દુર્જયઃ કરવીરાક્ષઃ પરુષઃ કાલકાર્મુકઃ। હેમમાલી મહામાલી સર્પાસ્યો રુધિરાશનઃ
અજેય કરવીરાક્ષ, કઠોર પરુષ, કાલકર્મુક, હેમમાલી, મહામાલી, સર્પાસ્ય અને રુધિરાશન—
દ્વાદશૈતે મહાવીર્યા બલાધ્યક્ષાઃ સસૈનિકાઃ। રામમેવાભ્યધાવન્ત વિસૃજન્તઃ શરોત્તમાન્
આ બાર મોટા પરાક્રમી, સેનાના અધ્યક્ષો પોતાના સૈનિકો સાથે, ઉત્તમ બાણો છોડતાં રામ પર તૂટી પડ્યા.
તતઃ પાવકસંકાશૈર્હેમવજ્રવિભૂષિતૈઃ। જઘાન શેષં તેજસ્વી તસ્ય સૈન્યસ્ય સાયકૈઃ
પછી તેજસ્વી રામે, સોનાં અને વજ્રથી શોભતા અગ્નિ સમાન તેજવાળા બાણોથી, બાકી રહેલી સેના નાશ કરી નાખી.
તે રુક્મપુઙ્ખા વિશિખાઃ સધૂમા ઇવ પાવકાઃ। નિજઘ્નુસ્તાનિ રક્ષાંસિ વજ્રા ઇવ મહાદ્રુમાન્
સોનાના પાંખવાળા એ બાણો ધૂમ્રવર્ણી અગ્નિ જેવી ઝળહળતા હતા, અને એ બાણોએ રાક્ષસોને એ રીતે માર્યા, જેમ વજ્ર મહાન વૃક્ષોને ઢાળી દે.
રક્ષસાં તુ શતં રામઃ શતેનૈકેન કિર્ણના। સહસ્રં તુ સહસ્રેણ જઘાન રણમૂર્ધનિ
રામે યુદ્ધના મેદાનમાં, એકસાથે એકસો રાક્ષસોને એકસો બાણોથી અને હજારને હજાર બાણોથી માર્યા.
તૈર્ભિન્નવર્માભરણાશ્છિન્નભિન્નશરાસનાઃ। નિપેતુઃ શોણિતાદિગ્ધા ધરણ્યાં રજનીચરાઃ
જેમના કવચ અને આભૂષણ તૂટી ગયા હતા, ધનુષ્ય તૂટી અને વિખેરાઈ ગયા હતા, એવા રાત્રીમાં ફરતા રાક્ષસો લોહીથી લથપથ થઈ જમીન પર પડી ગયા.
તૈર્મુક્તકેશૈઃ સમરે પતિતૈઃ શોણિતોક્ષિતૈઃ। વિસ્તીર્ણા વસુધા કૃત્સ્ના મહાવેદિઃ કુશૈરિવ
યુદ્ધમાં પડેલા, ખુલ્લા વાળવાળા અને લોહીથી લથબથ થયેલા રાક્ષસોથી આખી ધરતી એવી ઢંકાઈ ગઈ હતી, જાણે કોઈ વિશાળ યજ્ઞવેદી પર કુશ ઘાસ bichાવાયું હોય.
તત્ક્ષણે તુ મહાઘોરં વનં નિહતરાક્ષસમ્। બભૂવ નિરયપ્રખ્યં માંસશોણિતકર્દમમ્
એ ક્ષણે, અનેક રાક્ષસોનું સંહાર થવાથી તે જંગલ ખૂબ જ ભયાનક બની ગયું, માંસ અને લોહીથી ભીંજાયેલું, જાણે નરક જેવું દેખાતું હતું.
ચતુર્દશસહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્। હતાન્યેકેન રામેણ માનુષેણ પદાતિના
ભયાનક કર્મો કરનાર ચૌદ હજાર રાક્ષસોને માત્ર એકલા રામે, પગપાળા લડીને, સંહાર કરી દીધા.
તસ્ય સૈન્યસ્ય સર્વસ્ય ખરઃ શેષો મહારથઃ। રાક્ષસસ્ત્રિશિરાશ્ચૈવ રામશ્ચ રિપુસૂદનઃ
આ આખા સેના માંથી હવે માત્ર ખરા, મહાન રથસ્વાર, રાક્ષસ ત્રિશિરા અને દુશ્મનોનો નાશ કરનાર રામ જ બાકી રહ્યા.
શેષા હતા મહાવીર્યા રાક્ષસા રણમૂર્ધનિ। ઘોરા દુર્વિષહાઃ સર્વે લક્ષ્મણસ્યાગ્રજેન તે
બાકી બધા મહાવીર, ભયંકર અને દુર્લંઘ્ય રાક્ષસોનું યુદ્ધભૂમિમાં લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ રામે સંહાર કરી દીધો.
તતસ્તુ તદ્ભીમબલં મહાહવે સમીક્ષ્ય રામેણ હતં બલીયસા। રથેન રામં મહતા ખરસ્તતઃ સમાસસાદેન્દ્ર ઇવોદ્યતાશનિઃ
પછી, મહાયુદ્ધમાં પોતાની ભયાનક સેના રામના હાથમાં નાશ પામેલી જોઈને, ખરા પોતાના વિશાળ રથમાં ચઢીને રામ તરફ આવી રહ્યો હતો, જાણે ઇન્દ્ર વીજળી ઉઠાવીને આવે.
thumb|સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના અરણ્યકાંડનો સત્તાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
ખરં તુ રામાભિમુખં પ્રયાન્તં વાહિનીપતિઃ। રાક્ષસસ્ત્રિશિરા નામ સંનિપત્યેદમબ્રવીત્
જ્યારે ખરા રામ સામે આગળ વધતો હતો, ત્યારે રાક્ષસ ત્રિશિરા, જે સેના પ્રમુખ હતો, તેને રોકી આ રીતે બોલ્યો.
માં નિયોજય વિક્રાન્તં ત્વં નિવર્તસ્વ સાહસાત્। પશ્ય રામં મહાબાહું સંયુગે વિનિપાતિતમ્
તમે મને, જે પરાક્રમી છું, મોકલો અને તમે આ ઉતાવળ છોડો; જુઓ, યુદ્ધમાં મહાબાહુ રામ પડી રહ્યો છે.
પ્રતિજાનામિ તે સત્યમાયુધં ચાહમાલભે। યથા રામં વધિષ્યામિ વધાર્હં સર્વરક્ષસામ્
હું તને સાચી પ્રતિજ્ઞા આપું છું અને શસ્ત્ર ઉઠાવું છું: હું બધા રાક્ષસોમાંથી મૃત્યુ પાત્ર એવા રામને મારી નાખીશ.
અહં વાસ્ય રણે મૃત્યુરેષ વા સમરે મમ। વિનિવર્ત્ય રણોત્સાહં મુહૂર્તં પ્રાશ્નિકો ભવ
હું એને યુદ્ધમાં મૃત્યુ બનીશ, અથવા એ મારું અંત લાવશે; થોડા સમય માટે તું યુદ્ધની ઉતાવળ રોક અને માત્ર સાક્ષી બની રહે.
પ્રહૃષ્ટો વા હતે રામે જનસ્થાનં પ્રયાસ્યસિ। મયિ વા નિહતે રામં સંયુગાય પ્રયાસ્યસિ
જો રામ માર્યો જાય તો તું આનંદથી જનસ્થાન પાછો જઈશ; અને જો હું મરી જાઉં તો તું રામ સામે યુદ્ધ કરવા આગળ વધજે.
ખરસ્ત્રિશિરસા તેન મૃત્યુલોભાત્ પ્રસાદિતઃ। ગચ્છ યુધ્યેત્યનુજ્ઞાતો રાઘવાભિમુખો યયૌ
મૃત્યુની ઇચ્છાથી ત્રિશિરાએ ખરા ને મનાવી લીધો; ખરાએ કહ્યું, 'જા, યુદ્ધ કર,' અને ત્રિશિરા રામ સામે આગળ વધ્યો.
ત્રિશિરાસ્તુ રથેનૈવ વાજિયુક્તેન ભાસ્વતા। અભ્યદ્રવદ્ રણે રામં ત્રિશૃઙ્ગ ઇવ પર્વતઃ
ત્રિશિરા તેજસ્વી ઘોડાઓ જોડાયેલા રથમાં ચઢીને, જાણે ત્રણ શિખરવાળો પહાડ હોય તેમ, યુદ્ધમાં રામ સામે દોડી આવ્યો.
શરધારાસમૂહાન્ સ મહામેઘ ઇવોત્સૃજન્। વ્યસૃજત્ સદૃશં નાદં જલાર્દ્રસ્યેવ દુન્દુભેઃ
એણે મોટી મેઘમાળા જેવી તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદ વરસાવી, જે પાણીથી ભીંજાયેલા ઢોલ જેવી ધ્વનિ કરતા હતા.
આગચ્છન્તં ત્રિશિરસં રાક્ષસં પ્રેક્ષ્ય રાઘવઃ। ધનુષા પ્રતિજગ્રાહ વિધુન્વન્ સાયકાન્ શિતાન્
રાક્ષસ ત્રિશિરા સામે આવી રહ્યો છે એ જોઈને, રામે પોતાનું ધનુષ તૈયાર કર્યું અને તીક્ષ્ણ બાણો હલાવીને તેનો સામનો કર્યો.
સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલો રામત્રિશિરસોસ્તદા। સમ્બભૂવાતિબલિનોઃ સિંહકુઞ્જરયોરિવ
પછી રામ અને ત્રિશિરા, બંને અત્યંત શક્તિશાળી, વચ્ચે સિંહ અને હાથી જેવી ભયાનક અથડામણ શરૂ થઈ.
તતસ્ત્રિશિરસા બાણૈર્લલાટે તાડિતસ્ત્રિભિઃ। અમર્ષી કુપિતો રામઃ સંરબ્ધ ઇદમબ્રવીત્
પછી ત્રિશિરાએ ત્રણ બાણોથી રામના કપાળ પર ઘા માર્યા, ત્યારે રામ ગુસ્સે અને અપમાનથી ભરાઈ, ક્રોધથી આ શબ્દો બોલ્યો.
અહો વિક્રમશૂરસ્ય રાક્ષસસ્યેદૃશં બલમ્। પુષ્પૈરિવ શરૈર્યોઽહં લલાટેઽસ્મિ પરિક્ષતઃ
અરે, આ રાક્ષસ કેટલું બલવાન છે! એની તીરોની મારથી મારું કપાળ ઘાયલ થયું છે, જાણે ફૂલો વડે વાગ્યું હોય.
મમાપિ પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ શરાંશ્ચાપગુણાચ્ચ્યુતાન્। એવમુક્ત્વા સુસંરબ્ધઃ શરાનાશીવિષોપમાન્
હવે મારા ધનુષ્યની ડોરીમાંથી છૂટેલા તીરો પણ તું સ્વીકાર—આવી કહીને, ભારે ક્રોધથી, તેણે ઝેરી સાપ જેવા તીરો હાથમાં લીધા.
ત્રિશિરોવક્ષસિ ક્રુદ્ધો નિજઘાન ચતુર્દશ। ચતુર્ભિસ્તુરગાનસ્ય શરૈઃ સંનતપર્વભિઃ
ક્રોધે ભરાઈ, તેણે ત્રિશિરાના છાતીમાં ચૌદ તીરો માર્યા અને ચાર તીક્ષ્ણ તીરો વડે તેના ઘોડાઓને પણ ઘાયલ કર્યા.
ન્યપાતયત તેજસ્વી ચતુરસ્તસ્ય વાજિનઃ। અષ્ટભિઃ સાયકૈઃ સૂતં રથોપસ્થે ન્યપાતયત્
શક્તિશાળી રામે તેના ચારેય ઘોડાઓ જમીન પર પાડી દીધા અને આઠ તીરો વડે રથના અંદર બેઠેલા સારથીને પણ નીચે પાડી દીધો.
રામશ્ચિચ્છેદ બાણેન ધ્વજં ચાસ્ય સમુચ્છ્રિતમ્। તતો હતરથાત્ તસ્માદુત્પતન્તં નિશાચરમ્
પછી રામે એક તીરથી તેનું ઊંચું લહેરાતું ધ્વજ કાપી નાખ્યું; અને જ્યારે એ રાક્ષસ તૂટેલા રથમાંથી કૂદી પડ્યો—
ચિચ્છેદ રામસ્તં બાણૈર્હૃદયે સોઽભવજ્જડઃ। સાયકૈશ્ચાપ્રમેયાત્મા સામર્ષસ્તસ્ય રક્ષસઃ
રામે તીરો વડે તેના હૃદયમાં ઘા કર્યો, જેથી તે બેભાન થઈ ગયો; અને પોતાની અપરિમિત શક્તિથી, રામે વધુ તીરો વડે એ રાક્ષસને ઘાયલ કર્યો.