કાલપાશપરિક્ષિપ્તા ભવન્તિ પુરુષા હિ યે। કાર્યાકાર્યં ન જાનન્તિ તે નિરસ્તષડિન્દ્રિયાઃ
જે લોકો સમયના ફાંસામાં ફસાઈ જાય છે, તેઓ યોગ્ય-અયોગ્ય સમજતા નથી અને તેમની ઇન્દ્રિયો પણ દમાઈ જાય છે.
એવમુક્ત્વા તતો રામં સંરુધ્ય ભૃકુટિં તતઃ। સ દદર્શ મહાસાલમવિદૂરે નિશાચરઃ
આ રીતે રામને કહી, ભ્રૂકુટિ ચડાવી, એ રાત્રિચર એક મોટું શાળ વૃક્ષ નજીક જોયું.
રણે પ્રહરણસ્યાર્થે સર્વતો હ્યવલોકયન્। સ તમુત્પાટયામાસ સંદષ્ટદશનચ્છદમ્
યુદ્ધમાં હથિયાર શોધવા માટે ચારેય બાજુ જોયા પછી, એ ગુસ્સામાં હોઠ દંસી, એ વૃક્ષ ઉપાડી લીધું.
તં સમુત્ક્ષિપ્ય બાહુભ્યાં વિનર્દિત્વા મહાબલઃ। રામમુદ્દિશ્ય ચિક્ષેપ હતસ્ત્વમિતિ ચાબ્રવીત્
એ મહાબળીએ બન્ને હાથથી એ વૃક્ષ ઉખાડી, જોરથી દહાડ્યો અને 'હવે તું મરી ગયો' એમ બોલી, એ વૃક્ષ રામ તરફ ફેંક્યું.
તમાપતન્તં બાણૌઘૈશ્છિત્ત્વા રામઃ પ્રતાપવાન્। રોષમાહારયત્ તીવ્રં નિહન્તું સમરે ખરમ્
વીર રામે, તેની તરફ ધસી આવતા તીરોની ઝાડને કાપી નાખી, ખરા ને યુદ્ધમાં મારવા માટે જોરદાર ક્રોધ જગાવ્યો.
જાતસ્વેદસ્તતો રામો રોષરક્તાન્તલોચનઃ। નિર્બિભેદ સહસ્રેણ બાણાનાં સમરે ખરમ્
પછી રામના શરીર પર પરસેવો આવી ગયો અને ગુસ્સાથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ; તેણે યુદ્ધમાં ખરા ને હજારો તીરો વડે છિદી નાખ્યો.
તસ્ય બાણાન્તરાદ્ રક્તં બહુ સુસ્રાવ ફેનિલમ્। ગિરેઃ પ્રસ્રવણસ્યેવ ધારાણાં ચ પરિસ્રવઃ
તે તીરોની વચ્ચેથી ખરા ના શરીરમાંથી ઘણું ફેનાળું લોહી વહેવા લાગ્યું, જાણે પર્વતના ઝરણામાંથી ધારો વહે છે.
વિકલઃ સ કૃતો બાણૈઃ ખરો રામેણ સંયુગે। મત્તો રુધિરગન્ધેન તમેવાભ્યદ્રવદ્ દ્રુતમ્
યુદ્ધમાં રામના તીરો વડે ખરા અશક્ત બની ગયો; લોહીની વાસથી ઉન્મત્ત થઈ, તે ફરી ઝડપથી રામ પર તૂટી પડ્યો.
તમાપતન્તં સંક્રુદ્ધં કૃતાસ્ત્રો રુધિરાપ્લુતમ્। અપાસર્પદ્ દ્વિત્રિપદં કિંચિત્ત્વરિતવિક્રમઃ
તે ગુસ્સે ભરેલા, લોહીથી લથબથ ખરા ને શસ્ત્રો તૈયાર કરીને ધસી આવ્યો ત્યારે, રામે થોડી ઝડપથી બે-ત્રણ પગ પાછા ખેંચ્યા.
તતઃ પાવકસંકાશં વધાય સમરે શરમ્। ખરસ્ય રામો જગ્રાહ બ્રહ્મદણ્ડમિવાપરમ્
પછી રામે ખરા ને મારવા માટે યુદ્ધમાં અગ્નિ જેવો તેજસ્વી તીર ઉઠાવ્યો, જે બીજું બ્રહ્મદંડ જેવું લાગતું હતું.
સ તદ્ દત્તં મઘવતા સુરરાજેન ધીમતા। સંદધે ચ સ ધર્માત્મા મુમોચ ચ ખરં પ્રતિ
તે તીર, જે બુદ્ધિશાળી દેવરાજ ઇન્દ્રે આપેલું હતું, ધર્મનિષ્ઠ રામે ધનુષ પર ચડાવ્યું અને ખરા તરફ છોડ્યું.
સ વિમુક્તો મહાબાણો નિર્ઘાતસમનિઃસ્વનઃ। રામેણ ધનુરાયમ્ય ખરસ્યોરસિ ચાપતત્
રામે ધનુષ ખેંચી, ગર્જના કરતા તે મહાતીર છોડ્યો, જે સીધો ખરા ના છાતી પર વાગ્યો.
સ પપાત ખરો ભૂમૌ દહ્યમાનઃ શરાગ્નિના। રુદ્રેણેવ વિનિર્દગ્ધઃ શ્વેતારણ્યે યથાન્ધકઃ
તીર અગ્નિથી દાઝાઈને ખરા જમીન પર પડી ગયો, જેમ રુદ્રે ક્યારેક શ્વેતવનમાં અંધક ને ભસ્મ કરી દીધો હતો.
સ વૃત્ર ઇવ વજ્રેણ ફેનેન નમુચિર્યથા। બલો વેન્દ્રાશનિહતો નિપપાત હતઃ ખરઃ
ખરા, મારાઈને, વીજળીથી વિદ્રા પડ્યો હોય તેમ, કે ફેનથી નમુચિ, કે ઇન્દ્રના તડાકાથી બલ, એમ જમીન પર ઢળી પડ્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે દેવાશ્ચારણૈઃ સહ સંગતાઃ। દુન્દુભીંશ્ચાભિનિઘ્નન્તઃ પુષ્પવર્ષં સમન્તતઃ
એ સમયે દેવો અને ગંધર્વો ભેગા થયા, તેમણે ડુંડાળ વગાડ્યા અને ચારે બાજુ ફૂલોની વર્ષા કરી.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં કામરૂપિણામ્। ખરદૂષણમુખ્યાનાં નિહતાનિ મહામૃધે
ખરા અને દુષણના નેતૃત્વ હેઠળના ચૌદ હજાર માયાવાળી રાક્ષસો એ મહાયુદ્ધમાં માર્યા ગયા.
અહો બત મહત્કર્મ રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। અહો વીર્યમહો દાર્ઢ્યં વિષ્ણોરિવ હિ દૃશ્યતે
અરે, રામ જે પોતાને ઓળખે છે, એનું આ કેટલું મહાન કાર્ય છે! અરે, શું બળ, શું સ્થિરતા—એ તો વિષ્ણુ જેવો જ દેખાય છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા તે સર્વે યયુર્દેવા યથાગતમ્। તતો રાજર્ષયઃ સર્વે સંગતાઃ પરમર્ષયઃ
આવી રીતે બોલીને બધા દેવો જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા; પછી બધા રાજર્ષિ અને મહર્ષિઓ ત્યાં ભેગા થયા.
સભાજ્ય મુદિતા રામં સાગસ્ત્યા ઇદમબ્રુવન્। એતદર્થં મહાતેજા મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ
આનંદથી રામનું સન્માન કરીને, અગસ્ત્ય સાથે, તેઓએ કહ્યું: 'આ માટે મહાબળવાન ઇન્દ્ર, વૃત્રના સંહારક—'
શરભઙ્ગાશ્રમં પુણ્યમાજગામ પુરંદરઃ। આનીતસ્ત્વમિમં દેશમુપાયેન મહર્ષિભિઃ
—'શરભંગના પવિત્ર આશ્રમમાં આવ્યા હતા; મહર્ષિઓએ ઉપાય કરીને તમને આ પ્રદેશમાં લાવ્યા હતા.'
એષાં વધાર્થં શત્રૂણાં રક્ષસાં પાપકર્મણામ્। તદિદં નઃ કૃતં કાર્યં ત્વયા દશરથાત્મજ
'આ પાપી રાક્ષસ શત્રુઓના વિનાશ માટે, દશરથપુત્ર, આ કાર્ય તારા દ્વારા પૂર્ણ થયું છે.'
સ્વધર્મં પ્રચરિષ્યન્તિ દણ્ડકેષુ મહર્ષયઃ। એતસ્મિન્નન્તરે વીરો લક્ષ્મણઃ સહ સીતયા
હવે દંડકમાં મહર્ષિઓ પોતાનો ધર્મ આચરી શકશે; એ વચ્ચે, વીરસ્વરૂપ લક્ષ્મણ, સીતાની સાથે—
ગિરિદુર્ગાદ્ વિનિષ્ક્રમ્ય સંવિવેશાશ્રમે સુખી તતો રામસ્તુ વિજયી પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ
પર્વતના દુર્ગમાંથી બહાર આવીને વિજયી અને મહર્ષિઓ દ્વારા સન્માનિત થયેલા રામ આનંદપૂર્વક આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા.
પ્રવિવેશાશ્રમં વીરો લક્ષ્મણેનાભિપૂજિતઃ। તં દૃષ્ટ્વા શત્રુહન્તારં મહર્ષીણાં સુખાવહમ્
વીર રામ, લક્ષ્મણ દ્વારા આદરપૂર્વક આવકારવામાં આવી આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા; શત્રુઓના સંહારક અને મહર્ષિઓને સુખ આપનાર એવા રામને જોઈને,
બભૂવ હૃષ્ટા વૈદેહી ભર્તારં પરિષસ્વજે। મુદા પરમયા યુક્તા દૃષ્ટ્વા રક્ષોગણાન્ હતાન્। રામં ચૈવાવ્યયં દૃષ્ટ્વા તુતોષ જનકાત્મજા
વૈદેહી ખૂબ આનંદિત થઈ અને પતિને ભેટી; રાક્ષસોની ટોળીને સંહારેલી જોઈ અને અવિનાશી રામને નિહાળી જનકની પુત્રી પરમ આનંદથી તૃપ્ત થઈ.
તતસ્તુ તં રાક્ષસસઙ્ઘમર્દનં સમ્પૂજ્યમાનં મુદિતૈર્મહાત્મભિઃ। પુનઃ પરિષ્વજ્ય મુદાન્વિતાનના બભૂવ હૃષ્ટા જનકાત્મજા તદા
પછી, રાક્ષસોની ટોળીને દબાવનાર અને આનંદિત મહાત્માઓ દ્વારા સન્માનિત થતા રામને, જનકની પુત્રી ખુશીથી ઝગમગતા ચહેરા સાથે ફરીથી ભેટી અને અત્યંત પ્રસન્ન થઈ.
thumb|એકત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે એકત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો એકત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
ત્વરમાણસ્તતો ગત્વા જનસ્થાનાદકમ્પનઃ। પ્રવિશ્ય લઙ્કાં વેગેન રાવણં વાક્યમબ્રવીત્
પછી અકંપન જનસ્થાનમાંથી ઝડપથી લંકા ગયો અને રાવણને મળીને કહ્યું.
જનસ્થાનસ્થિતા રાજન્ રાક્ષસા બહવો હતાઃ। ખરશ્ચ નિહતઃ સંખ્યે કથંચિદહમાગતઃ
રાજા, જનસ્થાનમાં રહેલા ઘણા રાક્ષસો માર્યા ગયા છે અને ખરા પણ યુદ્ધમાં માર્યો ગયો છે; હું તો કઈ રીતેક બચી આવ્યો છું.
એવમુક્તો દશગ્રીવઃ ક્રુદ્ધઃ સંરક્તલોચનઃ। અકમ્પનમુવાચેદં નિર્દહન્નિવ તેજસા
આ સાંભળીને દશમુખ રાવણ ગુસ્સે ભરાઈ લાલ આંખે તેજથી દહન કરતો હોય તેમ અકંપનને કહ્યું.