શેષા હતા મહાવીર્યા રાક્ષસા રણમૂર્ધનિ। ઘોરા દુર્વિષહાઃ સર્વે લક્ષ્મણસ્યાગ્રજેન તે
બાકી બધા મહાવીર, ભયંકર અને દુર્લંઘ્ય રાક્ષસોનું યુદ્ધભૂમિમાં લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામે સંહાર કરી દીધો.
તતસ્તુ તદ્ભીમબલં મહાહવે સમીક્ષ્ય રામેણ હતં બલીયસા। રથેન રામં મહતા ખરસ્તતઃ સમાસસાદેન્દ્ર ઇવોદ્યતાશનિઃ
પછી, મહાયુદ્ધમાં પોતાની ભયાનક સેના રામના હાથમાં નાશ પામેલી જોઈને, ખરા પોતાના વિશાળ રથમાં ચઢીને રામ તરફ આવી રહ્યો હતો, જાણે ઇન્દ્ર વીજળી ઉઠાવીને આવે.
thumb|સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો સત્તાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
ખરં તુ રામાભિમુખં પ્રયાન્તં વાહિનીપતિઃ। રાક્ષસસ્ત્રિશિરા નામ સંનિપત્યેદમબ્રવીત્
જ્યારે ખરા રામ સામે આગળ વધતો હતો, ત્યારે રાક્ષસ ત્રિશિરા, જે સેના પ્રમુખ હતો, તેને રોકી આ રીતે બોલ્યો.
માં નિયોજય વિક્રાન્તં ત્વં નિવર્તસ્વ સાહસાત્। પશ્ય રામં મહાબાહું સંયુગે વિનિપાતિતમ્
તમે મને, જે પરાક્રમી છું, મોકલો અને તમે આ ઉતાવળ છોડો; જુઓ, યુદ્ધમાં મહાબાહુ રામ પડી રહ્યો છે.
પ્રતિજાનામિ તે સત્યમાયુધં ચાહમાલભે। યથા રામં વધિષ્યામિ વધાર્હં સર્વરક્ષસામ્
હું તને સાચી પ્રતિજ્ઞા આપું છું અને શસ્ત્ર ઉઠાવું છું: હું બધા રાક્ષસોમાંથી મૃત્યુ પાત્ર એવા રામને મારી નાખીશ.
અહં વાસ્ય રણે મૃત્યુરેષ વા સમરે મમ। વિનિવર્ત્ય રણોત્સાહં મુહૂર્તં પ્રાશ્નિકો ભવ
હું એને યુદ્ધમાં મૃત્યુ બનીશ, અથવા એ મારું અંત લાવશે; થોડા સમય માટે તું યુદ્ધની ઉતાવળ રોક અને માત્ર સાક્ષી બની રહે.
પ્રહૃષ્ટો વા હતે રામે જનસ્થાનં પ્રયાસ્યસિ। મયિ વા નિહતે રામં સંયુગાય પ્રયાસ્યસિ
જો રામ માર્યો જાય તો તું આનંદથી જનસ્થાન પાછો જઈશ; અને જો હું મરી જાઉં તો તું રામ સામે યુદ્ધ કરવા આગળ વધજે.
ખરસ્ત્રિશિરસા તેન મૃત્યુલોભાત્ પ્રસાદિતઃ। ગચ્છ યુધ્યેત્યનુજ્ઞાતો રાઘવાભિમુખો યયૌ
મૃત્યુની ઇચ્છાથી ત્રિશિરાએ ખરા ને મનાવી લીધો; ખરાએ કહ્યું, 'જા, યુદ્ધ કર,' અને ત્રિશિરા રામ સામે આગળ વધ્યો.
ત્રિશિરાસ્તુ રથેનૈવ વાજિયુક્તેન ભાસ્વતા। અભ્યદ્રવદ્ રણે રામં ત્રિશૃઙ્ગ ઇવ પર્વતઃ
ત્રિશિરા તેજસ્વી ઘોડાઓ જોડાયેલા રથમાં ચઢીને, જાણે ત્રણ શિખરવાળો પહાડ હોય તેમ, યુદ્ધમાં રામ સામે દોડી આવ્યો.
શરધારાસમૂહાન્ સ મહામેઘ ઇવોત્સૃજન્। વ્યસૃજત્ સદૃશં નાદં જલાર્દ્રસ્યેવ દુન્દુભેઃ
એણે મોટી મેઘમાળા જેવી તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવી, જે પાણીથી ભીંજાયેલા ઢોલ જેવી ધ્વનિ કરતા હતા.
આગચ્છન્તં ત્રિશિરસં રાક્ષસં પ્રેક્ષ્ય રાઘવઃ। ધનુષા પ્રતિજગ્રાહ વિધુન્વન્ સાયકાન્ શિતાન્
રાક્ષસ ત્રિશિરા સામે આવી રહ્યો છે એ જોઈને, રામે પોતાનું ધનુષ તૈયાર કર્યું અને તીક્ષ્ણ બાણો હલાવીને તેનો સામનો કર્યો.
સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલો રામત્રિશિરસોસ્તદા। સમ્બભૂવાતિબલિનોઃ સિંહકુઞ્જરયોરિવ
પછી રામ અને ત્રિશિરા, બંને અત્યંત શક્તિશાળી, વચ્ચે સિંહ અને હાથી જેવી ભયાનક અથડામણ શરૂ થઈ.
તતસ્ત્રિશિરસા બાણૈર્લલાટે તાડિતસ્ત્રિભિઃ। અમર્ષી કુપિતો રામઃ સંરબ્ધ ઇદમબ્રવીત્
પછી ત્રિશિરાએ ત્રણ બાણોથી રામના કપાળ પર ઘા માર્યા, ત્યારે રામ ગુસ્સે અને અપમાનથી ભરાઈ, ક્રોધથી આ શબ્દો બોલ્યો.
અહો વિક્રમશૂરસ્ય રાક્ષસસ્યેદૃશં બલમ્। પુષ્પૈરિવ શરૈર્યોઽહં લલાટેઽસ્મિ પરિક્ષતઃ
અરે, આ રાક્ષસ કેટલું બલવાન છે! એની તીરોની મારથી મારું કપાળ ઘાયલ થયું છે, જાણે ફૂલો વડે વાગ્યું હોય.
મમાપિ પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ શરાંશ્ચાપગુણાચ્ચ્યુતાન્। એવમુક્ત્વા સુસંરબ્ધઃ શરાનાશીવિષોપમાન્
હવે મારા ધનુષ્યની ડોરીમાંથી છૂટેલા તીરો પણ તું સ્વીકાર—આવી કહીને, ભારે ક્રોધથી, તેણે ઝેરી સાપ જેવા તીરો હાથમાં લીધા.
ત્રિશિરોવક્ષસિ ક્રુદ્ધો નિજઘાન ચતુર્દશ। ચતુર્ભિસ્તુરગાનસ્ય શરૈઃ સંનતપર્વભિઃ
ક્રોધે ભરાઈ, તેણે ત્રિશિરાના છાતીમાં ચૌદ તીરો માર્યા અને ચાર તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેના ઘોડાઓને પણ ઘાયલ કર્યા.
ન્યપાતયત તેજસ્વી ચતુરસ્તસ્ય વાજિનઃ। અષ્ટભિઃ સાયકૈઃ સૂતં રથોપસ્થે ન્યપાતયત્
શક્તિશાળી રામે તેના ચારેય ઘોડાઓ જમીન પર પાડી દીધા અને આઠ તીરો વડે રથના અંદર બેઠેલા સારથીને પણ નીચે પાડી દીધો.
રામશ્ચિચ્છેદ બાણેન ધ્વજં ચાસ્ય સમુચ્છ્રિતમ્। તતો હતરથાત્ તસ્માદુત્પતન્તં નિશાચરમ્
પછી રામે એક તીરથી તેનું ઊંચું લહેરાતું ધ્વજ કાપી નાખ્યું; અને જ્યારે એ રાક્ષસ તૂટેલા રથમાંથી કૂદી પડ્યો—
ચિચ્છેદ રામસ્તં બાણૈર્હૃદયે સોઽભવજ્જડઃ। સાયકૈશ્ચાપ્રમેયાત્મા સામર્ષસ્તસ્ય રક્ષસઃ
રામે તીરો વડે તેના હૃદયમાં ઘા કર્યો, જેથી તે બેભાન થઈ ગયો; અને પોતાની અપરિમિત શક્તિથી, રામે વધુ તીરો વડે એ રાક્ષસને ઘાયલ કર્યો.
શિરાંસ્યપાતયત્ ત્રીણિ વેગવદ્ભિસ્ત્રિભિઃ શરૈઃ। સ ધૂમશોણિતોદ્ગારી રામબાણાભિપીડિતઃ
પછી રામે ઝડપી ત્રણ તીરો વડે તેના ત્રણેય માથાં જમીન પર પાડી દીધાં; ધૂમ્ર અને લોહી વહાવતો, રામના તીરોની પીડામાં એ તડપતો રહ્યો.
ન્યપતત્ પતિતૈઃ પૂર્વં સમરસ્થો નિશાચરઃ। હતશેષાસ્તતો ભગ્ના રાક્ષસાઃ ખરસંશ્રયાઃ
તે રાતમાં ભટકતો રાક્ષસ, પહેલેથી જ ઘાયલ, યુદ્ધમંથન વચ્ચે પડી ગયો; પછી બચેલા રાક્ષસો, હરાઈને અને ડરીને, ખરા પાસે ભાગી ગયા.
દ્રવન્તિ સ્મ ન તિષ્ઠન્તિ વ્યાઘ્રત્રસ્તા મૃગા ઇવ। તાન્ ખરો દ્રવતો દૃષ્ટ્વા નિવર્ત્ય રુષિતસ્ત્વરન્। રામમેવાભિદુદ્રાવ રાહુશ્ચન્દ્રમસં યથા
તેઓ વાઘથી ડરેલા હરણોની જેમ ભાગી ગયા, એક પણ ઊભા રહ્યા નહીં; તેમને ભાગતા જોઈ, ખરા ક્રોધથી તેમને પાછા વાળ્યા અને ઝડપથી રામ સામે દોડી આવ્યો, જેમ રાહુ ચંદ્રમાને ઘેરવા દોડે.
thumb|અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો અઠ્ઠાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
નિહતં દૂષણં દૃષ્ટ્વા રણે ત્રિશિરસા સહ। ખરસ્યાપ્યભવત્ ત્રાસો દૃષ્ટ્વા રામસ્ય વિક્રમમ્
યુદ્ધમાં દુષણ અને ત્રિશિરાનું વધ જોઈને, રામની વિક્રમતા જોઈને ખરા પણ ડરી ગયો.
સ દૃષ્ટ્વા રાક્ષસં સૈન્યમવિષહ્યં મહાબલમ્। હતમેકેન રામેણ દૂષણસ્ત્રિશિરા અપિ
તેને દેખાયું કે એકલા રામે જ મહાબળવાન રાક્ષસોની સેના, દુષણ અને ત્રિશિરા સહિત, નષ્ટ કરી નાખી છે.
તદ્બલં હતભૂયિષ્ઠં વિમનાઃ પ્રેક્ષ્ય રાક્ષસઃ। આસસાદ ખરો રામં નમુચિર્વાસવં યથા
પછી, પોતાની મોટાભાગની સેના નાશ પામેલી જોઈ, એ રાક્ષસ મનથી હતાશ થઈને, ખરા રામ સામે વધ્યો, જેમ નમુચિ ઇન્દ્ર સામે ગયો હતો.
વિકૃષ્ય બલવચ્ચાપં નારાચાન્ રક્તભોજનાન્। ખરશ્ચિક્ષેપ રામાય ક્રુદ્ધાનાશીવિષાનિવ
પછી ખરા એ પોતાનું શક્તિશાળી ધનુષ્ય ખેંચી, લોહી પીવા તત્પર એવા કાંટાવાળા તીરો રામ પર છોડ્યા, જાણે ક્રોધિત ઝેરી સાપો છોડ્યા હોય.
જ્યાં વિધુન્વન્ સુબહુશઃ શિક્ષયાસ્ત્રાણિ દર્શયન્। ચચાર સમરે માર્ગાન્ શરૈ રથગતઃ ખરઃ
ઘણીવાર ધનુષ્યની ડોરી ઝંઝવતો, પોતાના શસ્ત્રકૌશલ્યનું પ્રદર્શન કરતો, ખરા રથમાં બેઠો યુદ્ધમંથનમાં તીરો વરસાવતો આગળ વધતો રહ્યો.
સ સર્વાશ્ચ દિશો બાણૈઃ પ્રદિશશ્ચ મહારથઃ। પૂરયામાસ તં દૃષ્ટ્વા રામોઽપિ સુમહદ્ ધનુઃ
એ મહારથીએ તીરો વડે ચારેય દિશાઓ અને ખૂણાઓ ભરાઈ નાખ્યા; આ જોઈને રામે પણ પોતાનું મહાન ધનુષ્ય હાથમાં લીધું.