શરધારાસમૂહાન્ સ મહામેઘ ઇવોત્સૃજન્। વ્યસૃજત્ સદૃશં નાદં જલાર્દ્રસ્યેવ દુન્દુભેઃ
એણે મોટી મેઘમાળા જેવી તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવી, જે પાણીથી ભીંજાયેલા ઢોલ જેવી ધ્વનિ કરતા હતા.
આગચ્છન્તં ત્રિશિરસં રાક્ષસં પ્રેક્ષ્ય રાઘવઃ। ધનુષા પ્રતિજગ્રાહ વિધુન્વન્ સાયકાન્ શિતાન્
રાક્ષસ ત્રિશિરા સામે આવી રહ્યો છે એ જોઈને, રામે પોતાનું ધનુષ તૈયાર કર્યું અને તીક્ષ્ણ બાણો હલાવીને તેનો સામનો કર્યો.
સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલો રામત્રિશિરસોસ્તદા। સમ્બભૂવાતિબલિનોઃ સિંહકુઞ્જરયોરિવ
પછી રામ અને ત્રિશિરા, બંને અત્યંત શક્તિશાળી, વચ્ચે સિંહ અને હાથી જેવી ભયાનક અથડામણ શરૂ થઈ.
તતસ્ત્રિશિરસા બાણૈર્લલાટે તાડિતસ્ત્રિભિઃ। અમર્ષી કુપિતો રામઃ સંરબ્ધ ઇદમબ્રવીત્
પછી ત્રિશિરાએ ત્રણ બાણોથી રામના કપાળ પર ઘા માર્યા, ત્યારે રામ ગુસ્સે અને અપમાનથી ભરાઈ, ક્રોધથી આ શબ્દો બોલ્યો.
અહો વિક્રમશૂરસ્ય રાક્ષસસ્યેદૃશં બલમ્। પુષ્પૈરિવ શરૈર્યોઽહં લલાટેઽસ્મિ પરિક્ષતઃ
અરે, આ રાક્ષસ કેટલું બલવાન છે! એની તીરોની મારથી મારું કપાળ ઘાયલ થયું છે, જાણે ફૂલો વડે વાગ્યું હોય.
મમાપિ પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ શરાંશ્ચાપગુણાચ્ચ્યુતાન્। એવમુક્ત્વા સુસંરબ્ધઃ શરાનાશીવિષોપમાન્
હવે મારા ધનુષ્યની ડોરીમાંથી છૂટેલા તીરો પણ તું સ્વીકાર—આવી કહીને, ભારે ક્રોધથી, તેણે ઝેરી સાપ જેવા તીરો હાથમાં લીધા.
ત્રિશિરોવક્ષસિ ક્રુદ્ધો નિજઘાન ચતુર્દશ। ચતુર્ભિસ્તુરગાનસ્ય શરૈઃ સંનતપર્વભિઃ
ક્રોધે ભરાઈ, તેણે ત્રિશિરાના છાતીમાં ચૌદ તીરો માર્યા અને ચાર તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેના ઘોડાઓને પણ ઘાયલ કર્યા.
ન્યપાતયત તેજસ્વી ચતુરસ્તસ્ય વાજિનઃ। અષ્ટભિઃ સાયકૈઃ સૂતં રથોપસ્થે ન્યપાતયત્
શક્તિશાળી રામે તેના ચારેય ઘોડાઓ જમીન પર પાડી દીધા અને આઠ તીરો વડે રથના અંદર બેઠેલા સારથીને પણ નીચે પાડી દીધો.
રામશ્ચિચ્છેદ બાણેન ધ્વજં ચાસ્ય સમુચ્છ્રિતમ્। તતો હતરથાત્ તસ્માદુત્પતન્તં નિશાચરમ્
પછી રામે એક તીરથી તેનું ઊંચું લહેરાતું ધ્વજ કાપી નાખ્યું; અને જ્યારે એ રાક્ષસ તૂટેલા રથમાંથી કૂદી પડ્યો—
ચિચ્છેદ રામસ્તં બાણૈર્હૃદયે સોઽભવજ્જડઃ। સાયકૈશ્ચાપ્રમેયાત્મા સામર્ષસ્તસ્ય રક્ષસઃ
રામે તીરો વડે તેના હૃદયમાં ઘા કર્યો, જેથી તે બેભાન થઈ ગયો; અને પોતાની અપરિમિત શક્તિથી, રામે વધુ તીરો વડે એ રાક્ષસને ઘાયલ કર્યો.
શિરાંસ્યપાતયત્ ત્રીણિ વેગવદ્ભિસ્ત્રિભિઃ શરૈઃ। સ ધૂમશોણિતોદ્ગારી રામબાણાભિપીડિતઃ
પછી રામે ઝડપી ત્રણ તીરો વડે તેના ત્રણેય માથાં જમીન પર પાડી દીધાં; ધૂમ્ર અને લોહી વહાવતો, રામના તીરોની પીડામાં એ તડપતો રહ્યો.
ન્યપતત્ પતિતૈઃ પૂર્વં સમરસ્થો નિશાચરઃ। હતશેષાસ્તતો ભગ્ના રાક્ષસાઃ ખરસંશ્રયાઃ
તે રાતમાં ભટકતો રાક્ષસ, પહેલેથી જ ઘાયલ, યુદ્ધમંથન વચ્ચે પડી ગયો; પછી બચેલા રાક્ષસો, હરાઈને અને ડરીને, ખરા પાસે ભાગી ગયા.
દ્રવન્તિ સ્મ ન તિષ્ઠન્તિ વ્યાઘ્રત્રસ્તા મૃગા ઇવ। તાન્ ખરો દ્રવતો દૃષ્ટ્વા નિવર્ત્ય રુષિતસ્ત્વરન્। રામમેવાભિદુદ્રાવ રાહુશ્ચન્દ્રમસં યથા
તેઓ વાઘથી ડરેલા હરણોની જેમ ભાગી ગયા, એક પણ ઊભા રહ્યા નહીં; તેમને ભાગતા જોઈ, ખરા ક્રોધથી તેમને પાછા વાળ્યા અને ઝડપથી રામ સામે દોડી આવ્યો, જેમ રાહુ ચંદ્રમાને ઘેરવા દોડે.
thumb|અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અઠ્ઠાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
નિહતં દૂષણં દૃષ્ટ્વા રણે ત્રિશિરસા સહ। ખરસ્યાપ્યભવત્ ત્રાસો દૃષ્ટ્વા રામસ્ય વિક્રમમ્
યુદ્ધમાં દુષણ અને ત્રિશિરાનું વધ જોઈને, રામની વિક્રમતા જોઈને ખરા પણ ડરી ગયો.
સ દૃષ્ટ્વા રાક્ષસં સૈન્યમવિષહ્યં મહાબલમ્। હતમેકેન રામેણ દૂષણસ્ત્રિશિરા અપિ
તેને દેખાયું કે એકલા રામે જ મહાબળવાન રાક્ષસોની સેના, દુષણ અને ત્રિશિરા સહિત, નષ્ટ કરી નાખી છે.
તદ્બલં હતભૂયિષ્ઠં વિમનાઃ પ્રેક્ષ્ય રાક્ષસઃ। આસસાદ ખરો રામં નમુચિર્વાસવં યથા
પછી, પોતાની મોટાભાગની સેના નાશ પામેલી જોઈ, એ રાક્ષસ મનથી હતાશ થઈને, ખરા રામ સામે વધ્યો, જેમ નમુચિ ઇન્દ્ર સામે ગયો હતો.
વિકૃષ્ય બલવચ્ચાપં નારાચાન્ રક્તભોજનાન્। ખરશ્ચિક્ષેપ રામાય ક્રુદ્ધાનાશીવિષાનિવ
પછી ખરા એ પોતાનું શક્તિશાળી ધનુષ્ય ખેંચી, લોહી પીવા તત્પર એવા કાંટાવાળા તીરો રામ પર છોડ્યા, જાણે ક્રોધિત ઝેરી સાપો છોડ્યા હોય.
જ્યાં વિધુન્વન્ સુબહુશઃ શિક્ષયાસ્ત્રાણિ દર્શયન્। ચચાર સમરે માર્ગાન્ શરૈ રથગતઃ ખરઃ
ઘણીવાર ધનુષ્યની ડોરી ઝંઝવતો, પોતાના શસ્ત્રકૌશલ્યનું પ્રદર્શન કરતો, ખરા રથમાં બેઠો યુદ્ધમંથનમાં તીરો વરસાવતો આગળ વધતો રહ્યો.
સ સર્વાશ્ચ દિશો બાણૈઃ પ્રદિશશ્ચ મહારથઃ। પૂરયામાસ તં દૃષ્ટ્વા રામોઽપિ સુમહદ્ ધનુઃ
એ મહારથીએ તીરો વડે ચારેય દિશાઓ અને ખૂણાઓ ભરાઈ નાખ્યા; આ જોઈને રામે પણ પોતાનું મહાન ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.
સ સાયકૈર્દુર્વિષહૈર્વિસ્ફુલિઙ્ગૈરિવાગ્નિભિઃ। નભશ્ચકારાવિવરં પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિભિઃ
એવા તીરો, જેનો સામનો કરવો અશક્ય, જાણે અગ્નિના સ્ફુલ્લિંગ જેવા, એ તીરો વડે આકાશને આખું ભરાઈ નાખ્યું, જાણે વાદળ વરસાદથી આખું આકાશ ઢાંકી લે.
તદ્ બભૂવ શિતૈર્બાણૈઃ ખરરામવિસર્જિતૈઃ। પર્યાકાશમનાકાશં સર્વતઃ શરસંકુલમ્
પછી ખરા અને રામે છોડેલા તીક્ષ્ણ તીરો વડે આખું આકાશ ચારે બાજુથી તીરો વડે ભરાઈ ગયું, જ્યાં ક્યાંય ખાલી જગ્યા રહી ન હતી.
શરજાલાવૃતઃ સૂર્યો ન તદા સ્મ પ્રકાશતે। અન્યોન્યવધસંરમ્ભાદુભયોઃ સમ્પ્રયુધ્યતોઃ
અનેક તીરોની વાણથી ઢંકાઈ ગયેલો સૂર્ય એ સમયે ઝળહળતો નહોતો, કારણ કે બંને યુદ્ધવીરો એકબીજાના વિનાશ માટે ભયંકર રીતે લડી રહ્યા હતા.
તતો નાલીકનારાચૈસ્તીક્ષ્ણાગ્રૈશ્ચ વિકર્ણિભિઃ। આજઘાન રણે રામં તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપમ્
પછી ખરે તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા નાલિકા, નારાચ અને વિકર્ણી તીરો વડે યુદ્ધમાં રામને એ રીતે ઘાયલ કર્યો જેમ કે કોઈ મહા હાથીને અંકુશથી મારવામાં આવે.
તં રથસ્થં ધનુષ્પાણિં રાક્ષસં પર્યવસ્થિતમ્। દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ પાશહસ્તમિવાન્તકમ્
બધા જીવોએ એ રાક્ષસને રથ પર ધનુષ્ય હાથમાં લઈને ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા જોઈને એમ અનુભવ્યું કે જાણે મૃત્યુ પોતે ફાંસો લઈને ઉભો હોય.
હન્તારં સર્વસૈન્યસ્ય પૌરુષે પર્યવસ્થિતમ્। પરિશ્રાન્તં મહાસત્ત્વં મેને રામં ખરસ્તદા
ખરે એ સમયે રામને, જે સર્વ સૈન્યનો સંહારક અને પરાક્રમમાં અડગ તથા મહાન આત્માવાળા હતા, થાકેલો માની લીધો.
તં સિંહમિવ વિક્રાન્તં સિંહવિક્રાન્તગામિનમ્। દૃષ્ટ્વા નોદ્વિજતે રામઃ સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા
ખરાને સિંહ જેવો પરાક્રમી અને સિંહની જેમ堂 ચાલતો જોઈને પણ રામને કોઈ ભય લાગ્યો નહીં, જેમ કે સિંહને નાના પ્રાણીઓથી ડર લાગતો નથી.
તતઃ સૂર્યનિકાશેન રથેન મહતા ખરઃ। આસસાદાથ તં રામં પતઙ્ગ ઇવ પાવકમ્
પછી ખરે પોતાના મહાન અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી રથ સાથે રામની તરફ આવી ચઢ્યો, જેમ કે પતંગિયો અગ્નિ તરફ જાય છે.
તતોઽસ્ય સશરં ચાપં મુષ્ટિદેશે મહાત્મનઃ। ખરશ્ચિચ્છેદ રામસ્ય દર્શયન્ હસ્તલાઘવમ્
યુદ્ધ દરમિયાન ખરે પોતાની હાથની કુશળતા બતાવતા રામના ધનુષ્ય અને તેના સાથે તીરને પણ મઠેથી કાપી નાખ્યું.
સ પુનસ્ત્વપરાન્ સપ્ત શરાનાદાય મર્મણિ। નિજઘાન રણે ક્રુદ્ધઃ શક્રાશનિસમપ્રભાન્
પછી રામે ફરીથી ક્રોધિત થઈને ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી તેજવાળા સાત તીરો લઈને યુદ્ધમાં ખરાના મુખ્ય અંગોમાં ઘા કર્યા.