હયાન્ કાઞ્ચનસંનાહાન્ રથયુક્તાન્ સસારથીન્। ગજાંશ્ચ સગજારોહાન્ સહયાન્ સાદિનસ્તદા
સુવર્ણના સજાવટવાળા ઘોડા, રથ સાથે જોડાયેલા અને રથચાલકો સહિત, તેમજ હાથીઓ અને તેમના ચાલકો અને ઘોડેસવારોને રામે સંહાર્યા.
ચિચ્છિદુર્બિભિદુશ્ચૈવ રામબાણા ગુણચ્યુતાઃ। પદાતીન્ સમરે હત્વા હ્યનયદ્ યમસાદનમ્
રામના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરો એ બધાને કાપી અને ફાડી નાખતા; યુદ્ધમાં પદાતીઓને મારી, તેમને યમના ઘર પહોંચાડી દીધા.
તત્સૈન્યં વિવિધૈર્બાણૈરર્દિતં મર્મભેદિભિઃ। ન રામેણ સુખં લેભે શુષ્કં વનમિવાગ્નિના
રામના વિવિધ પ્રકારના, જીવલેણ બાણોથી ઘાયલ થયેલું તે સેના સુખ પામી શકી નહીં, જેમ સુકા જંગલને અગ્નિથી શાંતિ મળતી નથી.
કેચિદ્ ભીમબલાઃ શૂરાઃ પ્રાસાન્ શૂલાન્ પરશ્વધાન્। ચિક્ષિપુઃ પરમક્રુદ્ધા રામાય રજનીચરાઃ
કેટલાક ભયાનક બળવાન અને શૂરવીર રાત્રિચરોએ ભારે ક્રોધથી રામ પર ભાલા, શૂળ અને કુહાડા ફેંક્યા.
તેષાં બાણૈર્મહાબાહુઃ શસ્ત્રાણ્યાવાર્ય વીર્યવાન્। જહાર સમરે પ્રાણાંશ્ચિચ્છેદ ચ શિરોધરાન્
મહાબાહુ અને પરાક્રમી રામે પોતાના બાણોથી તેમના શસ્ત્રો અટકાવી, યુદ્ધમાં તેમની જિંદગી છીનવી લીધી અને તેમના માથા તથા ગળા કાપી નાખ્યા.
તે છિન્નશિરસઃ પેતુશ્છિન્નચર્મશરાસનાઃ। સુપર્ણવાતવિક્ષિપ્તા જગત્યાં પાદપા યથા
જેનાં માથાં કપાઈ ગયા, ઢાલ અને ધનુષ્ય તૂટી ગયા, તે બધા પવનથી વિખેરાયેલી ઝાડ જેવી ધરતી પર પડ્યા.
અવશિષ્ટાશ્ચ યે તત્ર વિષણ્ણાસ્તે નિશાચરાઃ। ખરમેવાભ્યધાવન્ત શરણાર્થં શરાહતાઃ
જે રાત્રિચરો ત્યાં બચ્યા હતા, તેઓ બાણોથી ઘાયલ અને નિરાશ થઈ, આશ્રય માટે ખરા પાસે ભાગી ગયા.
તાન્ સર્વાન્ ધનુરાદાય સમાશ્વાસ્ય ચ દૂષણઃ। અભ્યધાવત્ સુસંક્રુદ્ધઃ ક્રુદ્ધં ક્રુદ્ધ ઇવાન્તકઃ
દૂષણે પોતાનું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું, બધાને હિંમત આપી, અને ભારે ક્રોધથી એમના તરફ દોડી આવ્યો, જાણે ક્રોધિત યમરાજ આવે છે.
નિવૃત્તાસ્તુ પુનઃ સર્વે દૂષણાશ્રયનિર્ભયાઃ। રામમેવાભ્યધાવન્ત સાલતાલશિલાયુધાઃ
દૂષણના સહારે અને નિર્ભય બની, બધા ફરી વળી, સલ, તાળના ઝાડ અને પથ્થર હથિયાર તરીકે લઈને રામ પર તૂટી પડ્યા.
શૂલમુદ્ગરહસ્તાશ્ચ પાશહસ્તા મહાબલાઃ। સૃજન્તઃ શરવર્ષાણિ શસ્ત્રવર્ષાણિ સંયુગે
શૂળ, ગદા અને પાશ ધરાવનારા તે મહાબલી, યુદ્ધમાં બાણ અને શસ્ત્રોની વરસાદ વરસાવતી વખતે દેખાયા.
દ્રુમવર્ષાણિ મુઞ્ચન્તઃ શિલાવર્ષાણિ રાક્ષસાઃ। તદ્ બભૂવાદ્ભુતં યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્
રાક્ષસોએ ઝાડ અને પથ્થરનો વરસાદ વરસાવ્યો; તે યુદ્ધ અદ્ભુત, ભયાનક અને રોમાંચક બની ગયું.
રામસ્યાસ્ય મહાઘોરં પુનસ્તેષાં ચ રક્ષસામ્। તે સમન્તાદભિક્રુદ્ધા રાઘવં પુનરાર્દયન્
પછી ફરીથી, રાક્ષસોએ ચારેય બાજુથી રામ પર ભયાનક હુમલો કર્યો અને રામ તથા તેમનો યુદ્ધ અત્યંત ભયજનક બન્યું.
તતઃ સર્વા દિશો દૃષ્ટ્વા પ્રદિશશ્ચ સમાવૃતાઃ। રાક્ષસૈઃ સર્વતઃ પ્રાપ્તૈઃ શરવર્ષાભિરાવૃતઃ
પછી, બધાં દિશાઓ અને પ્રદેશો રાક્ષસોથી ભરાઈ ગયા, અને બાણોની વરસાદથી બધું ઢંકાઈ ગયું.
સ કૃત્વા ભૈરવં નાદમસ્ત્રં પરમભાસ્વરમ્। સમયોજયદ્ ગાન્ધર્વં રાક્ષસેષુ મહાબલઃ
મહાબલી રામે ભયાનક ધ્વનિ કરી, તેજસ્વી અસ્ત્ર ચલાવ્યું અને રાક્ષસો સામે ગાંધર્વ અસ્ત્રનો ઉપયોગ કર્યો.
તતઃ શરસહસ્રાણિ નિર્યયુશ્ચાપમણ્ડલાત્। સર્વા દશ દિશો બાણૈરાપૂર્યન્ત સમાગતૈઃ
પછી ધનુષ્યના વક્ર ભાગમાંથી હજારો બાણ નીકળ્યા અને દસેય દિશાઓમાં ભેગા થઈને બધું ભરાઈ ગયું.
નાદદાનં શરાન્ ઘોરાન્ વિમુઞ્ચન્તં શરોત્તમાન્। વિકર્ષમાણં પશ્યન્તિ રાક્ષસાસ્તે શરાર્દિતાઃ
રાક્ષસોએ જોયું કે રામ ભયાનક અને ઉત્તમ બાણો ખેંચી, છોડીને, સતત ચલાવી રહ્યા છે અને તેઓ બાણોથી ઘાયલ થઈ રહ્યા છે.
શરાન્ધકારમાકાશમાવૃણોત્ સદિવાકરમ્। બભૂવાવસ્થિતો રામઃ પ્રક્ષિપન્નિવ તાન્ શરાન્
બાણોની અંધકારથી આખું આકાશ—even સૂર્ય હોવા છતાં—ઢંકાઈ ગયું; રામ એ રીતે ઉભા હતા જાણે બાણો વરસાવી રહ્યા હોય.
યુગપત્પતમાનૈશ્ચ યુગપચ્ચ હતૈર્ભૃશમ્। યુગપત્પતિતૈશ્ચૈવ વિકીર્ણા વસુધાભવત્
એક સાથે ઘણા પડતા, ઘણા મરતા અને ઘણા વિખેરાતા, ધરતી સર્વત્ર મૃતદેહોથી ઢંકાઈ ગઈ.
નિહતાઃ પતિતાઃ ક્ષીણાશ્છિન્ના ભિન્ના વિદારિતાઃ। તત્ર તત્ર સ્મ દૃશ્યન્તે રાક્ષસાસ્તે સહસ્રશઃ
મરેલા, પડેલા, થાકેલા, કપાયેલા, તૂટી ગયેલા અને ચીરાયેલા એવા હજારો રાક્ષસો દરેક જગ્યાએ દેખાતા હતા.
સોષ્ણીષૈરુત્તમાઙ્ગૈશ્ચ સાઙ્ગદૈર્બાહુભિસ્તથા। ઊરુભિર્બાહુભિશ્છિન્નૈર્નાનારૂપૈર્વિભૂષણૈઃ
ત્યાં પાગટાં અને માથાં, કાંડા અને હાથ, જાંઘો અને હાથ કાપેલા, અનેક પ્રકારના દાગીનાંથી શોભતા, જમીન પર પડેલા દેખાતા હતા.
હયૈશ્ચ દ્વિપમુખ્યૈશ્ચ રથૈર્ભિન્નૈરનેકશઃ। ચામરવ્યજનૈશ્છત્રૈર્ધ્વજૈર્નાનાવિધૈરપિ
ઘોડાઓ, મહાન હાથીઓ અને અનેક રીતે તૂટી ગયેલા રથો, સાથે ચામર, પંખા, છત્રો અને વિવિધ પ્રકારના ધ્વજોથી,
રામેણ બાણાભિહતૈર્વિચ્છિન્નૈઃ શૂલપટ્ટિશૈઃ। ખડ્ગૈઃ ખણ્ડીકૃતૈઃ પ્રાસૈર્વિકીર્ણૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ
રામે તીરો વડે ઘાયલ કરેલા, કાપી નાખેલા ભાલા, પટ્ટિશો, તૂટી ગયેલી તલવારો, છૂટેલા ભાલા અને વિખેરાયેલા કુહાડાઓથી,
ચૂર્ણિતાભિઃ શિલાભિશ્ચ શરૈશ્ચિત્રૈરનેકશઃ। વિચ્છિન્નૈઃ સમરે ભૂમિર્વિસ્તીર્ણાભૂદ્ ભયંકરા
પાવડામાં પીસી નાખેલા પથ્થરો અને અનેક પ્રકારના અજોડ તીરો વડે, યુદ્ધભૂમિ પર કાપી નાખેલા હથિયારો છવાઈ ગયા હતા અને ધરતી ભયાનક દેખાતી હતી.
તાન્ દૃષ્ટ્વા નિહતાન્ સર્વે રાક્ષસાઃ પરમાતુરાઃ। ન તત્ર ચલિતું શક્તા રામં પરપુરંજયમ્
આ બધાને મારેલા જોઈને, રાક્ષસો ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા અને ત્યાં રામ, જે દુશ્મનના શહેરો જીતે છે, સામે ચાલવા અસમર્થ રહ્યા.
thumb|ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અરણ્યકાણ્ડે ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ ॥૩-
અત્યારે છવીસમો સર્ગ સાંભળો.
દૂષણસ્તુ સ્વકં સૈન્યં હન્યમાનં વિલોક્ય ચ। સંદિદેશ મહાબાહુર્ભીમવેગાન્ દુરાસદાન્
દૂષણે પોતાનું સેના નાશ પામતી જોઈને, તે મહાબાહુએ ભયાનક અને અપરાજેય યોદ્ધાઓને આજ્ઞા આપી.
રાક્ષસાન્ પઞ્ચસાહસ્રાન્ સમરેષ્વનિવર્તિનઃ। તે શૂલૈઃ પટ્ટિશૈઃ ખડ્ગૈઃ શિલાવર્ષૈર્દ્રુમૈરપિ
યુદ્ધમાં કદી પાછા ન ફરતા પાંચ હજાર રાક્ષસોને તેણે આદેશ આપ્યો; તેઓ ભાલા, પટ્ટિશ, તલવાર, પથ્થરવર્ષા અને વૃક્ષો વડે હુમલો કરવા લાગ્યા.
શરવર્ષૈરવિચ્છિન્નં વવર્ષુસ્તં સમન્તતઃ। તદ્ દ્રુમાણાં શિલાનાં ચ વર્ષં પ્રાણહરં મહત્
તેઓએ ચારે બાજુથી સતત તીરોની વરસાદ વરસાવી; અને એ મહાન, જીવ લઈ લેતી વૃક્ષો અને પથ્થરોની વરસાદ પડવા લાગી.
પ્રતિજગ્રાહ ધર્માત્મા રાઘવસ્તીક્ષ્ણસાયકૈઃ। પ્રતિગૃહ્ય ચ તદ્ વર્ષં નિમીલિત ઇવર્ષભઃ
ધર્મમય રાઘવએ તે વરસાદ તીક્ષ્ણ તીરો વડે રોકી લીધી; અને એ વરસાદ સહન કરીને, તે વાછરડા જેવી આંખ મીંચીને અડગ ઊભો રહ્યો.
રામઃ ક્રોધં પરં લેભે વધાર્થં સર્વરક્ષસામ્। તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટઃ પ્રદીપ્ત ઇવ તેજસા
રામને બધા રાક્ષસોના વિનાશ માટે ભારે ક્રોધ આવ્યો; પછી તે ક્રોધથી ભરાઈને તેજથી ઝળહળતો લાગતો હતો.