નીચસ્ય ક્ષુદ્રશીલસ્ય મિથ્યાવૃત્તસ્ય રક્ષસઃ। પ્રાણાનપહરિષ્યામિ ગરુત્માનમૃતં યથા
હું તારો, હે નીચ, દુષ્ટ અને ખોટા સ્વભાવના રાક્ષસ, જીવ એ રીતે લઈ જઈશ જેમ ગરુડ અમૃત લઈ જાય છે.
અદ્ય તે ભિન્નકણ્ઠસ્ય ફેનબુદ્બુદભૂષિતમ્। વિદારિતસ્ય મદ્બાણૈર્મહી પાસ્યતિ શોણિતમ્
આજે મારા બાણોથી તારો ગળો ફાટી જશે, અને તારા મોઢામાંથી ફેન અને ફૂલો સાથે તું લોહી વહીશ—એ લોહી ધરતી પી જશે.
પાંસુરૂષિતસર્વાઙ્ગઃ સ્રસ્તન્યસ્તભુજદ્વયઃ। સ્વપ્સ્યસે ગાં સમાશ્લિષ્ય દુર્લભાં પ્રમદામિવ
ધૂળથી ઢંકાઈને, બન્ને હાથ ઢળી પડ્યા પછી, તું જમીનને એ રીતે ચુંબી ઊંઘી જઈશ, જેમ કોઈ દુર્લભ પ્રિયાને ચુંબી ઊંઘે.
પ્રવૃદ્ધનિદ્રે શયિતે ત્વયિ રાક્ષસપાંસને। ભવિષ્યન્તિ શરણ્યાનાં શરણ્યા દણ્ડકા ઇમે
હે રાક્ષસોને કલંક, જ્યારે તું ઊંઘી પડશ, ત્યારે આ દંડક વન આશ્રય શોધનારાઓ માટે સાચું આશ્રયસ્થાન બની જશે.
જનસ્થાને હતસ્થાને તવ રાક્ષસ મચ્છરૈઃ। નિર્ભયા વિચરિષ્યન્તિ સર્વતો મુનયો વને
જ્યારે તું જનસ્થાનમાં મારા બાણોથી મરશ, ત્યારે બધા ઋષિઓ આ વનમાં નિર્ભય થઈને ફરશે.
અદ્ય વિપ્રસરિષ્યન્તિ રાક્ષસ્યો હતબાન્ધવાઃ। બાષ્પાર્દ્રવદના દીના ભયાદન્યભયાવહાઃ
આજે રાક્ષસીઓ, પોતાના સગાં ગુમાવ્યા પછી, આંખો આંસુથી ભીની, દુઃખી અને ડરીને, ભયમાં ભાગી જશે.
અદ્ય શોકરસજ્ઞાસ્તા ભવિષ્યન્તિ નિરર્થિકાઃ। અનુરૂપકુલાઃ પત્ન્યો યાસાં ત્વં પતિરીદૃશઃ
આજે, જેમના પતિ તું છે, એવી યોગ્ય કુટુંબની સ્ત્રીઓ દુઃખનો સ્વાદ ચાખશે અને નિર્થીક બની જશે.
નૃશંસશીલ ક્ષુદ્રાત્મન્ નિત્યં બ્રાહ્મણકણ્ટક। ત્વત્કૃતે શઙ્કિતૈરગ્નૌ મુનિભિઃ પાત્યતે હવિઃ
હે ક્રૂર સ્વભાવના, નીચ મનના, બ્રાહ્મણો માટે કાંટા બનેલા, તારા કારણે ઋષિઓ ભયમાં હવનકુંડમાં આહુતિ આપે છે.
તમેવમભિસંરબ્ધં બ્રુવાણં રાઘવં વને। ખરો નિર્ભર્ત્સયામાસ રોષાત્ ખરતરસ્વરઃ
જ્યારે રાઘવ વનમાં આવું ઉગ્ર બોલતો હતો, ત્યારે ખરા ગુસ્સાથી કર્કશ અવાજે તેને ધિક્કારવા લાગ્યો.
દૃઢં ખલ્વવલિપ્તોઽસિ ભયેષ્વપિ ચ નિર્ભયઃ। વાચ્યાવાચ્યં તતો હિ ત્વં મૃત્યોર્વશ્યો ન બુધ્યસે
નક્કી તું બહુ ગર્વીલા અને ભયમાં પણ નિર્ભય છે; એટલે જ તું યોગ્ય-અયોગ્ય બોલી જાય છે અને મૃત્યુ તને ઘેરી રહી છે એ જાણતો નથી.
કાલપાશપરિક્ષિપ્તા ભવન્તિ પુરુષા હિ યે। કાર્યાકાર્યં ન જાનન્તિ તે નિરસ્તષડિન્દ્રિયાઃ
જે લોકો સમયના ફાંસામાં ફસાઈ જાય છે, તેઓ યોગ્ય-અયોગ્ય સમજતા નથી અને તેમની ઇન્દ્રિયો પણ દમાઈ જાય છે.
એવમુક્ત્વા તતો રામં સંરુધ્ય ભૃકુટિં તતઃ। સ દદર્શ મહાસાલમવિદૂરે નિશાચરઃ
આ રીતે રામને કહી, ભ્રૂકુટિ ચડાવી, એ રાત્રિચર એક મોટું શાળ વૃક્ષ નજીક જોયું.
રણે પ્રહરણસ્યાર્થે સર્વતો હ્યવલોકયન્। સ તમુત્પાટયામાસ સંદષ્ટદશનચ્છદમ્
યુદ્ધમાં હથિયાર શોધવા માટે ચારેય બાજુ જોયા પછી, એ ગુસ્સામાં હોઠ દંસી, એ વૃક્ષ ઉપાડી લીધું.
તં સમુત્ક્ષિપ્ય બાહુભ્યાં વિનર્દિત્વા મહાબલઃ। રામમુદ્દિશ્ય ચિક્ષેપ હતસ્ત્વમિતિ ચાબ્રવીત્
એ મહાબળીએ બન્ને હાથથી એ વૃક્ષ ઉખાડી, જોરથી દહાડ્યો અને 'હવે તું મરી ગયો' એમ બોલી, એ વૃક્ષ રામ તરફ ફેંક્યું.
તમાપતન્તં બાણૌઘૈશ્છિત્ત્વા રામઃ પ્રતાપવાન્। રોષમાહારયત્ તીવ્રં નિહન્તું સમરે ખરમ્
વીર રામે, તેની તરફ ધસી આવતા તીરોની ઝાડને કાપી નાખી, ખરા ને યુદ્ધમાં મારવા માટે જોરદાર ક્રોધ જગાવ્યો.
જાતસ્વેદસ્તતો રામો રોષરક્તાન્તલોચનઃ। નિર્બિભેદ સહસ્રેણ બાણાનાં સમરે ખરમ્
પછી રામના શરીર પર પરસેવો આવી ગયો અને ગુસ્સાથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ; તેણે યુદ્ધમાં ખરા ને હજારો તીરો વડે છિદી નાખ્યો.
તસ્ય બાણાન્તરાદ્ રક્તં બહુ સુસ્રાવ ફેનિલમ્। ગિરેઃ પ્રસ્રવણસ્યેવ ધારાણાં ચ પરિસ્રવઃ
તે તીરોની વચ્ચેથી ખરા ના શરીરમાંથી ઘણું ફેનાળું લોહી વહેવા લાગ્યું, જાણે પર્વતના ઝરણામાંથી ધારો વહે છે.
વિકલઃ સ કૃતો બાણૈઃ ખરો રામેણ સંયુગે। મત્તો રુધિરગન્ધેન તમેવાભ્યદ્રવદ્ દ્રુતમ્
યુદ્ધમાં રામના તીરો વડે ખરા અશક્ત બની ગયો; લોહીની વાસથી ઉન્મત્ત થઈ, તે ફરી ઝડપથી રામ પર તૂટી પડ્યો.
તમાપતન્તં સંક્રુદ્ધં કૃતાસ્ત્રો રુધિરાપ્લુતમ્। અપાસર્પદ્ દ્વિત્રિપદં કિંચિત્ત્વરિતવિક્રમઃ
તે ગુસ્સે ભરેલા, લોહીથી લથબથ ખરા ને શસ્ત્રો તૈયાર કરીને ધસી આવ્યો ત્યારે, રામે થોડી ઝડપથી બે-ત્રણ પગ પાછા ખેંચ્યા.
તતઃ પાવકસંકાશં વધાય સમરે શરમ્। ખરસ્ય રામો જગ્રાહ બ્રહ્મદણ્ડમિવાપરમ્
પછી રામે ખરા ને મારવા માટે યુદ્ધમાં અગ્નિ જેવો તેજસ્વી તીર ઉઠાવ્યો, જે બીજું બ્રહ્મદંડ જેવું લાગતું હતું.
સ તદ્ દત્તં મઘવતા સુરરાજેન ધીમતા। સંદધે ચ સ ધર્માત્મા મુમોચ ચ ખરં પ્રતિ
તે તીર, જે બુદ્ધિશાળી દેવરાજ ઇન્દ્રે આપેલું હતું, ધર્મનિષ્ઠ રામે ધનુષ પર ચડાવ્યું અને ખરા તરફ છોડ્યું.
સ વિમુક્તો મહાબાણો નિર્ઘાતસમનિઃસ્વનઃ। રામેણ ધનુરાયમ્ય ખરસ્યોરસિ ચાપતત્
રામે ધનુષ ખેંચી, ગર્જના કરતા તે મહાતીર છોડ્યો, જે સીધો ખરા ના છાતી પર વાગ્યો.
સ પપાત ખરો ભૂમૌ દહ્યમાનઃ શરાગ્નિના। રુદ્રેણેવ વિનિર્દગ્ધઃ શ્વેતારણ્યે યથાન્ધકઃ
તીર અગ્નિથી દાઝાઈને ખરા જમીન પર પડી ગયો, જેમ રુદ્રે ક્યારેક શ્વેતવનમાં અંધક ને ભસ્મ કરી દીધો હતો.
સ વૃત્ર ઇવ વજ્રેણ ફેનેન નમુચિર્યથા। બલો વેન્દ્રાશનિહતો નિપપાત હતઃ ખરઃ
ખરા, મારાઈને, વીજળીથી વિદ્રા પડ્યો હોય તેમ, કે ફેનથી નમુચિ, કે ઇન્દ્રના તડાકાથી બલ, એમ જમીન પર ઢળી પડ્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે દેવાશ્ચારણૈઃ સહ સંગતાઃ। દુન્દુભીંશ્ચાભિનિઘ્નન્તઃ પુષ્પવર્ષં સમન્તતઃ
એ સમયે દેવો અને ગંધર્વો ભેગા થયા, તેમણે ડુંડાળ વગાડ્યા અને ચારે બાજુ ફૂલોની વર્ષા કરી.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં કામરૂપિણામ્। ખરદૂષણમુખ્યાનાં નિહતાનિ મહામૃધે
ખરા અને દુષણના નેતૃત્વ હેઠળના ચૌદ હજાર માયાવાળી રાક્ષસો એ મહાયુદ્ધમાં માર્યા ગયા.
અહો બત મહત્કર્મ રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। અહો વીર્યમહો દાર્ઢ્યં વિષ્ણોરિવ હિ દૃશ્યતે
અરે, રામ જે પોતાને ઓળખે છે, એનું આ કેટલું મહાન કાર્ય છે! અરે, શું બળ, શું સ્થિરતા—એ તો વિષ્ણુ જેવો જ દેખાય છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા તે સર્વે યયુર્દેવા યથાગતમ્। તતો રાજર્ષયઃ સર્વે સંગતાઃ પરમર્ષયઃ
આવી રીતે બોલીને બધા દેવો જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા; પછી બધા રાજર્ષિ અને મહર્ષિઓ ત્યાં ભેગા થયા.
સભાજ્ય મુદિતા રામં સાગસ્ત્યા ઇદમબ્રુવન્। એતદર્થં મહાતેજા મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ
આનંદથી રામનું સન્માન કરીને, અગસ્ત્ય સાથે, તેઓએ કહ્યું: 'આ માટે મહાબળવાન ઇન્દ્ર, વૃત્રના સંહારક—'
શરભઙ્ગાશ્રમં પુણ્યમાજગામ પુરંદરઃ। આનીતસ્ત્વમિમં દેશમુપાયેન મહર્ષિભિઃ
—'શરભંગના પવિત્ર આશ્રમમાં આવ્યા હતા; મહર્ષિઓએ ઉપાય કરીને તમને આ પ્રદેશમાં લાવ્યા હતા.'