સ સાયકૈર્દુર્વિષહૈર્વિસ્ફુલિઙ્ગૈરિવાગ્નિભિઃ। નભશ્ચકારાવિવરં પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિભિઃ
એવા તીરો, જેનો સામનો કરવો અશક્ય, જાણે અગ્નિના સ્ફુલ્લિંગ જેવા, એ તીરો વડે આકાશને આખું ભરાઈ નાખ્યું, જાણે વાદળ વરસાદથી આખું આકાશ ઢાંકી લે.
તદ્ બભૂવ શિતૈર્બાણૈઃ ખરરામવિસર્જિતૈઃ। પર્યાકાશમનાકાશં સર્વતઃ શરસંકુલમ્
પછી ખરા અને રામે છોડેલા તીક્ષ્ણ તીરો વડે આખું આકાશ ચારે બાજુથી તીરો વડે ભરાઈ ગયું, જ્યાં ક્યાંય ખાલી જગ્યા રહી ન હતી.
શરજાલાવૃતઃ સૂર્યો ન તદા સ્મ પ્રકાશતે। અન્યોન્યવધસંરમ્ભાદુભયોઃ સમ્પ્રયુધ્યતોઃ
અનેક તીરોની વાણથી ઢંકાઈ ગયેલો સૂર્ય એ સમયે ઝળહળતો નહોતો, કારણ કે બંને યુદ્ધવીરો એકબીજાના વિનાશ માટે ભયંકર રીતે લડી રહ્યા હતા.
તતો નાલીકનારાચૈસ્તીક્ષ્ણાગ્રૈશ્ચ વિકર્ણિભિઃ। આજઘાન રણે રામં તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપમ્
પછી ખરે તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા નાલિકા, નારાચ અને વિકર્ણી તીરો વડે યુદ્ધમાં રામને એ રીતે ઘાયલ કર્યો જેમ કે કોઈ મહા હાથીને અંકુશથી મારવામાં આવે.
તં રથસ્થં ધનુષ્પાણિં રાક્ષસં પર્યવસ્થિતમ્। દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ પાશહસ્તમિવાન્તકમ્
બધા જીવોએ એ રાક્ષસને રથ પર ધનુષ્ય હાથમાં લઈને ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા જોઈને એમ અનુભવ્યું કે જાણે મૃત્યુ પોતે ફાંસો લઈને ઉભો હોય.
હન્તારં સર્વસૈન્યસ્ય પૌરુષે પર્યવસ્થિતમ્। પરિશ્રાન્તં મહાસત્ત્વં મેને રામં ખરસ્તદા
ખરે એ સમયે રામને, જે સર્વ સૈન્યનો સંહારક અને પરાક્રમમાં અડગ તથા મહાન આત્માવાળા હતા, થાકેલો માની લીધો.
તં સિંહમિવ વિક્રાન્તં સિંહવિક્રાન્તગામિનમ્। દૃષ્ટ્વા નોદ્વિજતે રામઃ સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા
ખરાને સિંહ જેવો પરાક્રમી અને સિંહની જેમ堂 ચાલતો જોઈને પણ રામને કોઈ ભય લાગ્યો નહીં, જેમ કે સિંહને નાના પ્રાણીઓથી ડર લાગતો નથી.
તતઃ સૂર્યનિકાશેન રથેન મહતા ખરઃ। આસસાદાથ તં રામં પતઙ્ગ ઇવ પાવકમ્
પછી ખરે પોતાના મહાન અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી રથ સાથે રામની તરફ આવી ચઢ્યો, જેમ કે પતંગિયો અગ્નિ તરફ જાય છે.
તતોઽસ્ય સશરં ચાપં મુષ્ટિદેશે મહાત્મનઃ। ખરશ્ચિચ્છેદ રામસ્ય દર્શયન્ હસ્તલાઘવમ્
યુદ્ધ દરમિયાન ખરે પોતાની હાથની કુશળતા બતાવતા રામના ધનુષ્ય અને તેના સાથે તીરને પણ મઠેથી કાપી નાખ્યું.
સ પુનસ્ત્વપરાન્ સપ્ત શરાનાદાય મર્મણિ। નિજઘાન રણે ક્રુદ્ધઃ શક્રાશનિસમપ્રભાન્
પછી રામે ફરીથી ક્રોધિત થઈને ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી તેજવાળા સાત તીરો લઈને યુદ્ધમાં ખરાના મુખ્ય અંગોમાં ઘા કર્યા.
તતઃ શરસહસ્રેણ રામમપ્રતિમૌજસમ્। અર્દયિત્વા મહાનાદં નનાદ સમરે ખરઃ
પછી ખરે યુદ્ધમાં અનન્ય બળવાળા રામને હજાર તીરો વડે પીડ્યા પછી જોરદાર ગર્જના કરી.
તતસ્તત્પ્રહતં બાણૈઃ ખરમુક્તૈઃ સુપર્વભિઃ। પપાત કવચં ભૂમૌ રામસ્યાદિત્યવર્ચસમ્
પછી ખરાએ છોડેલા તીક્ષ્ણ તીરોના ઘા થી રામનું સૂર્ય સમાન તેજવાળું કવચ જમીન પર પડી ગયું.
સ શરૈરર્પિતઃ ક્રુદ્ધઃ સર્વગાત્રેષુ રાઘવઃ। રરાજ સમરે રામો વિધૂમોઽગ્નિરિવ જ્વલન્
ક્રોધિત રામ, આખા શરીરમાં તીરો વાગેલા, યુદ્ધમાં એ રીતે તેજસ્વી લાગતા હતા જેમ કે ધૂમરહિત અગ્નિ પ્રગટે છે.
તતો ગમ્ભીરનિર્હ્રાદં રામઃ શત્રુનિબર્હણઃ। ચકારાન્તાય સ રિપોઃ સજ્યમન્યન્મહદ્ધનુઃ
પછી શત્રુઓના વિનાશક રામે પોતાના દુશ્મનના અંત માટે બીજું મોટું ધનુષ્ય તૈયાર કર્યું અને તેની તાંતણે ઊંડો અવાજ કર્યો.
સુમહદ્ વૈષ્ણવં યત્ તદતિસૃષ્ટં મહર્ષિણા। વરં તદ્ ધનુરુદ્યમ્ય ખરં સમભિધાવત
પછી મહર્ષિ દ્વારા આપવામાં આવેલું મહાન વૈષ્ણવ ધનુષ્ય લઈને રામ ખરાની સામે આગળ વધ્યા.
તતઃ કનકપુઙ્ખૈસ્તુ શરૈઃ સંનતપર્વભિઃ। ચિચ્છેદ રામઃ સંક્રુદ્ધઃ ખરસ્ય સમરે ધ્વજમ્
પછી રામે ક્રોધિત થઈને સુવર્ણ પંખવાળા અને મજબૂત બંધાયેલા તીરો વડે યુદ્ધમાં ખરાનો ધ્વજ કાપી નાખ્યો.
સ દર્શનીયો બહુધા વિચ્છિન્નઃ કાઞ્ચનો ધ્વજઃ। જગામ ધરણીં સૂર્યો દેવતાનામિવાજ્ઞયા
એ સુંદર સુવર્ણ ધ્વજ અનેક જગ્યાએથી કપાઈને જમીન પર પડી ગયો, જાણે દેવતાઓની આજ્ઞાથી સૂર્ય પૃથ્વી પર આવી ગયો હોય.
તં ચતુર્ભિઃ ખરઃ ક્રુદ્ધો રામં ગાત્રેષુ માર્ગણૈઃ। વિવ્યાધ હૃદિ મર્મજ્ઞો માતઙ્ગમિવ તોમરૈઃ
પછી ક્રોધિત ખરાએ ચાર તીરો વડે રામના અંગોમાં ઘા કર્યા અને હૃદયમાં નિપુણતાથી ઘાયલ કર્યા, જેમ કે હાથીને ભાલાથી ઘાયલ કરવામાં આવે.
સ રામો બહુભિર્બાણૈઃ ખરકાર્મુકનિઃસૃતૈઃ। વિદ્ધો રુધિરસિક્તાઙ્ગો બભૂવ રુષિતો ભૃશમ્
ખરાના ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા અનેક તીરો વડે ઘાયલ થયેલા રામ લોહીથી સ્નાત થઈ ગયા અને ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવી ગયા.
સ ધનુર્ધન્વિનાં શ્રેષ્ઠઃ સંગૃહ્ય પરમાહવે। મુમોચ પરમેષ્વાસઃ ષટ્ શરાનભિલક્ષિતાન્
પછી ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામે યુદ્ધના મેદાનમાં પોતાનું ધનુષ્ય પકડીને છ સારી રીતે નિશાન લગાવેલા તીરો છોડ્યા.
શિરસ્યેકેન બાણેન દ્વાભ્યાં બાહ્વોરથાર્પયત્ । ત્રિભિશ્ચન્દ્રાર્ધવક્ત્રૈશ્ચ વક્ષસ્યભિજઘાન હ
એક બાણથી તેણે માથું ઘાયલ કર્યું, બે બાણોથી હાથમાં માર્યો અને ત્રણ અર્ધચંદ્રાકાર બાણોથી છાતીમાં ઘા કર્યો.
રથસ્ય યુગમેકેન ચતુર્ભિઃ શબલાન્ હયાન્। ષષ્ઠેન ચ શિરઃ સંખ્યે ચિચ્છેદ ખરસારથેઃ
એક બાણથી રથનું યૂગ તોડી નાખ્યું, ચાર બાણોથી ચિતરાયેલા ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા અને છઠ્ઠા બાણથી ખરા ના રથચાલકનું માથું યુદ્ધમાં કાપી નાખ્યું.
ત્રિભિસ્ત્રિવેણૂન્ બલવાન્ દ્વાભ્યામક્ષં મહાબલઃ। દ્વાદશેન તુ બાણેન ખરસ્ય સશરં ધનુઃ
ત્રણ બાણોથી શક્તિશાળી એ ત્રણ વેણુ તોડી નાખ્યાં, બે બાણોથી મહાબલી એ ધૂરી તોડી નાખી અને બારમો બાણ ખરા ના ધનુષ્યને તાંતણા સાથે ઘાયલ કર્યું.
છિત્ત્વા વજ્રનિકાશેન રાઘવઃ પ્રહસન્નિવ। ત્રયોદશેનેન્દ્રસમો બિભેદ સમરે ખરમ્
વજ્ર જેવું તેજવાળું બાણ ફેંકી રાઘવ હસતાં હસતાં, ત્રયોદશમા બાણથી ઇન્દ્ર સમાન બની, યુદ્ધમાં ખરા ને ઘાયલ કર્યો.
પ્રભગ્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ। ગદાપાણિરવપ્લુત્ય તસ્થૌ ભૂમૌ ખરસ્તદા
ધનુષ્ય તૂટી ગયું, રથ નાશ પામ્યો, ઘોડા અને રથચાલક માર્યા ગયા ત્યારે ખરા ગદા હાથમાં લઈ જમીન પર ઊભો રહ્યો.
તત્ કર્મ રામસ્ય મહારથસ્ય સમેત્ય દેવાશ્ચ મહર્ષયશ્ચ। અપૂજયન્ પ્રાઞ્જલયઃ પ્રહૃષ્ટા- સ્તદા વિમાનાગ્રગતાઃ સમેતાઃ
તે સમયે દેવો અને મહર્ષિઓ એકત્રિત થઈ, હર્ષભેર વિમાનોમાં ઊભા રહી, હાથ જોડીને મહારથી રામના પરાક્રમનું પૂજન કરવા લાગ્યા.
thumb|એકોનત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે એકોનત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો ઓગણત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
ખરં તુ વિરથં રામો ગદાપાણિમવસ્થિતમ્। મૃદુપૂર્વં મહાતેજાઃ પરુષં વાક્યમબ્રવીત્
રામ, જે મહા તેજસ્વી છે, તેણે ખરા ને રથ વિહોણો અને ગદા હાથમાં લઈ ઊભો જોયો ત્યારે પહેલા મૃદુ અને પછી કઠોર શબ્દોમાં વાત કરી.
ગજાશ્વરથસમ્બાધે બલે મહતિ તિષ્ઠતા। કૃતં તે દારુણં કર્મ સર્વલોકજુગુપ્સિતમ્
હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલા મોટા સેના વચ્ચે ઊભા રહી, તું જે ભયાનક અને સર્વે લોકોએ તિરસ્કૃત એવું કર્મ કર્યું છે.
ઉદ્વેજનીયો ભૂતાનાં નૃશંસઃ પાપકર્મકૃત્ । ત્રયાણામપિ લોકાનામીશ્વરોઽપિ ન તિષ્ઠતિ
તું પ્રાણીઓ માટે ભયજનક, ક્રૂર અને પાપી છે; ત્રણેય લોકનો ઈશ્વર પણ આવું કરે તો ટકી શકતો નથી.