કેન ભીમં જનસ્થાનં હતં મમ પરાસુના। કો હિ સર્વેષુ લોકેષુ ગતિં નાધિગમિષ્યતિ
મારા ભયાનક જનસ્થાનને કોણે શસ્ત્રોથી નાશ કર્યું? આખા વિશ્વમાં એવો કોણ છે જે મૃત્યુને ટાળી શકે?
ન હિ મે વિપ્રિયં કૃત્વા શક્યં મઘવતા સુખમ્। પ્રાપ્તું વૈશ્રવણેનાપિ ન યમેન ચ વિષ્ણુના
મારે દુઃખ કરનારને તો ઇન્દ્ર, કુબેર, યમ કે વિષ્ણુ પણ સુખી રહી શકતા નથી.
કાલસ્ય ચાપ્યહં કાલો દહેયમપિ પાવકમ્। મૃત્યું મરણધર્મેણ સંયોજયિતુમુત્સહે
હું તો સમયને પણ સમય છું; આગને પણ ભસ્મ કરી શકું અને મૃત્યુને પણ તેના નિયમથી અંતે પહોંચાડી શકું.
વાતસ્ય તરસા વેગં નિહન્તુમપિ ચોત્સહે। દહેયમપિ સંક્રુદ્ધસ્તેજસાઽઽદિત્યપાવકૌ
હું પવનની ઝડપને પણ રોકી શકું અને ગુસ્સામાં સૂર્ય તથા અગ્નિને પણ મારા તેજથી દહાવી શકું.
તથા ક્રુદ્ધં દશગ્રીવં કૃતાઞ્જલિરકમ્પનઃ। ભયાત્ સંદિગ્ધયા વાચા રાવણં યાચતેઽભયમ્
એવી રીતે રાવણ ગુસ્સે ભરાયો ત્યારે અકંપન ભયથી હાથ જોડીને કાંપતી વાણીમાં રાવણને આશ્વાસન માગવા લાગ્યો.
દશગ્રીવોઽભયં તસ્મૈ પ્રદદૌ રક્ષસાં વરઃ। સ વિસ્રબ્ધોઽબ્રવીદ્ વાક્યમસંદિગ્ધમકમ્પનઃ
દશમુખ રાવણે, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, તેને નિર્ભયતા આપી; ત્યારે નિડર થયેલા અકંપને સ્પષ્ટ વચન કહ્યાં.
પુત્રો દશરથસ્યાસ્તે સિંહસંહનનો યુવા। રામો નામ મહાસ્કન્ધો વૃત્તાયતમહાભુજઃ
દશરથનો યુવાન પુત્ર, સિંહ સમાન કાંધવાળો, રામ નામે, વિશાળ ભુજાવાળો અને પહોળા છાતીવાળો ત્યાં રહે છે.
શ્યામઃ પૃથુયશાઃ શ્રીમાનતુલ્યબલવિક્રમઃ। હતસ્તેન જનસ્થાને ખરશ્ચ સહદૂષણઃ
શ્યામવર્ણ, વિશાળ યશવાળો, તેજસ્વી અને બળ-વીર્યમાં સમાન એવો રામ; એના હાથે જનસ્થાનમાં ખરા અને દુષણ બંને મારાયા.
અકમ્પનવચઃ શ્રુત્વા રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। નાગેન્દ્ર ઇવ નિઃશ્વસ્ય ઇદં વચનમબ્રવીત્
અકંપનના વચન સાંભળીને રાક્ષસાધિપતિ રાવણ મહાન સાપની જેમ ઊંડો શ્વાસ લઈ એમ બોલ્યો.
સ સુરેન્દ્રેણ સંયુક્તો રામઃ સર્વામરૈઃ સહ। ઉપયાતો જનસ્થાનં બ્રૂહિ કચ્ચિદકમ્પન
અકંપન, શું એ રામ ઇન્દ્ર અને બધા દેવતાઓ સાથે મળીને જનસ્થાનમાં આવ્યો છે? સાચું કહેજે.
રાવણસ્ય પુનર્વાક્યં નિશમ્ય તદકમ્પનઃ। આચચક્ષે બલં તસ્ય વિક્રમં ચ મહાત્મનઃ
રાવણના શબ્દો ફરી સાંભળી, અકંપને એ મહાન આત્માના બળ અને પરાક્રમ વિશે કહી દીધું.
રામો નામ મહાતેજાઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વધનુષ્મતામ્। દિવ્યાસ્ત્રગુણસમ્પન્નઃ પરં ધર્મં ગતો યુધિ
રામ નામે મહાતેજસ્વી, બધા ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, દૈવી શસ્ત્રોના ગુણોથી યુક્ત છે અને યુદ્ધમાં સર્વોચ્ચ ધર્મ પ્રાપ્ત કર્યો છે.
તસ્યાનુરૂપો બલવાન્ રક્તાક્ષો દુન્દુભિસ્વનઃ। કનીયાઁલ્લક્ષ્મણો ભ્રાતા રાકાશશિનિભાનનઃ
એના નાના ભાઈ લક્ષ્મણ, બળવાન છે, લાલ આંખો ધરાવે છે, ડુંકડુંક અવાજ કરે છે, ચાંદની રાતના પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખ છે અને બળમાં રામને બરાબર છે.
સ તેન સહ સંયુક્તઃ પાવકેનાનિલો યથા। શ્રીમાન્ રાજવરસ્તેન જનસ્થાનં નિપાતિતમ્
જેમ અગ્નિ અને પવન સાથે મળે છે તેમ એ મહિમાવાન રાજકુમારે લક્ષ્મણ સાથે મળીને જનસ્થાનનો વિનાશ કર્યો.
નૈવ દેવા મહાત્માનો નાત્ર કાર્યા વિચારણા। શરા રામેણ તૂત્સૃષ્ટા રુક્મપુઙ્ખાઃ પતત્ત્રિણઃ
અહીં દેવતાઓ કે મહાન આત્માઓએ વિચાર કરવાની જરૂર નથી; રામના છોડેલા સુવર્ણપાંખવાળા તીરો જ પૂરતા છે.
સર્પાઃ પઞ્ચાનના ભૂત્વા ભક્ષયન્તિ સ્મ રાક્ષસાન્। યેન યેન ચ ગચ્છન્તિ રાક્ષસા ભયકર્ષિતાઃ
એ તીરો પાંચમુંડિયા સાપ બની રાક્ષસોને ગળી ગયા, અને ડરાયેલા રાક્ષસો જ્યાં-ત્યાં ભાગી ગયા.
તેન તેન સ્મ પશ્યન્તિ રામમેવાગ્રતઃ સ્થિતમ્। ઇત્થં વિનાશિતં તેન જનસ્થાનં તવાનઘ
જ્યાં-જ્યાં રાક્ષસો ગયા, ત્યાં-ત્યાં રામને સામે ઉભેલા જોયા; આમ, એણે જનસ્થાનનો નાશ કર્યો, હે નિર્દોષ.
અકમ્પનવચઃ શ્રુત્વા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્। ગમિષ્યામિ જનસ્થાનં રામં હન્તું સલક્ષ્મણમ્
અકંપનના વચન સાંભળી રાવણે કહ્યું: 'હું જનસ્થાન જઈને રામ અને લક્ષ્મણને મારી નાખીશ.'
અથૈવમુક્તે વચને પ્રોવાચેદમકમ્પનઃ। શૃણુ રાજન્ યથાવૃત્તં રામસ્ય બલપૌરુષમ્
આવી વાત સાંભળીને અકંપને કહ્યું: 'હે રાજા, રામના બળ અને પરાક્રમની સાચી વાત સાંભળો.'
અસાધ્યઃ કુપિતો રામો વિક્રમેણ મહાયશાઃ। આપગાયાસ્તુ પૂર્ણાયા વેગં પરિહરેચ્છરૈઃ
રામ, જે પરાક્રમમાં પ્રસિદ્ધ છે, ગુસ્સે થાય ત્યારે અપરાજેય છે; એ તીરો વડે ભરપૂર નદીનો પ્રવાહ પણ રોકી શકે.
સતારાગ્રહનક્ષત્રં નભશ્ચાપ્યવસાદયેત્। અસૌ રામસ્તુ સીદન્તીં શ્રીમાનભ્યુદ્ધરેન્મહીમ્
એ આકાશ સાથે તારાઓ, ગ્રહો અને નક્ષત્રોને નીચે પાડી શકે; એ મહિમાવાન રામ ડૂબતી ધરતીને પણ ઉંચી ઉઠાવી શકે.
ભિત્ત્વા વેલાં સમુદ્રસ્ય લોકાનાપ્લાવયેદ્ વિભુઃ। વેગં વાપિ સમુદ્રસ્ય વાયું વા વિધમેચ્છરૈઃ
એ સમુદ્રની કાંઠે ભેદી દુનિયાને પાણીમાં ગરકાવ કરી શકે; એના તીરો વડે સમુદ્ર કે પવનની ગતિ પણ રોકી શકે.
સંહૃત્ય વા પુનર્લોકાન્ વિક્રમેણ મહાયશાઃ। શક્તઃ શ્રેષ્ઠઃ સ પુરુષઃ સ્રષ્ટું પુનરપિ પ્રજાઃ
એ પરાક્રમથી દુનિયાને સંકોચી શકે અને એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ ફરીથી જીવસૃષ્ટિનું સર્જન પણ કરી શકે.
નહિ રામો દશગ્રીવ શક્યો જેતું રણે ત્વયા। રક્ષસાં વાપિ લોકેન સ્વર્ગઃ પાપજનૈરિવ
હે દશમુખ, રામને યુદ્ધમાં તું કે રાક્ષસોની દુનિયા જીતવી શકશે નહીં, જેમ પાપી લોકો માટે સ્વર્ગ અપ્રાપ્ય છે.
ન તં વધ્યમહં મન્યે સર્વૈર્દેવાસુરૈરપિ। અયં તસ્ય વધોપાયસ્તન્મમૈકમનાઃ શૃણુ
મને નથી લાગતું કે બધા દેવો અને અસુરો મળીને પણ એને મારી શકે; પણ એને મારવાનો એક ઉપાય છે—મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળ.
ભાર્યા તસ્યોત્તમા લોકે સીતા નામ સુમધ્યમા। શ્યામા સમવિભક્તાઙ્ગી સ્ત્રીરત્નં રત્નભૂષિતા
એની પત્ની, દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ, નામ સીતાં છે; પાતળી કમરવાળી, શ્યામવર્ણ, સરખા અંગવાળી, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ, રત્નોથી સજ્જ છે.
નૈવ દેવી ન ગન્ધર્વી નાપ્સરા ન ચ પન્નગી। તુલ્યા સીમન્તિની તસ્યા માનુષી તુ કુતો ભવેત્
એવી દેવી, ગંધર્વી, અપ્સરા કે નાગકન્યા પણ એની બરાબર નથી; તો માનવી સ્ત્રી તો ક્યાંથી સરખાવાય?
અરોચયત તદ્વાક્યં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ। ચિન્તયિત્વા મહાબાહુરકમ્પનમુવાચ હ
રાક્ષસાધિપતિ રાવણે એ વાત પસંદ કરી; વિચાર કર્યા પછી, મહાબાહુએ અકંપનને કહ્યું.
બાઢં કલ્યં ગમિષ્યામિ હ્યેકઃ સારથિના સહ। આનેષ્યામિ ચ વૈદેહીમિમાં હૃષ્ટો મહાપુરીમ્
હા પ્રિય, હું તરત જ મારા સારથી સાથે એકલો જઇશ; આનંદપૂર્વક આ વૈદેહીને મહાન શહેરમાં પાછી લાવિશ.
તદેવમુક્ત્વા પ્રયયૌ ખરયુક્તેન રાવણઃ। રથેનાદિત્યવર્ણેન દિશઃ સર્વાઃ પ્રકાશયન્
આવું કહીને રાવણ ખચેરો જોડેલા, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી રથમાં બેઠો અને ચારેય દિશાઓ પ્રકાશિત કરતો નીકળી પડ્યો.