સ રથો રાક્ષસેન્દ્રસ્ય નક્ષત્રપથગો મહાન્। ચઞ્ચૂર્યમાણઃ શુશુભે જલદે ચન્દ્રમા ઇવ
રાક્ષસોના રાજાના એ મહાન રથને, જે તારાઓના માર્ગે ચાલતો હતો, ગર્જના કરતાં વાદળોમાં ચાંદની જેમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
સ દૂરે ચાશ્રમં ગત્વા તાટકેયમુપાગમત્। મારીચેનાર્ચિતો રાજા ભક્ષ્યભોજ્યૈરમાનુષૈઃ
એ દૂર આશ્રમ સુધી પહોંચીને તાટકાના આશ્રમ પાસે ગયો; ત્યાં મારીચએ રાજાને માનવથી પરના ભોજન અને વ્યંજનથી સન્માન આપ્યો.
તં સ્વયં પૂજયિત્વા તુ આસનેનોદકેન ચ। અર્થોપહિતયા વાચા મારીચો વાક્યમબ્રવીત્
પછી પોતે જ બેઠાડીને, પાણી આપી અને હેતપૂર્વક વાત કરી, મારીચએ રાવણને કહ્યું.
કચ્ચિત્ સકુશલં રાજઁલ્લોકાનાં રાક્ષસાધિપ। આશઙ્કે નાધિજાને ત્વં યતસ્તૂર્ણમુપાગતઃ
રાક્ષસાધિપતિ રાજા, તમારી પ્રજામાં બધું સુખી છે ને? હું આશ્ચર્યચકિત છું, કેમ કે મને ખબર નથી કે તમે અહિંયા એટલા જલદી કેમ આવ્યા છો.
એવમુક્તો મહાતેજા મારીચેન સ રાવણઃ। તતઃ પશ્ચાદિદં વાક્યમબ્રવીદ્ વાક્યકોવિદઃ
મારીચએ આમ પૂછ્યા પછી, મહાતેજસ્વી અને વાક્યકુશળ રાવણે પછી આ રીતે કહ્યું:
આરક્ષો મે હતસ્તાત રામેણાક્લિષ્ટકારિણા। જનસ્થાનમવધ્યં તત્ સર્વં યુધિ નિપાતિતમ્
મારો રક્ષક, રામ જે નિર્દોષ છે, એના હાથો માર્યો ગયો; જનસ્થાન, જે અજય હતું, એ બધું યુદ્ધમાં નાશ પામ્યું છે.
તસ્ય મે કુરુ સાચિવ્યં તસ્ય ભાર્યાપહારણે। રાક્ષસેન્દ્રવચઃ શ્રુત્વા મારીચો વાક્યમબ્રવીત્
એના પત્નીનું અપહરણ કરવા તું મને મદદ કર; રાક્ષસોના રાજાના આ શબ્દો સાંભળીને મારીચ બોલ્યો.
આખ્યાતા કેન વા સીતા મિત્રરૂપેણ શત્રુણા। ત્વયા રાક્ષસશાર્દૂલ કો ન નન્દતિ નન્દિતઃ
સીતાને કોણે બતાવી, મિત્રરૂપે રહેલા શત્રુએ? રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, જે ખુશ છે એ તારા આનંદમાં શા માટે ખુશ નહીં થાય?
સીતામિહાનયસ્વેતિ કો બ્રવીતિ બ્રવીહિ મે। રક્ષોલોકસ્ય સર્વસ્ય કઃ શૃઙ્ગં છેત્તુમિચ્છતિ
'સીતાને અહિં લાવ' એવું તને કોણ કહે છે? મને કહો. બધા રાક્ષસોમાંથી પોતાનું શિંગ કાપવાની ઈચ્છા કોણ રાખે છે?
પ્રોત્સાહયતિ યશ્ચ ત્વાં સ ચ શત્રુરસંશયમ્। આશીવિષમુખાદ્ દંષ્ટ્રામુદ્ધર્તું ચેચ્છતિ ત્વયા
અને જે તને ઉત્સાહ આપે છે, એ પણ નિશ્ચયે શત્રુ છે, કારણ કે એ તને ઝેરી સાપના મોંમાંથી દાંત ખેંચાવા ઈચ્છે છે.
કર્મણાનેન કેનાસિ કાપથં પ્રતિપાદિતઃ। સુખસુપ્તસ્ય તે રાજન્ પ્રહૃતં કેન મૂર્ધનિ
કોણે એવા કામથી તને ખોટા રસ્તે દોર્યો? રાજા, આરામથી સુતા તારા માથે કોણે ઘા કર્યો?
વિશુદ્ધવંશાભિજનાગ્રહસ્ત- તેજોમદઃ સંસ્થિતદોર્વિષાણઃ। ઉદીક્ષિતું રાવણ નેહ યુક્તઃ સ સંયુગે રાઘવગન્ધહસ્તી
જે શુદ્ધ વંશમાં જન્મેલો, બળથી ગર્વિત અને દૃઢ છે, એ રાઘવ, મનુષ્યોમાં હાથી જેવો છે, રાવણ, યુદ્ધમાં એનો સામનો કરવો યોગ્ય નથી.
અસૌ રણાન્તઃસ્થિતિસંધિવાલો વિદગ્ધરક્ષોમૃગહા નૃસિંહઃ। સુપ્તસ્ત્વયા બોધયિતું ન શક્યઃ શરાઙ્ગપૂર્ણો નિશિતાસિદંષ્ટ્રઃ
એ મનુષ્યોમાં સિંહ છે, યુદ્ધમાં નિપુણ અને બુદ્ધિશાળી રાક્ષસોનો સંહારક છે; એ યુદ્ધમાં ઊભો છે, તું તેને સુતા જાગૃત કરી શકતો નથી, કારણ કે એ તીક્ષ્ણ તીરો અને ખડગથી ભરેલો છે.
ચાપાપહારે ભુજવેગપઙ્કે શરોર્મિમાલે સુમહાહવૌઘે। ન રામપાતાલમુખેઽતિઘોરે પ્રસ્કન્દિતું રાક્ષસરાજ યુક્તમ્
એના ભુજબળના કાદવમાં, મહાયુદ્ધની લહેરોમાં, તીરોની તરંગો અને ધનુષ્યના અપહરણમાં, રાક્ષસરાજ, રામના ભયાનક પાતાળ જેવા મોંમાં કુદવું યોગ્ય નથી.
પ્રસીદ લઙ્કેશ્વર રાક્ષસેન્દ્ર લઙ્કાં પ્રસન્નો ભવ સાધુ ગચ્છ। ત્વં સ્વેષુ દારેષુ રમસ્વ નિત્યં રામઃ સભાર્યો રમતાં વનેષુ
લંકાના સ્વામી, રાક્ષસોના રાજા, કૃપા કરો, પ્રસન્ન થાઓ અને લંકામાં પાછા જાઓ. તું તારી પત્નીઓ સાથે હંમેશા આનંદ માણ, રામ પણ પોતાની પત્ની સાથે જંગલોમાં આનંદ કરે.
એવમુક્તો દશગ્રીવો મારીચેન સ રાવણઃ। ન્યવર્તત પુરીં લઙ્કાં વિવેશ ચ ગૃહોત્તમમ્
મારીચે આમ કહ્યું પછી, દશમુખી રાવણ પાછો વળી લંકા ગયો અને પોતાના ઉત્તમ ગૃહમાં પ્રવેશ્યો.
thumb|દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે દ્વાત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે બત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તતઃ શૂર્પણખા દૃષ્ટ્વા સહસ્રાણિ ચતુર્દશ। હતાન્યેકેન રામેણ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્
પછી શૂર્પણખાએ જોયું કે રામે એકલા જ ચૌદ હજાર ભયાનક અને શક્તિશાળી રાક્ષસોને મારી નાખ્યા છે.
દૂષણં ચ ખરં ચૈવ હતં ત્રિશિરસં રણે। દૃષ્ટ્વા પુનર્મહાનાદાન્ નનાદ જલદોપમા
તેણીએ યુદ્ધમાં દુષણ, ખરા અને ત્રિશિરાને પણ મરેલા જોયા અને પછી ફરી વાદળ જેવી ગર્જના કરી.
સા દૃષ્ટ્વા કર્મ રામસ્ય કૃતમન્યૈઃ સુદુષ્કરમ્। જગામ પરમોદ્વિગ્ના લઙ્કાં રાવણપાલિતામ્
રામે જે કામ કર્યું હતું, જે બીજાઓ માટે અતિ મુશ્કેલ હતું, તે જોઈને શૂર્પણખા ખૂબ જ ગભરાઈ ગઈ અને રાવણ શાસિત લંકા તરફ દોડી ગઈ.
સા દદર્શ વિમાનાગ્રે રાવણં દીપ્તતેજસમ્। ઉપોપવિષ્ટં સચિવૈર્મરુદ્ભિરિવ વાસવમ્
તેણીએ મહેલના આગળ, પોતાના મંત્રીઓ વચ્ચે, તેજસ્વી રાવણને જોયો, જે મારુતો વચ્ચે ઇન્દ્ર જેવો લાગતો હતો.
આસીનં સૂર્યસંકાશે કાઞ્ચને પરમાસને। રુક્મવેદિગતં પ્રાજ્યં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્
સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતા રાવણ સુવર્ણના ઉત્તમ આસન પર બેઠેલા હતા, અને સુવર્ણની વેદિકા પર, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિથી ઝળહળતા હતા.
દેવગન્ધર્વભૂતાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્। અજેયં સમરે ઘોરં વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્
દેવ, ગંધર્વ, ભૂત અને મહાન ઋષિઓ પણ જેને ભયાનક યુદ્ધમાં જીતવા અસમર્થ હતા, તે રાવણ મૃત્યુદેવ જેવા ભયાનક દેખાતા હતા.
દેવાસુરવિમર્દેષુ વજ્રાશનિકૃતવ્રણમ્। ઐરાવતવિષાણાગ્રૈરુત્કૃષ્ટકિણવક્ષસમ્
દેવો અને દૈત્યો સાથેના યુદ્ધોમાં વીજળી અને વજ્રના ઘા ખાધેલા, અને એરાવતના દાંતના નિશાનથી તેની છાતી પર ઘા પડેલા હતા.
વિંશદ્ભુજં દશગ્રીવં દર્શનીયપરિચ્છદમ્। વિશાલવક્ષસં વીરં રાજલક્ષણલક્ષિતમ્
તેને વીસ હાથ અને દસ માથાં હતાં, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા, પહોળી છાતી, વીર અને રાજલક્ષણોથી યુક્ત હતા.
નદ્ધવૈદૂર્યસંકાશં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્। સુભુજં શુક્લદશનં મહાસ્યં પર્વતોપમમ્
તેના શરીર પર વિદૂર્યમણિ જેવી ઝગમગતી અને તપેલા સોનાની આભૂષણો હતી, મજબૂત હાથ, સફેદ દાંત, વિશાળ મોં અને પર્વત જેવું રૂપ હતું.
વિષ્ણુચક્રનિપાતૈશ્ચ શતશો દેવસંયુગે। અન્યૈઃ શસ્ત્રૈઃ પ્રહારૈશ્ચ મહાયુદ્ધેષુ તાડિતમ્
તેને વિશ્નુના ચક્ર અને અન્ય દેવાસ્ત્રોથી અનેક વખત મહાયુદ્ધોમાં ઘા પડ્યા હતા.
અહતાઙ્ગૈઃ સમસ્તૈસ્તં દેવપ્રહરણૈસ્તદા। અક્ષોભ્યાણાં સમુદ્રાણાં ક્ષોભણં ક્ષિપ્રકારિણમ્
છતાં પણ એ બધા દેવાસ્ત્રોથી તેની એક પણ અંગ તૂટી નહોતી, અને તે અડગ મહાસાગરોને પણ તરત જ હલાવી શકતો હતો.
ક્ષેપ્તારં પર્વતાગ્રાણાં સુરાણાં ચ પ્રમર્દનમ્। ઉચ્છેત્તારં ચ ધર્માણાં પરદારાભિમર્શનમ્
તે પર્વતોના શિખરો ફેંકી શકતો, દેવોને હરાવી શકતો, ધર્મનો નાશ કરી શકતો અને પરસ્ત્રીઓ પર દુરાચાર કરી શકતો હતો.
સર્વદિવ્યાસ્ત્રયોક્તારં યજ્ઞવિઘ્નકરં સદા। પુરીં ભોગવતીં ગત્વા પરાજિત્ય ચ વાસુકિમ્
તે બધા દિવ્યાસ્ત્રોનો ઉપયોક્તા હતો, હંમેશા યજ્ઞોમાં વિઘ્ન લાવતો, અને ભોગવતી નગરીમાં જઈને વાસુકીને હરાવ્યો હતો.