કૃતસ્વસ્ત્યયનં માત્રા પિત્રા દશરથેન ચ । પુરોધસા વસિષ્ઠેન મઙ્ગલૈરભિમન્ત્રિતમ્ ॥૧-૨૨-
માતાની, પિતા દશરથની અને પુરોહિત વશિષ્ઠની શુભ આશીર્વાદ અને મંગલકામનાઓ લઈને રામ તૈયાર થયો.
સ પુત્રં મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય રાજા દશરસ્તદા । દદૌ કુશિકપુત્રાય સુપ્રીતેનાન્તરાત્મના ॥૧-૨૨-
પછી રાજા દશરથએ આનંદભેર પોતાના પુત્રને હૃદયથી લગાવી, માથું સુઘી, પછી તેને ખુશીથી કુશિકપુત્રને સોંપી દીધો.
તતો વાયુઃ સુખસ્પર્શો નીરજસ્કો વવૌ તદા । વિશ્વામિત્રગતં રામં દૃષ્ટ્વા રાજીવલોચનમ્ ॥૧-૨૨-
ત્યારે, જ્યારે રામ કમળની જેમ આંખોવાળો વિશ્વામિત્ર સાથે જતો હતો, ત્યારે સુખદ અને ધૂળરહિત પવન વળવા લાગ્યો.
પુષ્પવૃષ્ટિર્મહત્યાસીદ્ દેવદુન્દુભિનિસ્વનૈઃ । શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષઃ પ્રયાતે તુ મહાત્મનિ ॥૧-૨૨-
મહાન પુષ્પવર્ષા થઈ, દેવદુંદુભીના અવાજ સાથે શંખ અને ઢોલ વગાડાયા, કારણ કે મહાત્મા રામ યાત્રા પર નીકળ્યા.
વિશ્વામિત્રો યયાવગ્રે તતો રામો મહાયશાઃ । કાકપક્ષધરો ધન્વી તં ચ સૌમિત્રિરન્વગાત્ ॥૧-૨૨-
વિશ્વામિત્ર આગળ ચાલ્યા, તેમના પાછળ મહાપ્રસિદ્ધ રામ ધનુષ ધારણ કરીને, કાકપક્ષ વાળ સાથે, અને પછી સૌમિત્રિ લક્ષ્મણ પણ ચાલ્યા.
કલાપિનૌ ધનુષ્પાણી શોભયાનૌ દિશો દશ । વિશ્વામિત્રં મહાત્માનં ત્રિશીર્ષાવિવ પન્નગૌ ॥૧-૨૨-
બન્ને ભાઈ ધનુષ અને તુણીર ધારણ કરીને, દસેય દિશાઓને શોભાવતાં, મહાત્મા વિશ્વામિત્રના પાછળ ત્રણમુંડાવાળા સાપ જેવા લાગતા હતા.
અનુજગ્મતુરક્ષુદ્રૌ પિતામહમિવાશ્વિનૌ । અનુયાતૌ શ્રિયા દીપ્તૌ શોભયેતાવનિન્દિતૌ ॥૧-૨૨-
યુવાન અને બલવાન એ બંને, જેમ અશ્વિનીકુમાર પિતામહને અનુસરે, તેમ તેજસ્વી અને નિર્દોષ સૌંદર્યથી વિશ્વામિત્રના પાછળ ચાલ્યા.
તદા કુશિકપુત્રં તુ ધનુષ્પાણી સ્વલંકૃતૌ । બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાણૌ ખડ્ગવન્તૌ મહાદ્યુતી ॥૧-૨૨-
પછી દશરથપુત્રો ધનુષ હાથમાં લઈને, સુંદર શસ્ત્રોથી સજ્જ, હાથમાં ગોદડાં અને બાજુએ ખડગ ધારણ કરીને, કુશિકપુત્રના પાછળ ચાલ્યા.
કુમારૌ ચારુવપુષૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ । અનુયાતૌ શ્રિયા દીપ્તૌ શોભયેતાવનિન્દિતૌ ॥૧-૨૨-
રામ અને લક્ષ્મણ, યુવાન અને સુંદર, તેજસ્વી અને નિર્દોષ, એમ બંને ભાઈઓ પાછળથી ચાલતા, સમગ્ર દૃશ્યને શોભાવતાં.
સ્થાણું દેવમિવાચિન્ત્યં કુમારાવિવ પાવકી । અધ્યર્ધયોજનં ગત્વા સરય્વા દક્ષિણે તટે ॥૧-૨૨-
બન્ને યુવાન, સ્થાણુ દેવ જેવા અવિચલ અને અગ્નિપુત્રો જેવા લાગતા, વિશ્વામિત્ર સાથે અડધી યોજન ચાલીને સરયૂના દક્ષિણ કાંઠે પહોંચ્યા.
રામેતિ મધુરાં વાણીં વિશ્વામિત્રોઽભ્યભાષત । ગૃહાણ વત્સ સલિલં મા ભૂત્કાલસ્ય પર્યયઃ ॥૧-૨૨-
વિશ્વામિત્રએ રામને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'બેટા, પાણી લઈ લે, સમય બગડી ન જાય.'
મન્ત્રગ્રામં ગૃહાણ ત્વં બલામતિબલાં તથા । ન શ્રમો ન જ્વરો વા તે ન રૂપસ્ય વિપર્યયઃ ॥૧-૨૨-
'હવે તું મારો બલ અને અતિબલ મંત્ર ગ્રહણ કર, જેથી તને ક્યારેય થાક, તાવ કે રૂપમાં ફેરફાર નહીં થાય.'
ન ચ સુપ્તં પ્રમત્તં વા ધર્ષયિષ્યન્તિ નૈર્ઋતાઃ । ન બાહ્વોઃ સદૃશો વીર્યે પૃથિવ્યામસ્તિ કશ્ચન ॥૧-૨૨-
'તને સુતા કે અચેત હો ત્યારે પણ કોઈ દુષ્ટ શક્તિ તને હાનિ પહોંચાડી શકશે નહીં. ધરતી પર તારા બાહુબળને બરાબર કોઈ નથી.'
ત્રિષુ લોકેષુ વા રામ ન ભવેત્સદૃશસ્તવ । બલામતિબલાં ચૈવ પઠતસ્તાત રાઘવ ॥૧-૨૨-
'ત્રણે લોકમાં, હે રામ, તારા સમાન બીજો કોઈ નહીં હોય; જયારે તું બલ અને અતિબલ મંત્રનો જાપ કરશે, હે રાઘવ.'
ન સૌભાગ્યે ન દાક્ષિણ્યે ન જ્ઞાને બુદ્ધિનિશ્ચયે । નોત્તરે પ્રતિવક્તવ્યે સમો લોકે તવાનઘ ॥૧-૨૨-
હે નિર્દોષ, સદભાગ્ય, દયાળુપણું, જ્ઞાન, સ્પષ્ટ બુદ્ધિ કે જવાબ આપવાની વાતમાં, આખી દુનિયામાં તારો કોઈ સરખો નથી.
એતદ્વિદ્યાદ્વયે લબ્ધે ન ભવેત્ સદૃશસ્તવ । બલા ચાતિબલા ચૈવ સર્વજ્ઞાનસ્ય માતરૌ ॥૧-૨૨-
આ બે વિદ્યા પ્રાપ્ત થાય પછી, તારી સમકક્ષ કોઈ નહીં રહે; કારણ કે બલા અને અતિબલા તો બધાં જ્ઞાનની જનનીઓ છે.
ક્ષુત્પિપાસે ન તે રામ ભવિષ્યેતે નરોત્તમ । બલામતિબલાં ચૈવ પઠસ્તાત રાઘવ ॥૧-૨૨-
હે રાઘવ, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ રામ, બલા અને અતિબલા શીખ્યા પછી તને ભૂખ અને તરસ કદી નહીં સતાવશે.
ગૃહાણ સર્વલોકસ્ય ગુપ્તયે રઘુનન્દન । વિદ્યાદ્વયમધીયાને યશશ્ચાથ ભવેદ્ ભુવિ । પિતામહસુતે હ્યેતે વિદ્યે તેજઃસમન્વિતે ॥૧-૨૨-
હે રઘુવંશના આનંદ, સમગ્ર લોકના રક્ષણ માટે આ બે વિદ્યા ગ્રહણ કર; આ બંને વિદ્યા ભણવાથી ધરતી પર તારો યશ ફેલાશે. આ તેજસ્વી વિદ્યા પિતામહની દીકરીઓ છે.
પ્રદાતું તવ કાકુત્સ્થ સદૃશસ્ત્વં હિ પાર્થિવ । કામં બહુગુણાઃ સર્વે ત્વય્યેતે નાત્ર સંશયઃ ॥૧-૨૨-
હે કકુત્સ્થકુલના વંશજ, આ વિદ્યા મેળવવા તું જ યોગ્ય છે; તારા અંદર બધા ગુણો છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
તપસા સંભૃતે ચૈતે બહુરૂપે ભવિષ્યતઃ । તતો રામો જલં સ્પૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્ટવદનઃ શુચિઃ ॥૧-૨૨-
આ વિદ્યા તપથી પ્રાપ્ત થઈ છે અને અનેક રૂપે ફળશે; ત્યારબાદ રામે પવિત્ર અને આનંદિત મનથી પાણી સ્પર્શ કર્યું.
સહસ્રરશ્મિર્ભગવાઞ્શરદીવ દિવાકરઃ । ગુરુકાર્યાણિ સર્વાણિ નિયુજ્ય કુશિકાત્મજે । ઊષુસ્તાં રજનીં તત્ર સરય્વાં સુસુખં ત્રયઃ ॥૧-૨૨-
હજારો કિરણોવાળો તેજસ્વી સૂર્ય શરદ ઋતુની જેમ પ્રકાશી રહ્યો હતો; બધા કામ કુશિકપુત્રને સોંપી, ત્રણે જણાએ સરયૂના કાંઠે એ રાત ખૂબ આનંદથી વિતાવી.
દશરથનૃપસૂનુસત્તમાભ્યાં :::તૃણશયનેઽનુચિતે તદોષિતાભ્યામ્ । કુશિકસુતવચોઽનુલાલિતાભ્યામ્ :::સુખમિવ સા વિબભૌ વિભાવરી ચ ॥૧-૨૨-
દશરથરાજાના બે પુત્રો ઘાસની અસુવિધાજનક શય્યાએ આરામ કરતા હતા અને કુશિકપુત્રના પ્રેમભર્યા શબ્દોથી સંભાળવામાં આવ્યા હતા; એ રાત તો જાણે આનંદથી જ ભરપૂર લાગી.
thumb|ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો: આ શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો ત્રીસમો અધ્યાય છે.
પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ । અભ્યભાષત કાકુત્સ્થં શયાનં પર્ણસંસ્તરે ॥૧-૨૩-
રાત પૂરી થતાં મહામુનિ વિશ્વામિત્રએ પર્ણશય્યાએ સુતા કકુત્સ્થને સંબોધ્યા.
કૌસલ્યા સુપ્રજા રામ પૂર્વા સંધ્યા પ્રવર્તતે । ઉત્તિષ્ઠ નરશાર્દૂલ કર્તવ્યં દૈવમાહ્નિકમ્ ॥૧-૨૩-
હે કૌશલ્યાના પુત્ર રામ, શુભ સંતાનવાળા, વહેલી પ્રભાત આવી રહી છે; ઊઠ, પુરુષશાર્દૂલ, દૈવિક દૈનિક કર્તવ્ય કરવાનું છે.
તસ્યર્ષેઃ પરમોદારં વચઃ શ્રુત્વા નરોત્તમૌ । સ્નાત્વા કૃતોદકૌ વીરૌ જેપતુઃ પરમં જપમ્ ॥૧-૨૩-
મુનિનું ઉદાર વચન સાંભળી, બંને વિરોએ સ્નાન કરી, જળ અર્પણ કર્યું અને શ્રેષ્ઠ જપ કર્યો.
કૃતાહ્નિકૌ મહાવીર્યૌ વિશ્વામિત્રં તપોધનમ્ । અભિવાદ્યાતિસંહૃષ્ટૌ ગમનાયાભિતસ્થતુઃ ॥૧-૨૩-
પ્રભાતના સંસ્કાર પૂરા કરીને, બંને મહાવીર આનંદિત થઈ, તપસ્વી વિશ્વામિત્રને વંદન કરી, પ્રસ્થાન માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા.
તૌ પ્રયાન્તૌ મહાવીર્યૌ દિવ્યાં ત્રિપથગાં નદીમ્ । દદૃશાતે તતસ્તત્ર સરય્વાઃ સંગમે શુભે ॥૧-૨૩-
બંને મહાવીર પ્રસ્થાન કરતા, તેમણે પવિત્ર ત્રિપથગા નદી અને સરયૂના શુભ સંગમને જોયા.
તત્રાશ્રમપદં પુણ્યમૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ । બહુવર્ષસહસ્રાણિ તપ્યતાં પરમં તપઃ ॥૧-૨૩-
ત્યાં તેમણે પવિત્ર આશ્રમ જોયો, જ્યાં પવિત્ર આત્માવાળા ઋષિઓ હજારો વર્ષથી ઉચ્ચ તપ કરી રહ્યા હતા.
તં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતૌ રાઘવૌ પુણ્યમાશ્રમમ્ । ઊચતુસ્તં મહાત્માનં વિશ્વામિત્રમિદં વચઃ ॥૧-૨૩-
એ પવિત્ર આશ્રમ જોઈને, બંને રાઘવ ખૂબ આનંદિત થયા અને મહાત્મા વિશ્વામિત્રને કહ્યું.