શરૈરભ્યકિરત્ સૈન્યં સર્વતઃ સહદૂષણમ્। તતઃ સેનાપતિઃ ક્રુદ્ધો દૂષણઃ શત્રુદૂષણઃ
તેને ચારે બાજુથી દૂષણ સહિત આખી સેના પર તીરોની વર્ષા કરી; ત્યારબાદ ગુસ્સે ભરાયેલા દૂષણ, દુશ્મનોને હરાવનાર, યોદ્ધા તરીકે ઉભો રહ્યો.
શરૈરશનિકલ્પૈસ્તં રાઘવં સમવારયત્। તતો રામઃ સુસંક્રુદ્ધઃ ક્ષુરેણાસ્ય મહદ્ ધનુઃ
તેને વીજળી જેવી તીક્ષ્ણ તીરો વડે રાઘવને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો; ત્યારે રામે ભારે ગુસ્સામાં તેના મહાન ધનુષ્યને કાપી નાખ્યું.
ચિચ્છેદ સમરે વીરશ્ચર્તુભિશ્ચતુરો હયાન્। હત્વા ચાશ્વાન્ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરર્ધચન્દ્રેણ સારથેઃ
વીર રામે યુદ્ધમાં તેના ધનુષ્યને કાપી નાખ્યું અને ચાર તીરો વડે ચારેય ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા.
શિરો જહાર તદ્રક્ષસ્ત્રિભિર્વિવ્યાધ વક્ષસિ। સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ
તીક્ષ્ણ તીરો વડે ઘોડાઓને મારી નાખ્યા અને અર્ધચંદ્રાકાર તીરે સારથીનું માથું કાપી નાખ્યું; ત્રણ તીરો વડે એ રાક્ષસના છાતીમાં ઘા કર્યા.
જગ્રાહ ગિરિશૃઙ્ગાભં પરિઘં રોમહર્ષણમ્। વેષ્ટિતં કાઞ્ચનૈઃ પટ્ટૈર્દેવસૈન્યાભિમર્દનમ્
ધનુષ્ય, રથ, ઘોડા અને સારથી વગર, તેણે સોનાની પટ્ટીઓથી બંધાયેલું, પર્વતની ચોટી જેવું ભયાનક લોખંડનું ગદા ઉઠાવી, જે દેવોની સેના નાશ કરવા માટે બનાવાયું હતું.
આયસૈઃ શઙ્કુભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ કીર્ણં પરવસોક્ષિતમ્। વજ્રાશનિસમસ્પર્શં પરગોપુરદારણમ્
તે ગદા તીક્ષ્ણ લોખંડના કાંટાઓથી ભરેલી, લોહી અને ચરબીથી લપસેલી, સ્પર્શે વીજળી જેવી અને દુશ્મનના કિલ્લા તોડી નાખે તેવી હતી.
તં મહોરગસંકાશં પ્રગૃહ્ય પરિઘં રણે। દૂષણોઽભ્યપતદ્ રામં ક્રૂરકર્મા નિશાચરઃ
એ મહાવિશાળ સાપ જેવી ગદા લઈને, દૂષણ એ ભયાનક કામો કરતો રાત્રિચર, યુદ્ધમાં રામ સામે દોડી આવ્યો.
તસ્યાભિપતમાનસ્ય દૂષણસ્ય ચ રાઘવઃ। દ્વાભ્યાં શરાભ્યાં ચિચ્છેદ સહસ્તાભરણૌ ભુજૌ
જ્યારે દૂષણ રામ સામે દોડી આવ્યો, ત્યારે રાઘવે બે તીરો વડે તેના હાથમાં પહેરેલા આભૂષણો સહિત બંને હાથ કાપી નાખ્યા.
ભ્રષ્ટસ્તસ્ય મહાકાયઃ પપાત રણમૂર્ધનિ। પરિઘશ્છિન્નહસ્તસ્ય શક્રધ્વજ ઇવાગ્રતઃ
તે મહા શરીરવાળો, હાથ સાથે લોખંડનો ગદો કપાઈ જતાં, યુદ્ધના મેદાનમાં પડી ગયો; એ રીતે પડ્યો જેમ ઇન્દ્રનો ધ્વજ જમીન પર ઢળી જાય.
કરાભ્યાં ચ વિકીર્ણાભ્યાં પપાત ભુવિ દૂષણઃ। વિષાણાભ્યાં વિશીર્ણાભ્યાં મનસ્વીવ મહાગજઃ
દૂષણના બંને હાથ તૂટી ગયા, ત્યારે તે ધરતી પર આવી પડ્યો; જાણે કોઈ મહાન અને બળવાન હાથીના દાંત તૂટી જાય અને તે જમીન પર પડી જાય.
દૃષ્ટ્વા તં પતિતં ભૂમૌ દૂષણં નિહતં રણે। સાધુ સાધ્વિતિ કાકુત્સ્થં સર્વભૂતાન્યપૂજયન્
યુદ્ધમાં દૂષણ જમીન પર પડેલો અને મારેલો જોઈને, બધાં જીવજંતુઓએ કકુત્સ્થનું 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને સન્માન કર્યું.
એતસ્મિન્નન્તરે ક્રુદ્ધાસ્ત્રયઃ સેનાગ્રયાયિનઃ। સંહત્યાભ્યદ્રવન્ રામં મૃત્યુપાશાવપાશિતાઃ
એ વચ્ચે, ત્રણ ક્રોધિત સેના નેતાઓ, જાણે મૃત્યુના ફાંસામાં બંધાયેલા હોય એમ, એકસાથે મળી રામ પર તૂટી પડ્યા.
મહાકપાલઃ સ્થૂલાક્ષઃ પ્રમાથી ચ મહાબલઃ। મહાકપાલો વિપુલં શૂલમુદ્યમ્ય રાક્ષસઃ
મહાકપાલ, સ્થૂલક્ષ અને મહાબળવાન પ્રમાથી—એમાં મહાકપાલ નામનો રાક્ષસ મોટું ભાલું ઉંચકીને ઊભો રહ્યો.
સ્થૂલાક્ષઃ પટ્ટિશં ગૃહ્ય પ્રમાથી ચ પરશ્વધમ્। દૃષ્ટ્વૈવાપતતસ્તાંસ્તુ રાઘવઃ સાયકૈઃ શિતૈઃ
સ્થૂલક્ષે પટીશા પકડી, પ્રમાથીએ પરશુ પકડી; એમને આવી ચડતાં જોઈને રાઘવણે તીક્ષ્ણ બાણોથી સામનો કર્યો.
તીક્ષ્ણાગ્રૈઃ પ્રતિજગ્રાહ સમ્પ્રાપ્તાનતિથીનિવ। મહાકપાલસ્ય શિરશ્ચિચ્છેદ રઘુનન્દનઃ
રાઘવણે તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા બાણોથી એમનું સ્વાગત કર્યું, જાણે કોઈ અનિચ્છનીય મહેમાન આવે ત્યારે કરે; અને મહાકપાલનું માથું કાપી નાખ્યું.
અસંખ્યેયૈસ્તુ બાણૌઘૈઃ પ્રમમાથ પ્રમાથિનમ્। સ્થૂલાક્ષસ્યાક્ષિણી સ્થૂલે પૂરયામાસ સાયકૈઃ
અગણિત બાણોની વરસાદથી રાઘવણે પ્રમાથીને ચકનાચૂર કરી દીધો, અને સ્થૂલક્ષના મોટા આંખોમાં બાણો ભર્યા.
સ પપાત હતો ભૂમૌ વિટપીવ મહાદ્રુમઃ। દૂષણસ્યાનુગાન્ પઞ્ચસાહસ્રાન્ કુપિતઃ ક્ષણાત્
માર ખાઈને, તે મહાન વૃક્ષની ડાળીઓ કપાઈ જાય એમ જમીન પર પડી ગયો; અને રામે ક્રોધિત થઈને એક ક્ષણમાં દૂષણના પાંચ હજાર અનુયાયીઓને સંહાર્યા.
હત્વા તુ પઞ્ચસાહસ્રૈરનયદ્ યમસાદનમ્। દૂષણં નિહતં શ્રુત્વા તસ્ય ચૈવ પદાનુગાન્
પાંચ હજારને મારીને, એમને યમના ઘર સુધી મોકલી દીધા; દૂષણ અને તેના અનુયાયીઓના મૃત્યુની ખબર સાંભળી,
વ્યાદિદેશ ખરઃ ક્રુદ્ધઃ સેનાધ્યક્ષાન્ મહાબલાન્। અયં વિનિહતઃ સંખ્યે દૂષણઃ સપદાનુગઃ
ખરાએ ગુસ્સે થઈને સેનાના મહાબળવાન અધ્યક્ષોને આદેશ આપ્યો: 'દૂષણ અને તેના સાથીઓ યુદ્ધમાં મારાઈ ગયા છે.'
મહત્યા સેનયા સાર્ધં યુદ્ધ્વા રામં કુમાનુષમ્। શસ્ત્રૈર્નાનાવિધાકારૈર્હનધ્વં સર્વરાક્ષસાઃ
'મોટી સેના સાથે જઈને એ રામ નામના સામાન્ય મનુષ્ય સાથે યુદ્ધ કરો; દરેક પ્રકારના શસ્ત્રોથી બધાં રાક્ષસો એને મારી નાખો!'
દુર્જયઃ કરવીરાક્ષઃ પરુષઃ કાલકાર્મુકઃ। હેમમાલી મહામાલી સર્પાસ્યો રુધિરાશનઃ
અજેય કરવીરાક્ષ, કઠોર પરુષ, કાલકર્મુક, હેમમાલી, મહામાલી, સર્પાસ્ય અને રુધિરાશન—
દ્વાદશૈતે મહાવીર્યા બલાધ્યક્ષાઃ સસૈનિકાઃ। રામમેવાભ્યધાવન્ત વિસૃજન્તઃ શરોત્તમાન્
આ બાર મોટા પરાક્રમી, સેનાના અધ્યક્ષો પોતાના સૈનિકો સાથે, ઉત્તમ બાણો છોડતાં રામ પર તૂટી પડ્યા.
તતઃ પાવકસંકાશૈર્હેમવજ્રવિભૂષિતૈઃ। જઘાન શેષં તેજસ્વી તસ્ય સૈન્યસ્ય સાયકૈઃ
પછી તેજસ્વી રામે, સોનાં અને વજ્રથી શોભતા અગ્નિ સમાન તેજવાળા બાણોથી, બાકી રહેલી સેના નાશ કરી નાખી.
તે રુક્મપુઙ્ખા વિશિખાઃ સધૂમા ઇવ પાવકાઃ। નિજઘ્નુસ્તાનિ રક્ષાંસિ વજ્રા ઇવ મહાદ્રુમાન્
સોનાના પાંખવાળા એ બાણો ધૂમ્રવર્ણી અગ્નિ જેવી ઝળહળતા હતા, અને એ બાણોએ રાક્ષસોને એ રીતે માર્યા, જેમ વજ્ર મહાન વૃક્ષોને ઢાળી દે.
રક્ષસાં તુ શતં રામઃ શતેનૈકેન કિર્ણના। સહસ્રં તુ સહસ્રેણ જઘાન રણમૂર્ધનિ
રામે યુદ્ધના મેદાનમાં, એકસાથે એકસો રાક્ષસોને એકસો બાણોથી અને હજારને હજાર બાણોથી માર્યા.
તૈર્ભિન્નવર્માભરણાશ્છિન્નભિન્નશરાસનાઃ। નિપેતુઃ શોણિતાદિગ્ધા ધરણ્યાં રજનીચરાઃ
જેમના કવચ અને આભૂષણ તૂટી ગયા હતા, ધનુષ્ય તૂટી અને વિખેરાઈ ગયા હતા, એવા રાત્રીમાં ફરતા રાક્ષસો લોહીથી લથપથ થઈ જમીન પર પડી ગયા.
તૈર્મુક્તકેશૈઃ સમરે પતિતૈઃ શોણિતોક્ષિતૈઃ। વિસ્તીર્ણા વસુધા કૃત્સ્ના મહાવેદિઃ કુશૈરિવ
યુદ્ધમાં પડેલા, ખુલ્લા વાળવાળા અને લોહીથી લથબથ થયેલા રાક્ષસોથી આખી ધરતી એવી ઢંકાઈ ગઈ હતી, જાણે કોઈ વિશાળ યજ્ઞવેદી પર કુશ ઘાસ bichાવાયું હોય.
તત્ક્ષણે તુ મહાઘોરં વનં નિહતરાક્ષસમ્। બભૂવ નિરયપ્રખ્યં માંસશોણિતકર્દમમ્
એ ક્ષણે, અનેક રાક્ષસોનું સંહાર થવાથી તે જંગલ ખૂબ જ ભયાનક બની ગયું, માંસ અને લોહીથી ભીંજાયેલું, જાણે નરક જેવું દેખાતું હતું.
ચતુર્દશસહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્। હતાન્યેકેન રામેણ માનુષેણ પદાતિના
ભયાનક કર્મો કરનાર ચૌદ હજાર રાક્ષસોને માત્ર એકલા રામે, પગપાળા લડીને, સંહાર કરી દીધા.
તસ્ય સૈન્યસ્ય સર્વસ્ય ખરઃ શેષો મહારથઃ। રાક્ષસસ્ત્રિશિરાશ્ચૈવ રામશ્ચ રિપુસૂદનઃ
આ આખા સેના માંથી હવે માત્ર ખરા, મહાન રથસ્વાર, રાક્ષસ ત્રિશિરા અને દુશ્મનોનો નાશ કરનાર રામ જ બાકી રહ્યા.