ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં હતાનિ તે। ત્વદ્વિનાશાત્ કરોમ્યદ્ય તેષામશ્રુપ્રમાર્જનમ્
તારે ચૌદ હજાર રાક્ષસોને મારી નાખ્યા છે; આજે હું તારો વિનાશ કરીને એમના આંસુ પુંછીને આપિશ.
ઇત્યુક્ત્વા પરમક્રુદ્ધઃ સ ગદાં પરમાઙ્ગદામ્। ખરશ્ચિક્ષેપ રામાય પ્રદીપ્તામશનિં યથા
આ રીતે અત્યંત ક્રોધથી ખરે પોતાની શ્રેષ્ઠ અને પ્રચંડ ગદા રામ પર વીજળીની જેમ ફેંકી.
ખરબાહુપ્રમુક્તા સા પ્રદીપ્તા મહતી ગદા। ભસ્મ વૃક્ષાંશ્ચ ગુલ્માંશ્ચ કૃત્વાગાત્ તત્સમીપતઃ
ખરાના હાથેથી છૂટેલી એ મહાન અને જ્વલંત ગદાએ વૃક્ષો અને ઝાડીઓ ભસ્મ કરી નાખી અને રામની નજીક પહોંચી.
તામાપતન્તીં મહતીં મૃત્યુપાશોપમાં ગદામ્। અન્તરિક્ષગતાં રામશ્ચિચ્છેદ બહુધા શરૈઃ
મૃત્યુના ફાંસાની જેમ દોડી આવતી એ મહાન ગદાને રામે પોતાના બાણોથી આકાશમાં જ અનેક ભાગમાં કાપી નાખી.
સા વિશીર્ણા શરૈર્ભિન્ના પપાત ધરણીતલે। ગદા મન્ત્રૌષધિબલૈર્વ્યાલીવ વિનિપાતિતા
બાણોથી તૂટી અને ભેદાઈ ગયેલી એ ગદા જમીન પર પડી ગઈ, જાણે મંત્ર અને ઔષધિના બળે સાપ મરી ગયો હોય.
thumb|ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
ભિત્ત્વા તુ તાં ગદાં બાણૈ રાઘવો ધર્મવત્સલઃ। સ્મયમાન ઇદં વાક્યં સંરબ્ધમિદમબ્રવીત્
રામે, ધર્મપ્રેમી બની, પોતાના બાણોથી એ ગદાને તોડી નાખી, સ્મિત સાથે ઉગ્ર શબ્દોમાં કહ્યું:
એતત્ તે બલસર્વસ્વં દર્શિતં રાક્ષસાધમ। શક્તિહીનતરો મત્તો વૃથા ત્વમુપગર્જસિ
હે નીચ રાક્ષસ, આ તારો આખો બળ દેખાઈ ગયું છે; તું મારી સામે નબળો છે, છતાં ખોટી દહાડ મારતો રહે છે.
એષા બાણવિનિર્ભિન્ના ગદા ભૂમિતલં ગતા। અભિધાનપ્રગલ્ભસ્ય તવ પ્રત્યયઘાતિની
આ ગદા, જે મારા બાણોથી છિદી ગઈ છે, જમીન પર પડી ગઈ છે—એ તારી ખાલી ગર્વભરી વાતોનો અંત લાવી દીધો છે.
યત્ ત્વયોક્તં વિનષ્ટાનામિદમશ્રુપ્રમાર્જનમ્। રાક્ષસાનાં કરોમીતિ મિથ્યા તદપિ તે વચઃ
તમે જે કહ્યું કે, 'હું મારેલા રાક્ષસોની આંખના આંસુ પુંછિશ,' એ પણ તારી ખોટી વાત છે.
નીચસ્ય ક્ષુદ્રશીલસ્ય મિથ્યાવૃત્તસ્ય રક્ષસઃ। પ્રાણાનપહરિષ્યામિ ગરુત્માનમૃતં યથા
હું તારો, હે નીચ, દુષ્ટ અને ખોટા સ્વભાવના રાક્ષસ, જીવ એ રીતે લઈ જઈશ જેમ ગરુડ અમૃત લઈ જાય છે.
અદ્ય તે ભિન્નકણ્ઠસ્ય ફેનબુદ્બુદભૂષિતમ્। વિદારિતસ્ય મદ્બાણૈર્મહી પાસ્યતિ શોણિતમ્
આજે મારા બાણોથી તારો ગળો ફાટી જશે, અને તારા મોઢામાંથી ફેન અને ફૂલો સાથે તું લોહી વહીશ—એ લોહી ધરતી પી જશે.
પાંસુરૂષિતસર્વાઙ્ગઃ સ્રસ્તન્યસ્તભુજદ્વયઃ। સ્વપ્સ્યસે ગાં સમાશ્લિષ્ય દુર્લભાં પ્રમદામિવ
ધૂળથી ઢંકાઈને, બન્ને હાથ ઢળી પડ્યા પછી, તું જમીનને એ રીતે ચુંબી ઊંઘી જઈશ, જેમ કોઈ દુર્લભ પ્રિયાને ચુંબી ઊંઘે.
પ્રવૃદ્ધનિદ્રે શયિતે ત્વયિ રાક્ષસપાંસને। ભવિષ્યન્તિ શરણ્યાનાં શરણ્યા દણ્ડકા ઇમે
હે રાક્ષસોને કલંક, જ્યારે તું ઊંઘી પડશ, ત્યારે આ દંડક વન આશ્રય શોધનારાઓ માટે સાચું આશ્રયસ્થાન બની જશે.
જનસ્થાને હતસ્થાને તવ રાક્ષસ મચ્છરૈઃ। નિર્ભયા વિચરિષ્યન્તિ સર્વતો મુનયો વને
જ્યારે તું જનસ્થાનમાં મારા બાણોથી મરશ, ત્યારે બધા ઋષિઓ આ વનમાં નિર્ભય થઈને ફરશે.
અદ્ય વિપ્રસરિષ્યન્તિ રાક્ષસ્યો હતબાન્ધવાઃ। બાષ્પાર્દ્રવદના દીના ભયાદન્યભયાવહાઃ
આજે રાક્ષસીઓ, પોતાના સગાં ગુમાવ્યા પછી, આંખો આંસુથી ભીની, દુઃખી અને ડરીને, ભયમાં ભાગી જશે.
અદ્ય શોકરસજ્ઞાસ્તા ભવિષ્યન્તિ નિરર્થિકાઃ। અનુરૂપકુલાઃ પત્ન્યો યાસાં ત્વં પતિરીદૃશઃ
આજે, જેમના પતિ તું છે, એવી યોગ્ય કુટુંબની સ્ત્રીઓ દુઃખનો સ્વાદ ચાખશે અને નિર્થીક બની જશે.
નૃશંસશીલ ક્ષુદ્રાત્મન્ નિત્યં બ્રાહ્મણકણ્ટક। ત્વત્કૃતે શઙ્કિતૈરગ્નૌ મુનિભિઃ પાત્યતે હવિઃ
હે ક્રૂર સ્વભાવના, નીચ મનના, બ્રાહ્મણો માટે કાંટા બનેલા, તારા કારણે ઋષિઓ ભયમાં હવનકુંડમાં આહુતિ આપે છે.
તમેવમભિસંરબ્ધં બ્રુવાણં રાઘવં વને। ખરો નિર્ભર્ત્સયામાસ રોષાત્ ખરતરસ્વરઃ
જ્યારે રાઘવ વનમાં આવું ઉગ્ર બોલતો હતો, ત્યારે ખરા ગુસ્સાથી કર્કશ અવાજે તેને ધિક્કારવા લાગ્યો.
દૃઢં ખલ્વવલિપ્તોઽસિ ભયેષ્વપિ ચ નિર્ભયઃ। વાચ્યાવાચ્યં તતો હિ ત્વં મૃત્યોર્વશ્યો ન બુધ્યસે
નક્કી તું બહુ ગર્વીલા અને ભયમાં પણ નિર્ભય છે; એટલે જ તું યોગ્ય-અયોગ્ય બોલી જાય છે અને મૃત્યુ તને ઘેરી રહી છે એ જાણતો નથી.
કાલપાશપરિક્ષિપ્તા ભવન્તિ પુરુષા હિ યે। કાર્યાકાર્યં ન જાનન્તિ તે નિરસ્તષડિન્દ્રિયાઃ
જે લોકો સમયના ફાંસામાં ફસાઈ જાય છે, તેઓ યોગ્ય-અયોગ્ય સમજતા નથી અને તેમની ઇન્દ્રિયો પણ દમાઈ જાય છે.
એવમુક્ત્વા તતો રામં સંરુધ્ય ભૃકુટિં તતઃ। સ દદર્શ મહાસાલમવિદૂરે નિશાચરઃ
આ રીતે રામને કહી, ભ્રૂકુટિ ચડાવી, એ રાત્રિચર એક મોટું શાળ વૃક્ષ નજીક જોયું.
રણે પ્રહરણસ્યાર્થે સર્વતો હ્યવલોકયન્। સ તમુત્પાટયામાસ સંદષ્ટદશનચ્છદમ્
યુદ્ધમાં હથિયાર શોધવા માટે ચારેય બાજુ જોયા પછી, એ ગુસ્સામાં હોઠ દંસી, એ વૃક્ષ ઉપાડી લીધું.
તં સમુત્ક્ષિપ્ય બાહુભ્યાં વિનર્દિત્વા મહાબલઃ। રામમુદ્દિશ્ય ચિક્ષેપ હતસ્ત્વમિતિ ચાબ્રવીત્
એ મહાબળીએ બન્ને હાથથી એ વૃક્ષ ઉખાડી, જોરથી દહાડ્યો અને 'હવે તું મરી ગયો' એમ બોલી, એ વૃક્ષ રામ તરફ ફેંક્યું.
તમાપતન્તં બાણૌઘૈશ્છિત્ત્વા રામઃ પ્રતાપવાન્। રોષમાહારયત્ તીવ્રં નિહન્તું સમરે ખરમ્
વીર રામે, તેની તરફ ધસી આવતા તીરોની ઝાડને કાપી નાખી, ખરા ને યુદ્ધમાં મારવા માટે જોરદાર ક્રોધ જગાવ્યો.
જાતસ્વેદસ્તતો રામો રોષરક્તાન્તલોચનઃ। નિર્બિભેદ સહસ્રેણ બાણાનાં સમરે ખરમ્
પછી રામના શરીર પર પરસેવો આવી ગયો અને ગુસ્સાથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ; તેણે યુદ્ધમાં ખરા ને હજારો તીરો વડે છિદી નાખ્યો.
તસ્ય બાણાન્તરાદ્ રક્તં બહુ સુસ્રાવ ફેનિલમ્। ગિરેઃ પ્રસ્રવણસ્યેવ ધારાણાં ચ પરિસ્રવઃ
તે તીરોની વચ્ચેથી ખરા ના શરીરમાંથી ઘણું ફેનાળું લોહી વહેવા લાગ્યું, જાણે પર્વતના ઝરણામાંથી ધારો વહે છે.
વિકલઃ સ કૃતો બાણૈઃ ખરો રામેણ સંયુગે। મત્તો રુધિરગન્ધેન તમેવાભ્યદ્રવદ્ દ્રુતમ્
યુદ્ધમાં રામના તીરો વડે ખરા અશક્ત બની ગયો; લોહીની વાસથી ઉન્મત્ત થઈ, તે ફરી ઝડપથી રામ પર તૂટી પડ્યો.
તમાપતન્તં સંક્રુદ્ધં કૃતાસ્ત્રો રુધિરાપ્લુતમ્। અપાસર્પદ્ દ્વિત્રિપદં કિંચિત્ત્વરિતવિક્રમઃ
તે ગુસ્સે ભરેલા, લોહીથી લથબથ ખરા ને શસ્ત્રો તૈયાર કરીને ધસી આવ્યો ત્યારે, રામે થોડી ઝડપથી બે-ત્રણ પગ પાછા ખેંચ્યા.
તતઃ પાવકસંકાશં વધાય સમરે શરમ્। ખરસ્ય રામો જગ્રાહ બ્રહ્મદણ્ડમિવાપરમ્
પછી રામે ખરા ને મારવા માટે યુદ્ધમાં અગ્નિ જેવો તેજસ્વી તીર ઉઠાવ્યો, જે બીજું બ્રહ્મદંડ જેવું લાગતું હતું.