવો મારીચેન સ રાવણઃ। ન્યવર્તત પુરીં લઙ્કાં વિવેશ ચ ગૃહોત્તમમ્
મારીચે આમ કહ્યું પછી, દશમુખી રાવણ પાછો વળી લંકા ગયો અને પોતાના ઉત્તમ ગૃહમાં પ્રવેશ્યો.
thumb|દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે બત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તતઃ શૂર્પણખા દૃષ્ટ્વા સહસ્રાણિ ચતુર્દશ। હતાન્યેકેન રામેણ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્
પછી શૂર્પણખાએ જોયું કે રામે એકલા જ ચૌદ હજાર ભયાનક અને શક્તિશાળી રાક્ષસોને મારી નાખ્યા છે.
દૂષણં ચ ખરં ચૈવ હતં ત્રિશિરસં રણે। દૃષ્ટ્વા પુનર્મહાનાદાન્ નનાદ જલદોપમા
તેણીએ યુદ્ધમાં દુષણ, ખરા અને ત્રિશિરાને પણ મરેલા જોયા અને પછી ફરી વાદળ જેવી ગર્જના કરી.
સા દૃષ્ટ્વા કર્મ રામસ્ય કૃતમન્યૈઃ સુદુષ્કરમ્। જગામ પરમોદ્વિગ્ના લઙ્કાં રાવણપાલિતામ્
રામે જે કામ કર્યું હતું, જે બીજાઓ માટે અતિ મુશ્કેલ હતું, તે જોઈને શૂર્પણખા ખૂબ જ ગભરાઈ ગઈ અને રાવણ શાસિત લંકા તરફ દોડી ગઈ.
સા દદર્શ વિમાનાગ્રે રાવણં દીપ્તતેજસમ્। ઉપોપવિષ્ટં સચિવૈર્મરુદ્ભિરિવ વાસવમ્
તેણીએ મહેલના આગળ, પોતાના મંત્રીઓ વચ્ચે, તેજસ્વી રાવણને જોયો, જે મારુતો વચ્ચે ઇન્દ્ર જેવો લાગતો હતો.
આસીનં સૂર્યસંકાશે કાઞ્ચને પરમાસને। રુક્મવેદિગતં પ્રાજ્યં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્
સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતા રાવણ સુવર્ણના ઉત્તમ આસન પર બેઠેલા હતા, અને સુવર્ણની વેદિકા પર, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિથી ઝળહળતા હતા.
દેવગન્ધર્વભૂતાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્। અજેયં સમરે ઘોરં વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્
દેવ, ગંધર્વ, ભૂત અને મહાન ઋષિઓ પણ જેને ભયાનક યુદ્ધમાં જીતવા અસમર્થ હતા, તે રાવણ મૃત્યુદેવ જેવા ભયાનક દેખાતા હતા.
દેવાસુરવિમર્દેષુ વજ્રાશનિકૃતવ્રણમ્। ઐરાવતવિષાણાગ્રૈરુત્કૃષ્ટકિણવક્ષસમ્
દેવો અને દૈત્યો સાથેના યુદ્ધોમાં વીજળી અને વજ્રના ઘા ખાધેલા, અને એરાવતના દાંતના નિશાનથી તેની છાતી પર ઘા પડેલા હતા.
વિંશદ્ભુજં દશગ્રીવં દર્શનીયપરિચ્છદમ્। વિશાલવક્ષસં વીરં રાજલક્ષણલક્ષિતમ્
તેને વીસ હાથ અને દસ માથાં હતાં, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા, પહોળી છાતી, વીર અને રાજલક્ષણોથી યુક્ત હતા.
નદ્ધવૈદૂર્યસંકાશં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્। સુભુજં શુક્લદશનં મહાસ્યં પર્વતોપમમ્
તેના શરીર પર વિદૂર્યમણિ જેવી ઝગમગતી અને તપેલા સોનાની આભૂષણો હતી, મજબૂત હાથ, સફેદ દાંત, વિશાળ મોં અને પર્વત જેવું રૂપ હતું.
વિષ્ણુચક્રનિપાતૈશ્ચ શતશો દેવસંયુગે। અન્યૈઃ શસ્ત્રૈઃ પ્રહારૈશ્ચ મહાયુદ્ધેષુ તાડિતમ્
તેને વિશ્નુના ચક્ર અને અન્ય દેવાસ્ત્રોથી અનેક વખત મહાયુદ્ધોમાં ઘા પડ્યા હતા.
અહતાઙ્ગૈઃ સમસ્તૈસ્તં દેવપ્રહરણૈસ્તદા। અક્ષોભ્યાણાં સમુદ્રાણાં ક્ષોભણં ક્ષિપ્રકારિણમ્
છતાં પણ એ બધા દેવાસ્ત્રોથી તેની એક પણ અંગ તૂટી નહોતી, અને તે અડગ મહાસાગરોને પણ તરત જ હલાવી શકતો હતો.
ક્ષેપ્તારં પર્વતાગ્રાણાં સુરાણાં ચ પ્રમર્દનમ્। ઉચ્છેત્તારં ચ ધર્માણાં પરદારાભિમર્શનમ્
તે પર્વતોના શિખરો ફેંકી શકતો, દેવોને હરાવી શકતો, ધર્મનો નાશ કરી શકતો અને પરસ્ત્રીઓ પર દુરાચાર કરી શકતો હતો.
સર્વદિવ્યાસ્ત્રયોક્તારં યજ્ઞવિઘ્નકરં સદા। પુરીં ભોગવતીં ગત્વા પરાજિત્ય ચ વાસુકિમ્
તે બધા દિવ્યાસ્ત્રોનો ઉપયોક્તા હતો, હંમેશા યજ્ઞોમાં વિઘ્ન લાવતો, અને ભોગવતી નગરીમાં જઈને વાસુકીને હરાવ્યો હતો.
તક્ષકસ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં પરાજિત્ય જહાર યઃ। કૈલાસં પર્વતં ગત્વા વિજિત્ય નરવાહનમ્
તેણે તક્ષકને હરાવી તેની પ્રિય પત્નીને અપહરણ કરી, અને નરવાહનને જીતીને કૈલાસ પર્વત પર પહોંચી ગયો હતો.
વિમાનં પુષ્પકં તસ્ય કામગં વૈ જહાર યઃ। વનં ચૈત્રરથં દિવ્યં નલિનીં નન્દનં વનમ્
તે પુષ્પક નામનું ઇચ્છાનુસાર ઉડતું વિમાન લઈ ગયો, અને ચૈત્રરથ, નલિની અને નંદન નામના દિવ્ય વનો પણ પોતાના કબજામાં લીધા.
વિનાશયતિ યઃ ક્રોધાદ્ દેવોદ્યાનાનિ વીર્યવાન્। ચન્દ્રસૂર્યૌ મહાભાગાવુત્તિષ્ઠન્તૌ પરંતપૌ
તે ગુસ્સામાં દેવોના ઉદ્યાનોનો વિનાશ કરતો, અને પોતાની શક્તિથી ચંદ્ર અને સૂર્યને પણ રોકી રાખતો હતો.
નિવારયતિ બાહુભ્યાં યઃ શૈલશિખરોપમઃ। દશવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તપ્ત્વા મહાવને
પર્વતની ચોટી જેવા હાથોથી તે તેમને અટકાવતો, અને મહાવનમાં દસ હજાર વર્ષ સુધી તપ કરેલું હતું.
પુરા સ્વયંભુવે ધીરઃ શિરાંસ્યુપજહાર યઃ। દેવદાનવગન્ધર્વપિશાચપતગોરગૈઃ
પહેલાં સ્વયંભુના સમયમાં, એ ધીરજવાને દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, પિશાચ, પક્ષી અને સાપોના માથાં કપાઈ નાખ્યા હતા.
અભયં યસ્ય સંગ્રામે મૃત્યુતો માનુષાદૃતે। મન્ત્રૈરભિષ્ટુતં પુણ્યમધ્વરેષુ દ્વિજાતિભિઃ
યુદ્ધમાં એણે મનુષ્ય સિવાય મૃત્યુથી કદી ડર માન્યો નહોતો; યજ્ઞોમાં દ્વિજોએ મંત્રોચ્ચારથી એને પવિત્ર ગણ્યો હતો.
હવિર્ધાનેષુ યઃ સોમમુપહન્તિ મહાબલઃ। પ્રાપ્તયજ્ઞહરં દુષ્ટં બ્રહ્મઘ્નં ક્રૂરકારિણમ્
એ મહાબળવાન, હવન સમયે સોમરસ લઈ જાય છે, યજ્ઞ બગાડે છે, દુષ્ટ છે, બ્રાહ્મણહંતક છે અને ક્રૂર કાર્યો કરે છે.
કર્કશં નિરનુક્રોશં પ્રજાનામહિતે રતમ્। રાવણં સર્વભૂતાનાં સર્વલોકભયાવહમ્
કઠોર, નિર્દય અને પ્રજાને દુઃખ આપવામાં આનંદ માણતો રાવણ બધાં જીવ અને બધાં લોકોએ ભય પેદા કરે છે.
રાક્ષસી ભ્રાતરં ક્રૂરં સા દદર્શ મહાબલમ્। તં દિવ્યવસ્ત્રાભરણં દિવ્યમાલ્યોપશોભિતમ્
રાક્ષસી એ પોતાના ક્રૂર અને મહાબળવાન ભાઈને જોયો, જે દૈવી વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી સજ્જ હતો અને દૈવી માળાઓથી ઝગમગતો હતો.
આસને સૂપવિષ્ટં તં કાલે કાલમિવોદ્યતમ્। રાક્ષસેન્દ્રં મહાભાગં પૌલસ્ત્યકુલનન્દનમ્
એ રાક્ષસોના રાજા, પૌલસ્ત્ય વંશના ગૌરવ, પોતાના સિંહાસન પર બેઠેલા હતા, જાણે સમય આવી ગયો હોય એવો યમદૂત દેખાતો હતો.