શિરાંસ્યપાતયત્ ત્રીણિ વેગવદ્ભિસ્ત્રિભિઃ શરૈઃ। સ ધૂમશોણિતોદ્ગારી રામબાણાભિપીડિતઃ
પછી રામે ઝડપી ત્રણ તીરો વડે તેના ત્રણેય માથાં જમીન પર પાડી દીધાં; ધૂમ્ર અને લોહી વહાવતો, રામના તીરોની પીડામાં એ તડપતો રહ્યો.
ન્યપતત્ પતિતૈઃ પૂર્વં સમરસ્થો નિશાચરઃ। હતશેષાસ્તતો ભગ્ના રાક્ષસાઃ ખરસંશ્રયાઃ
તે રાતમાં ભટકતો રાક્ષસ, પહેલેથી જ ઘાયલ, યુદ્ધમંથન વચ્ચે પડી ગયો; પછી બચેલા રાક્ષસો, હરાઈને અને ડરીને, ખરા પાસે ભાગી ગયા.
દ્રવન્તિ સ્મ ન તિષ્ઠન્તિ વ્યાઘ્રત્રસ્તા મૃગા ઇવ। તાન્ ખરો દ્રવતો દૃષ્ટ્વા નિવર્ત્ય રુષિતસ્ત્વરન્। રામમેવાભિદુદ્રાવ રાહુશ્ચન્દ્રમસં યથા
તેઓ વાઘથી ડરેલા હરણોની જેમ ભાગી ગયા, એક પણ ઊભા રહ્યા નહીં; તેમને ભાગતા જોઈ, ખરા ક્રોધથી તેમને પાછા વાળ્યા અને ઝડપથી રામ સામે દોડી આવ્યો, જેમ રાહુ ચંદ્રમાને ઘેરવા દોડે.
thumb|અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અઠ્ઠાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
નિહતં દૂષણં દૃષ્ટ્વા રણે ત્રિશિરસા સહ। ખરસ્યાપ્યભવત્ ત્રાસો દૃષ્ટ્વા રામસ્ય વિક્રમમ્
યુદ્ધમાં દુષણ અને ત્રિશિરાનું વધ જોઈને, રામની વિક્રમતા જોઈને ખરા પણ ડરી ગયો.
સ દૃષ્ટ્વા રાક્ષસં સૈન્યમવિષહ્યં મહાબલમ્। હતમેકેન રામેણ દૂષણસ્ત્રિશિરા અપિ
તેને દેખાયું કે એકલા રામે જ મહાબળવાન રાક્ષસોની સેના, દુષણ અને ત્રિશિરા સહિત, નષ્ટ કરી નાખી છે.
તદ્બલં હતભૂયિષ્ઠં વિમનાઃ પ્રેક્ષ્ય રાક્ષસઃ। આસસાદ ખરો રામં નમુચિર્વાસવં યથા
પછી, પોતાની મોટાભાગની સેના નાશ પામેલી જોઈ, એ રાક્ષસ મનથી હતાશ થઈને, ખરા રામ સામે વધ્યો, જેમ નમુચિ ઇન્દ્ર સામે ગયો હતો.
વિકૃષ્ય બલવચ્ચાપં નારાચાન્ રક્તભોજનાન્। ખરશ્ચિક્ષેપ રામાય ક્રુદ્ધાનાશીવિષાનિવ
પછી ખરા એ પોતાનું શક્તિશાળી ધનુષ્ય ખેંચી, લોહી પીવા તત્પર એવા કાંટાવાળા તીરો રામ પર છોડ્યા, જાણે ક્રોધિત ઝેરી સાપો છોડ્યા હોય.
જ્યાં વિધુન્વન્ સુબહુશઃ શિક્ષયાસ્ત્રાણિ દર્શયન્। ચચાર સમરે માર્ગાન્ શરૈ રથગતઃ ખરઃ
ઘણીવાર ધનુષ્યની ડોરી ઝંઝવતો, પોતાના શસ્ત્રકૌશલ્યનું પ્રદર્શન કરતો, ખરા રથમાં બેઠો યુદ્ધમંથનમાં તીરો વરસાવતો આગળ વધતો રહ્યો.
સ સર્વાશ્ચ દિશો બાણૈઃ પ્રદિશશ્ચ મહારથઃ। પૂરયામાસ તં દૃષ્ટ્વા રામોઽપિ સુમહદ્ ધનુઃ
એ મહારથીએ તીરો વડે ચારેય દિશાઓ અને ખૂણાઓ ભરાઈ નાખ્યા; આ જોઈને રામે પણ પોતાનું મહાન ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
સ સાયકૈર્દુર્વિષહૈર્વિસ્ફુલિઙ્ગૈરિવાગ્નિભિઃ। નભશ્ચકારાવિવરં પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિભિઃ
એવા તીરો, જેનો સામનો કરવો અશક્ય, જાણે અગ્નિના સ્ફુલ્લિંગ જેવા, એ તીરો વડે આકાશને આખું ભરાઈ નાખ્યું, જાણે વાદળ વરસાદથી આખું આકાશ ઢાંકી લે.
તદ્ બભૂવ શિતૈર્બાણૈઃ ખરરામવિસર્જિતૈઃ। પર્યાકાશમનાકાશં સર્વતઃ શરસંકુલમ્
પછી ખરા અને રામે છોડેલા તીક્ષ્ણ તીરો વડે આખું આકાશ ચારે બાજુથી તીરો વડે ભરાઈ ગયું, જ્યાં ક્યાંય ખાલી જગ્યા રહી ન હતી.
શરજાલાવૃતઃ સૂર્યો ન તદા સ્મ પ્રકાશતે। અન્યોન્યવધસંરમ્ભાદુભયોઃ સમ્પ્રયુધ્યતોઃ
અનેક તીરોની વાણથી ઢંકાઈ ગયેલો સૂર્ય એ સમયે ઝળહળતો નહોતો, કારણ કે બંને યુદ્ધવીરો એકબીજાના વિનાશ માટે ભયંકર રીતે લડી રહ્યા હતા.
તતો નાલીકનારાચૈસ્તીક્ષ્ણાગ્રૈશ્ચ વિકર્ણિભિઃ। આજઘાન રણે રામં તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપમ્
પછી ખરે તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા નાલિકા, નારાચ અને વિકર્ણી તીરો વડે યુદ્ધમાં રામને એ રીતે ઘાયલ કર્યો જેમ કે કોઈ મહા હાથીને અંકુશથી મારવામાં આવે.
તં રથસ્થં ધનુષ્પાણિં રાક્ષસં પર્યવસ્થિતમ્। દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ પાશહસ્તમિવાન્તકમ્
બધા જીવોએ એ રાક્ષસને રથ પર ધનુષ્ય હાથમાં લઈને ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા જોઈને એમ અનુભવ્યું કે જાણે મૃત્યુ પોતે ફાંસો લઈને ઉભો હોય.
હન્તારં સર્વસૈન્યસ્ય પૌરુષે પર્યવસ્થિતમ્। પરિશ્રાન્તં મહાસત્ત્વં મેને રામં ખરસ્તદા
ખરે એ સમયે રામને, જે સર્વ સૈન્યનો સંહારક અને પરાક્રમમાં અડગ તથા મહાન આત્માવાળા હતા, થાકેલો માની લીધો.
તં સિંહમિવ વિક્રાન્તં સિંહવિક્રાન્તગામિનમ્। દૃષ્ટ્વા નોદ્વિજતે રામઃ સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા
ખરાને સિંહ જેવો પરાક્રમી અને સિંહની જેમ堂 ચાલતો જોઈને પણ રામને કોઈ ભય લાગ્યો નહીં, જેમ કે સિંહને નાના પ્રાણીઓથી ડર લાગતો નથી.
તતઃ સૂર્યનિકાશેન રથેન મહતા ખરઃ। આસસાદાથ તં રામં પતઙ્ગ ઇવ પાવકમ્
પછી ખરે પોતાના મહાન અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી રથ સાથે રામની તરફ આવી ચઢ્યો, જેમ કે પતંગિયો અગ્નિ તરફ જાય છે.
તતોઽસ્ય સશરં ચાપં મુષ્ટિદેશે મહાત્મનઃ। ખરશ્ચિચ્છેદ રામસ્ય દર્શયન્ હસ્તલાઘવમ્
યુદ્ધ દરમિયાન ખરે પોતાની હાથની કુશળતા બતાવતા રામના ધનુષ્ય અને તેના સાથે તીરને પણ મઠેથી કાપી નાખ્યું.
સ પુનસ્ત્વપરાન્ સપ્ત શરાનાદાય મર્મણિ। નિજઘાન રણે ક્રુદ્ધઃ શક્રાશનિસમપ્રભાન્
પછી રામે ફરીથી ક્રોધિત થઈને ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી તેજવાળા સાત તીરો લઈને યુદ્ધમાં ખરાના મુખ્ય અંગોમાં ઘા કર્યા.
તતઃ શરસહસ્રેણ રામમપ્રતિમૌજસમ્। અર્દયિત્વા મહાનાદં નનાદ સમરે ખરઃ
પછી ખરે યુદ્ધમાં અનન્ય બળવાળા રામને હજાર તીરો વડે પીડ્યા પછી જોરદાર ગર્જના કરી.
તતસ્તત્પ્રહતં બાણૈઃ ખરમુક્તૈઃ સુપર્વભિઃ। પપાત કવચં ભૂમૌ રામસ્યાદિત્યવર્ચસમ્
પછી ખરાએ છોડેલા તીક્ષ્ણ તીરોના ઘા થી રામનું સૂર્ય સમાન તેજવાળું કવચ જમીન પર પડી ગયું.
સ શરૈરર્પિતઃ ક્રુદ્ધઃ સર્વગાત્રેષુ રાઘવઃ। રરાજ સમરે રામો વિધૂમોઽગ્નિરિવ જ્વલન્
ક્રોધિત રામ, આખા શરીરમાં તીરો વાગેલા, યુદ્ધમાં એ રીતે તેજસ્વી લાગતા હતા જેમ કે ધૂમરહિત અગ્નિ પ્રગટે છે.
તતો ગમ્ભીરનિર્હ્રાદં રામઃ શત્રુનિબર્હણઃ। ચકારાન્તાય સ રિપોઃ સજ્યમન્યન્મહદ્ધનુઃ
પછી શત્રુઓના વિનાશક રામે પોતાના દુશ્મનના અંત માટે બીજું મોટું ધનુષ્ય તૈયાર કર્યું અને તેની તાંતણે ઊંડો અવાજ કર્યો.
સુમહદ્ વૈષ્ણવં યત્ તદતિસૃષ્ટં મહર્ષિણા। વરં તદ્ ધનુરુદ્યમ્ય ખરં સમભિધાવત
પછી મહર્ષિ દ્વારા આપવામાં આવેલું મહાન વૈષ્ણવ ધનુષ્ય લઈને રામ ખરાની સામે આગળ વધ્યા.
તતઃ કનકપુઙ્ખૈસ્તુ શરૈઃ સંનતપર્વભિઃ। ચિચ્છેદ રામઃ સંક્રુદ્ધઃ ખરસ્ય સમરે ધ્વજમ્
પછી રામે ક્રોધિત થઈને સુવર્ણ પંખવાળા અને મજબૂત બંધાયેલા તીરો વડે યુદ્ધમાં ખરાનો ધ્વજ કાપી નાખ્યો.
સ દર્શનીયો બહુધા વિચ્છિન્નઃ કાઞ્ચનો ધ્વજઃ। જગામ ધરણીં સૂર્યો દેવતાનામિવાજ્ઞયા
એ સુંદર સુવર્ણ ધ્વજ અનેક જગ્યાએથી કપાઈને જમીન પર પડી ગયો, જાણે દેવતાઓની આજ્ઞાથી સૂર્ય પૃથ્વી પર આવી ગયો હોય.
તં ચતુર્ભિઃ ખરઃ ક્રુદ્ધો રામં ગાત્રેષુ માર્ગણૈઃ। વિવ્યાધ હૃદિ મર્મજ્ઞો માતઙ્ગમિવ તોમરૈઃ
પછી ક્રોધિત ખરાએ ચાર તીરો વડે રામના અંગોમાં ઘા કર્યા અને હૃદયમાં નિપુણતાથી ઘાયલ કર્યા, જેમ કે હાથીને ભાલાથી ઘાયલ કરવામાં આવે.
સ રામો બહુભિર્બાણૈઃ ખરકાર્મુકનિઃસૃતૈઃ। વિદ્ધો રુધિરસિક્તાઙ્ગો બભૂવ રુષિતો ભૃશમ્
ખરાના ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા અનેક તીરો વડે ઘાયલ થયેલા રામ લોહીથી સ્નાત થઈ ગયા અને ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવી ગયા.
સ ધનુર્ધન્વિનાં શ્રેષ્ઠઃ સંગૃહ્ય પરમાહવે। મુમોચ પરમેષ્વાસઃ ષટ્ શરાનભિલક્ષિતાન્
પછી ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામે યુદ્ધના મેદાનમાં પોતાનું ધનુષ્ય પકડીને છ સારી રીતે નિશાન લગાવેલા તીરો છોડ્યા.