દ્રુમવર્ષાણિ મુઞ્ચન્તઃ શિલાવર્ષાણિ રાક્ષસાઃ। તદ્ બભૂવાદ્ભુતં યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
રાક્ષસોએ ઝાડ અને પથ્થરનો વરસાદ વરસાવ્યો; તે યુદ્ધ અદ્ભુત, ભયાનક અને રોમાંચક બની ગયું.
રામસ્યાસ્ય મહાઘોરં પુનસ્તેષાં ચ રક્ષસામ્। તે સમન્તાદભિક્રુદ્ધા રાઘવં પુનરાર્દયન્
પછી ફરીથી, રાક્ષસોએ ચારેય બાજુથી રામ પર ભયાનક હુમલો કર્યો અને રામ તથા તેમનો યુદ્ધ અત્યંત ભયજનક બન્યું.
તતઃ સર્વા દિશો દૃષ્ટ્વા પ્રદિશશ્ચ સમાવૃતાઃ। રાક્ષસૈઃ સર્વતઃ પ્રાપ્તૈઃ શરવર્ષાભિરાવૃતઃ
પછી, બધાં દિશાઓ અને પ્રદેશો રાક્ષસોથી ભરાઈ ગયા, અને બાણોની વરસાદથી બધું ઢંકાઈ ગયું.
સ કૃત્વા ભૈરવં નાદમસ્ત્રં પરમભાસ્વરમ્। સમયોજયદ્ ગાન્ધર્વં રાક્ષસેષુ મહાબલઃ
મહાબલી રામે ભયાનક ધ્વનિ કરી, તેજસ્વી અસ્ત્ર ચલાવ્યું અને રાક્ષસો સામે ગાંધર્વ અસ્ત્રનો ઉપયોગ કર્યો.
તતઃ શરસહસ્રાણિ નિર્યયુશ્ચાપમણ્ડલાત્। સર્વા દશ દિશો બાણૈરાપૂર્યન્ત સમાગતૈઃ
પછી ધનુષ્યના વક્ર ભાગમાંથી હજારો બાણ નીકળ્યા અને દસેય દિશાઓમાં ભેગા થઈને બધું ભરાઈ ગયું.
નાદદાનં શરાન્ ઘોરાન્ વિમુઞ્ચન્તં શરોત્તમાન્। વિકર્ષમાણં પશ્યન્તિ રાક્ષસાસ્તે શરાર્દિતાઃ
રાક્ષસોએ જોયું કે રામ ભયાનક અને ઉત્તમ બાણો ખેંચી, છોડીને, સતત ચલાવી રહ્યા છે અને તેઓ બાણોથી ઘાયલ થઈ રહ્યા છે.
શરાન્ધકારમાકાશમાવૃણોત્ સદિવાકરમ્। બભૂવાવસ્થિતો રામઃ પ્રક્ષિપન્નિવ તાન્ શરાન્
બાણોની અંધકારથી આખું આકાશ—even સૂર્ય હોવા છતાં—ઢંકાઈ ગયું; રામ એ રીતે ઉભા હતા જાણે બાણો વરસાવી રહ્યા હોય.
યુગપત્પતમાનૈશ્ચ યુગપચ્ચ હતૈર્ભૃશમ્। યુગપત્પતિતૈશ્ચૈવ વિકીર્ણા વસુધાભવત્
એક સાથે ઘણા પડતા, ઘણા મરતા અને ઘણા વિખેરાતા, ધરતી સર્વત્ર મૃતદેહોથી ઢંકાઈ ગઈ.
નિહતાઃ પતિતાઃ ક્ષીણાશ્છિન્ના ભિન્ના વિદારિતાઃ। તત્ર તત્ર સ્મ દૃશ્યન્તે રાક્ષસાસ્તે સહસ્રશઃ
મરેલા, પડેલા, થાકેલા, કપાયેલા, તૂટી ગયેલા અને ચીરાયેલા એવા હજારો રાક્ષસો દરેક જગ્યાએ દેખાતા હતા.
સોષ્ણીષૈરુત્તમાઙ્ગૈશ્ચ સાઙ્ગદૈર્બાહુભિસ્તથા। ઊરુભિર્બાહુભિશ્છિન્નૈર્નાનારૂપૈર્વિભૂષણૈઃ
ત્યાં પાગટાં અને માથાં, કાંડા અને હાથ, જાંઘો અને હાથ કાપેલા, અનેક પ્રકારના દાગીનાંથી શોભતા, જમીન પર પડેલા દેખાતા હતા.
હયૈશ્ચ દ્વિપમુખ્યૈશ્ચ રથૈર્ભિન્નૈરનેકશઃ। ચામરવ્યજનૈશ્છત્રૈર્ધ્વજૈર્નાનાવિધૈરપિ
ઘોડાઓ, મહાન હાથીઓ અને અનેક રીતે તૂટી ગયેલા રથો, સાથે ચામર, પંખા, છત્રો અને વિવિધ પ્રકારના ધ્વજોથી,
રામેણ બાણાભિહતૈર્વિચ્છિન્નૈઃ શૂલપટ્ટિશૈઃ। ખડ્ગૈઃ ખણ્ડીકૃતૈઃ પ્રાસૈર્વિકીર્ણૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ
રામે તીરો વડે ઘાયલ કરેલા, કાપી નાખેલા ભાલા, પટ્ટિશો, તૂટી ગયેલી તલવારો, છૂટેલા ભાલા અને વિખેરાયેલા કુહાડાઓથી,
ચૂર્ણિતાભિઃ શિલાભિશ્ચ શરૈશ્ચિત્રૈરનેકશઃ। વિચ્છિન્નૈઃ સમરે ભૂમિર્વિસ્તીર્ણાભૂદ્ ભયંકરા
પાવડામાં પીસી નાખેલા પથ્થરો અને અનેક પ્રકારના અજોડ તીરો વડે, યુદ્ધભૂમિ પર કાપી નાખેલા હથિયારો છવાઈ ગયા હતા અને ધરતી ભયાનક દેખાતી હતી.
તાન્ દૃષ્ટ્વા નિહતાન્ સર્વે રાક્ષસાઃ પરમાતુરાઃ। ન તત્ર ચલિતું શક્તા રામં પરપુરંજયમ્
આ બધાને મારેલા જોઈને, રાક્ષસો ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા અને ત્યાં રામ, જે દુશ્મનના શહેરો જીતે છે, સામે ચાલવા અસમર્થ રહ્યા.
thumb|ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
અત્યારે છવીસમો સર્ગ સાંભળો.
દૂષણસ્તુ સ્વકં સૈન્યં હન્યમાનં વિલોક્ય ચ। સંદિદેશ મહાબાહુર્ભીમવેગાન્ દુરાસદાન્
દૂષણે પોતાનું સેના નાશ પામતી જોઈને, તે મહાબાહુએ ભયાનક અને અપરાજેય યોદ્ધાઓને આજ્ઞા આપી.
રાક્ષસાન્ પઞ્ચસાહસ્રાન્ સમરેષ્વનિવર્તિનઃ। તે શૂલૈઃ પટ્ટિશૈઃ ખડ્ગૈઃ શિલાવર્ષૈર્દ્રુમૈરપિ
યુદ્ધમાં કદી પાછા ન ફરતા પાંચ હજાર રાક્ષસોને તેણે આદેશ આપ્યો; તેઓ ભાલા, પટ્ટિશ, તલવાર, પથ્થરવર્ષા અને વૃક્ષો વડે હુમલો કરવા લાગ્યા.
શરવર્ષૈરવિચ્છિન્નં વવર્ષુસ્તં સમન્તતઃ। તદ્ દ્રુમાણાં શિલાનાં ચ વર્ષં પ્રાણહરં મહત્
તેઓએ ચારે બાજુથી સતત તીરોની વરસાદ વરસાવી; અને એ મહાન, જીવ લઈ લેતી વૃક્ષો અને પથ્થરોની વરસાદ પડવા લાગી.
પ્રતિજગ્રાહ ધર્માત્મા રાઘવસ્તીક્ષ્ણસાયકૈઃ। પ્રતિગૃહ્ય ચ તદ્ વર્ષં નિમીલિત ઇવર્ષભઃ
ધર્મમય રાઘવએ તે વરસાદ તીક્ષ્ણ તીરો વડે રોકી લીધી; અને એ વરસાદ સહન કરીને, તે વાછરડા જેવી આંખ મીંચીને અડગ ઊભો રહ્યો.
રામઃ ક્રોધં પરં લેભે વધાર્થં સર્વરક્ષસામ્। તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટઃ પ્રદીપ્ત ઇવ તેજસા
રામને બધા રાક્ષસોના વિનાશ માટે ભારે ક્રોધ આવ્યો; પછી તે ક્રોધથી ભરાઈને તેજથી ઝળહળતો લાગતો હતો.
શરૈરભ્યકિરત્ સૈન્યં સર્વતઃ સહદૂષણમ્। તતઃ સેનાપતિઃ ક્રુદ્ધો દૂષણઃ શત્રુદૂષણઃ
તેને ચારે બાજુથી દૂષણ સહિત આખી સેના પર તીરોની વર્ષા કરી; ત્યારબાદ ગુસ્સે ભરાયેલા દૂષણ, દુશ્મનોને હરાવનાર, યોદ્ધા તરીકે ઉભો રહ્યો.
શરૈરશનિકલ્પૈસ્તં રાઘવં સમવારયત્। તતો રામઃ સુસંક્રુદ્ધઃ ક્ષુરેણાસ્ય મહદ્ ધનુઃ
તેને વીજળી જેવી તીક્ષ્ણ તીરો વડે રાઘવને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો; ત્યારે રામે ભારે ગુસ્સામાં તેના મહાન ધનુષ્યને કાપી નાખ્યું.
ચિચ્છેદ સમરે વીરશ્ચર્તુભિશ્ચતુરો હયાન્। હત્વા ચાશ્વાન્ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરર્ધચન્દ્રેણ સારથેઃ
વીર રામે યુદ્ધમાં તેના ધનુષ્યને કાપી નાખ્યું અને ચાર તીરો વડે ચારેય ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા.
શિરો જહાર તદ્રક્ષસ્ત્રિભિર્વિવ્યાધ વક્ષસિ। સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ
તીક્ષ્ણ તીરો વડે ઘોડાઓને મારી નાખ્યા અને અર્ધચંદ્રાકાર તીરે સારથીનું માથું કાપી નાખ્યું; ત્રણ તીરો વડે એ રાક્ષસના છાતીમાં ઘા કર્યા.
જગ્રાહ ગિરિશૃઙ્ગાભં પરિઘં રોમહર્ષણમ્। વેષ્ટિતં કાઞ્ચનૈઃ પટ્ટૈર્દેવસૈન્યાભિમર્દનમ્
ધનુષ્ય, રથ, ઘોડા અને સારથી વગર, તેણે સોનાની પટ્ટીઓથી બંધાયેલું, પર્વતની ચોટી જેવું ભયાનક લોખંડનું ગદા ઉઠાવી, જે દેવોની સેના નાશ કરવા માટે બનાવાયું હતું.
આયસૈઃ શઙ્કુભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ કીર્ણં પરવસોક્ષિતમ્। વજ્રાશનિસમસ્પર્શં પરગોપુરદારણમ્
તે ગદા તીક્ષ્ણ લોખંડના કાંટાઓથી ભરેલી, લોહી અને ચરબીથી લપસેલી, સ્પર્શે વીજળી જેવી અને દુશ્મનના કિલ્લા તોડી નાખે તેવી હતી.
તં મહોરગસંકાશં પ્રગૃહ્ય પરિઘં રણે। દૂષણોઽભ્યપતદ્ રામં ક્રૂરકર્મા નિશાચરઃ
એ મહાવિશાળ સાપ જેવી ગદા લઈને, દૂષણ એ ભયાનક કામો કરતો રાત્રિચર, યુદ્ધમાં રામ સામે દોડી આવ્યો.
તસ્યાભિપતમાનસ્ય દૂષણસ્ય ચ રાઘવઃ। દ્વાભ્યાં શરાભ્યાં ચિચ્છેદ સહસ્તાભરણૌ ભુજૌ
જ્યારે દૂષણ રામ સામે દોડી આવ્યો, ત્યારે રાઘવે બે તીરો વડે તેના હાથમાં પહેરેલા આભૂષણો સહિત બંને હાથ કાપી નાખ્યા.
ભ્રષ્ટસ્તસ્ય મહાકાયઃ પપાત રણમૂર્ધનિ। પરિઘશ્છિન્નહસ્તસ્ય શક્રધ્વજ ઇવાગ્રતઃ
તે મહા શરીરવાળો, હાથ સાથે લોખંડનો ગદો કપાઈ જતાં, યુદ્ધના મેદાનમાં પડી ગયો; એ રીતે પડ્યો જેમ ઇન્દ્રનો ધ્વજ જમીન પર ઢળી જાય.
કરાભ્યાં ચ વિકીર્ણાભ્યાં પપાત ભુવિ દૂષણઃ। વિષાણાભ્યાં વિશીર્ણાભ્યાં મનસ્વીવ મહાગજઃ
દૂષણના બંને હાથ તૂટી ગયા, ત્યારે તે ધરતી પર આવી પડ્યો; જાણે કોઈ મહાન અને બળવાન હાથીના દાંત તૂટી જાય અને તે જમીન પર પડી જાય.