કર્મ લોકવિરુદ્ધં તુ કુર્વાણં ક્ષણદાચર। તીક્ષ્ણં સર્વજનો હન્તિ સર્પં દુષ્ટમિવાગતમ્
હે રાત્રિચર, જે જગતના વિરુદ્ધ કર્મ કરે છે, તેને બધા ઝડપથી નાશ કરે છે, જેમ દુષ્ટ સાપ દેખાય ત્યારે લોકો તેને મારી નાખે છે.
લોભાત્ પાપાનિ કુર્વાણઃ કામાદ્ વા યો ન બુધ્યતે। હૃષ્ટઃ પશ્યતિ તસ્યાન્તં બ્રાહ્મણી કરકાદિવ
જે લોભ કે કામના કારણે પાપ કરે છે અને સમજતો નથી, તે પોતાનો અંત આનંદથી જુએ છે, જેમ બ્રાહ્મણી સાપ પકડનારનું અંત જુએ છે.
વસતો દણ્ડકારણ્યે તાપસાન્ ધર્મચારિણઃ। કિં નુ હત્વા મહાભાગાન્ ફલં પ્રાપ્સ્યસિ રાક્ષસ
દંડકવનમાં રહેતા તું ધર્મમાં સ્થિત મહાન તપસ્વીઓનું વધ કર્યું છે; હે રાક્ષસ, આવા મહાન લોકોની હત્યા કરીને તને શું ફળ મળશે?
ન ચિરં પાપકર્માણઃ ક્રૂરા લોકજુગુપ્સિતાઃ। ઐશ્વર્યં પ્રાપ્ય તિષ્ઠન્તિ શીર્ણમૂલા ઇવ દ્રુમાઃ
ક્રૂર અને પાપી, લોકોએ તિરસ્કૃત એવા લોકોનું ઐશ્વર્ય લાંબું ટકતું નથી, જેમ સૂકાયેલી મૂળવાળા વૃક્ષ ટકી શકતા નથી.
અવશ્યં લભતે કર્તા ફલં પાપસ્ય કર્મણઃ। ઘોરં પર્યાગતે કાલે દ્રુમઃ પુષ્પમિવાર્તવમ્
પાપી કર્મ કરનારને ચોક્કસપણે તેનું ભયાનક ફળ મળે છે, સમય આવતાં, જેમ વૃક્ષમાં ઋતુ પ્રમાણે ફૂલ આવે છે.
નચિરાત્ પ્રાપ્યતે લોકે પાપાનાં કર્મણાં ફલમ્। સવિષાણામિવાન્નાનાં ભુક્તાનાં ક્ષણદાચર
લોકોમાં પાપી કર્મનું ફળ વહેલું મળે છે, હે રાત્રિચર, જેમ ઝેરવાળું ખોરાક ખાધા પછી તરત અસર કરે છે.
પાપમાચરતાં ઘોરં લોકસ્યાપ્રિયમિચ્છતામ્। અહમાસાદિતો રાજ્ઞા પ્રાણાન્ હન્તું નિશાચર
જે લોકો ભયાનક પાપ કરે છે અને જગતનું અહિત ઈચ્છે છે, તેમના પ્રાણ લેવા માટે રાજાએ મને મોકલ્યો છે, હે રાત્રિચર.
અદ્ય ભિત્ત્વા મયા મુક્તાઃ શરાઃ કાઞ્ચનભૂષણાઃ। વિદાર્યાતિપતિષ્યન્તિ વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ
આજે મારા દ્વારા છોડાયેલા સોનાથી શોભિત બાણો તને ભેદી નાખશે, જેમ વાંદળીમાંથી સાપો બહાર ફાટી નીકળે છે.
યે ત્વયા દણ્ડકારણ્યે ભક્ષિતા ધર્મચારિણઃ। તાનદ્ય નિહતઃ સંખ્યે સસૈન્યોઽનુગમિષ્યસિ
દંડકવનમાં તું જે ધર્મનિષ્ઠ લોકોને ભક્ષી ગયો છે, આજે યુદ્ધમાં માર્યો જઈને તું અને તારો સૈન્ય પણ એમના પાછળ જશો.
અદ્ય ત્વાં નિહતં બાણૈઃ પશ્યન્તુ પરમર્ષયઃ। નિરયસ્થં વિમાનસ્થા યે ત્વયા નિહતાઃ પુરા
આજે મહાન ઋષિઓ, જેમને તું પહેલાં માર્યા હતા અને હવે સ્વર્ગમાં વસે છે, તેઓ તને બાણોથી ઘાયલ થઈને નરકમાં પડેલો જોઈ શકે.
પ્રહરસ્વ યથાકામં કુરુ યત્નં કુલાધમ। અદ્ય તે પાતયિષ્યામિ શિરસ્તાલફલં યથા
તું જેવું મન થાય તેમ માર, તારી આખી તાકાત અજમાવી લે, હે કુળના કલંક; આજે હું તારો માથું ખજૂરના ફળની જેમ નીચે પાડી દઈશ.
એવમુક્તસ્તુ રામેણ ક્રુદ્ધઃ સંરક્તલોચનઃ। પ્રત્યુવાચ તતો રામં પ્રહસન્ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ
રામે આમ કહ્યાના પછી, ક્રોધથી આંખો લાલ થયેલા ખરે ગુસ્સામાં હસતાં હસતાં રામને જવાબ આપ્યો.
પ્રાકૃતાન્ રાક્ષસાન્ હત્વા યુદ્ધે દશરથાત્મજ। આત્મના કથમાત્માનમપ્રશસ્યં પ્રશંસસિ
યુદ્ધમાં સામાન્ય રાક્ષસોને મારીને, હે દશરથપુત્ર, તું પોતાને કેવી રીતે વખાણે છે, એ તો પ્રશંસા લાયક નથી.
વિક્રાન્તા બલવન્તો વા યે ભવન્તિ નરર્ષભાઃ। કથયન્તિ ન તે કિંચિત્ તેજસા ચાતિગર્વિતાઃ
જે સાચા વીર અને શક્તિશાળી હોય છે, એવા પુરુષોત્તમ લોકો પોતાના બળથી ગર્વિત હોવા છતાં ક્યારેય પોતાનું બખાણ કરતા નથી.
પ્રાકૃતાસ્ત્વકૃતાત્માનો લોકે ક્ષત્રિયપાંસનાઃ। નિરર્થકં વિકત્થન્તે યથા રામ વિકત્થસે
પણ સામાન્ય, અવિનયી અને ક્ષત્રિય વર્ગના કલંકરૂપ માણસો જ દુનિયામાં વ્યર્થ ગર્વ કરે છે, જેમ કે તું, રામ, ગર્વ કરે છે.
કુલં વ્યપદિશન્ વીરઃ સમરે કોઽભિધાસ્યતિ। મૃત્યુકાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે સ્વયમપ્રસ્તવે સ્તવમ્
યુદ્ધમાં પોતાનું વંશ જણાવતો વીર કયારે પોતે જ, એ પણ મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે, પોતાની પ્રશંસા કરે?
સર્વથા તુ લઘુત્વં તે કત્થનેન વિદર્શિતમ્। સુવર્ણપ્રતિરૂપેણ તપ્તેનેવ કુશાગ્નિના
તારા ગર્વભર્યા બોલે તારી નાનીમનાઈ દેખાડી છે, જેમ કે ચાંદીથી મઢેલું સોનું કે અગ્નિમાં ગરમ થયેલું કુશ ઘાસ.
ન તુ મામિહ તિષ્ઠન્તં પશ્યસિ ત્વં ગદાધરમ્। ધરાધરમિવાકમ્પ્યં પર્વતં ધાતુભિશ્ચિતમ્
પણ તું મને અહીં ગદા લઈને ઊભેલો જોઈ શકતો નથી, હું તો ધાતુોથી ભરેલા અડગ પર્વત જેવો અડોલ છું.
પર્યાપ્તોઽહં ગદાપાણિર્હન્તું પ્રાણાન્ રણે તવ। ત્રયાણામપિ લોકાનાં પાશહસ્ત ઇવાન્તકઃ
હું ગદા હાથમાં લઈને તારા પ્રાણ યુદ્ધમાં લઈ જવાનો પૂરતો શક્તિશાળી છું, જેમ યમરાજ પોતાનો ફાંસો લઈને ત્રણેય લોકનો નાશ કરવા તૈયાર હોય છે.
કામં બહ્વપિ વક્તવ્યં ત્વયિ વક્ષ્યામિ ન ત્વહમ્। અસ્તં પ્રાપ્નોતિ સવિતા યુદ્ધવિઘ્નસ્તતો ભવેત્
હું તને ઘણું બધું કહી શકું, પણ હવે કહિશ નહીં; કારણ કે સૂર્ય અસ્ત થઈ રહ્યો છે અને વધુ વાર વાત કરવાથી યુદ્ધમાં વિલંબ થશે.
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં હતાનિ તે। ત્વદ્વિનાશાત્ કરોમ્યદ્ય તેષામશ્રુપ્રમાર્જનમ્
તારે ચૌદ હજાર રાક્ષસોને મારી નાખ્યા છે; આજે હું તારો વિનાશ કરીને એમના આંસુ પુંછીને આપિશ.
ઇત્યુક્ત્વા પરમક્રુદ્ધઃ સ ગદાં પરમાઙ્ગદામ્। ખરશ્ચિક્ષેપ રામાય પ્રદીપ્તામશનિં યથા
આ રીતે અત્યંત ક્રોધથી ખરે પોતાની શ્રેષ્ઠ અને પ્રચંડ ગદા રામ પર વીજળીની જેમ ફેંકી.
ખરબાહુપ્રમુક્તા સા પ્રદીપ્તા મહતી ગદા। ભસ્મ વૃક્ષાંશ્ચ ગુલ્માંશ્ચ કૃત્વાગાત્ તત્સમીપતઃ
ખરાના હાથેથી છૂટેલી એ મહાન અને જ્વલંત ગદાએ વૃક્ષો અને ઝાડીઓ ભસ્મ કરી નાખી અને રામની નજીક પહોંચી.
તામાપતન્તીં મહતીં મૃત્યુપાશોપમાં ગદામ્। અન્તરિક્ષગતાં રામશ્ચિચ્છેદ બહુધા શરૈઃ
મૃત્યુના ફાંસાની જેમ દોડી આવતી એ મહાન ગદાને રામે પોતાના બાણોથી આકાશમાં જ અનેક ભાગમાં કાપી નાખી.
સા વિશીર્ણા શરૈર્ભિન્ના પપાત ધરણીતલે। ગદા મન્ત્રૌષધિબલૈર્વ્યાલીવ વિનિપાતિતા
બાણોથી તૂટી અને ભેદાઈ ગયેલી એ ગદા જમીન પર પડી ગઈ, જાણે મંત્ર અને ઔષધિના બળે સાપ મરી ગયો હોય.
thumb|ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
ભિત્ત્વા તુ તાં ગદાં બાણૈ રાઘવો ધર્મવત્સલઃ। સ્મયમાન ઇદં વાક્યં સંરબ્ધમિદમબ્રવીત્
રામે, ધર્મપ્રેમી બની, પોતાના બાણોથી એ ગદાને તોડી નાખી, સ્મિત સાથે ઉગ્ર શબ્દોમાં કહ્યું:
એતત્ તે બલસર્વસ્વં દર્શિતં રાક્ષસાધમ। શક્તિહીનતરો મત્તો વૃથા ત્વમુપગર્જસિ
હે નીચ રાક્ષસ, આ તારો આખો બળ દેખાઈ ગયું છે; તું મારી સામે નબળો છે, છતાં ખોટી દહાડ મારતો રહે છે.
એષા બાણવિનિર્ભિન્ના ગદા ભૂમિતલં ગતા। અભિધાનપ્રગલ્ભસ્ય તવ પ્રત્યયઘાતિની
આ ગદા, જે મારા બાણોથી છિદી ગઈ છે, જમીન પર પડી ગઈ છે—એ તારી ખાલી ગર્વભરી વાતોનો અંત લાવી દીધો છે.
યત્ ત્વયોક્તં વિનષ્ટાનામિદમશ્રુપ્રમાર્જનમ્। રાક્ષસાનાં કરોમીતિ મિથ્યા તદપિ તે વચઃ
તમે જે કહ્યું કે, 'હું મારેલા રાક્ષસોની આંખના આંસુ પુંછિશ,' એ પણ તારી ખોટી વાત છે.